29 श्लोक
- 1
संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि ।
यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥
यंत्र मसुदोsaṃnyāsaṃ karmaṇāṃ kṛṣṇa punaryogaṃ ca śaṃsasi |
yacchreya etayorekaṃ tanme brūhi suniścitam ||
यंत्र मसुदोअर्जुनान म्हळें: हे कृष्णा, तूं कर्मांच्या संन्यासाची तोखणाय करता आनी परत कर्मयोगाचीय. ह्या दोगां मदीं खंयचें बरें तें म्हाका निश्चीत सांग.
- 2
संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ ।
तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥
यंत्र मसुदोsaṃnyāsaḥ karmayogaśca niḥśreyasakarāvubhau |
tayostu karmasaṃnyāsātkarmayogo viśiṣyate ||
यंत्र मसुदोश्रीभगवंतान म्हळें: संन्यास आनी कर्मयोग दोनूय परम श्रेयाक व्हरतात. पूण दोगां मदीं कर्मसंन्यासा परस कर्मयोग श्रेश्ठ.
- 3
ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति ।
निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥
यंत्र मसुदोjñeyaḥ sa nityasaṃnyāsī yo na dveṣṭi na kāṅkṣati |
nirdvandvo hi mahābāho sukhaṃ bandhātpramucyate ||
यंत्र मसुदोजो द्वेश करिना आनी इत्सा धरिना ताका नित्यसंन्यासी म्हूण जाण. हे महाबाहो, द्वंद्वां पसून मुक्त आशिल्लो तो सहज बंधनांतल्यान सुटता.
- 4
साङ्ख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः ।
एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ॥
यंत्र मसुदोsāṅkhyayogau pṛthagbālāḥ pravadanti na paṇḍitāḥ |
ekamapyāsthitaḥ samyagubhayorvindate phalam ||
यंत्र मसुदोसांख्य आनी योग वेगळे अशें अजाण सांगतात, शाणे न्हय. दोगां मदल्या एकांतूय जो बरे तरेन थीर आसा, ताका दोगांचेंय फळ मेळटा.
- 5
यत्साङ्ख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते ।
एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥
यंत्र मसुदोyatsāṅkhyaiḥ prāpyate sthānaṃ tadyogairapi gamyate |
ekaṃ sāṅkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa paśyati ||
यंत्र मसुदोसांख्यांक जें पद मेळटा, तेंच योग्यांकूय मेळटा. जो सांख्य आनी योग एक म्हूण पळयता, तोच खरें पळयता.
- 6
संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः ।
योगयुक्तो मुनिर्ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति ॥
यंत्र मसुदोsaṃnyāsastu mahābāho duḥkhamāptumayogataḥ |
yogayukto munirbrahma nacireṇādhigacchati ||
यंत्र मसुदोपूण, हे महाबाहो, योगा बगर संन्यास मेळोवप कठीण. योगान युक्त आशिल्लो मुनी बेगीनूच ब्रह्माक पावता.
- 7
योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः ।
सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥
यंत्र मसुदोyogayukto viśuddhātmā vijitātmā jitendriyaḥ |
sarvabhūtātmabhūtātmā kurvannapi na lipyate ||
यंत्र मसुदोयोगान युक्त, शुद्ध मनाचो, आपणाचेर ताबो आशिल्लो, इंद्रियां जिखिल्लो, जाचो आत्मो सगळ्या जिवांचो आत्मो जाला, तो कर्म करूनूय लिप्त जायना.
- 8
नैव किञ्चित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित् ।
पश्यञ्शृण्वन्स्पृशञ्जिघ्रन्नश्नन्गच्छन्स्वपञ्श्वसन् ॥
यंत्र मसुदोnaiva kiñcitkaromīti yukto manyeta tattvavit |
paśyañśaṛṇvanspṛśañjighrannaśnangacchansvapañśvasan ||
यंत्र मसुदोतत्व जाणपी युक्त मनीस पळयतना, आयकतना, शिवतना, वास घेतना, जेवतना, चलतना, न्हिदतना आनी स्वास घेतना लेगीत हांव कांयच करिना अशें मानता,
- 9
प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥
यंत्र मसुदोpralapanvisṛjangṛhṇannunmiṣannimiṣannapi |
indriyāṇīndriyārtheṣu vartanta iti dhārayan ||
यंत्र मसुदोउलयतना, सोडतना, धरतना, दोळे उगडटना आनी धांपतना लेगीत, इंद्रियां आपल्या विशयां मदीं वावरतात अशें घट धरता.
- 10
ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः ।
लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥
यंत्र मसुदोbrahmaṇyādhāya karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā karoti yaḥ |
lipyate na sa pāpena padmapatramivāmbhasā ||
यंत्र मसुदोजो सगळीं कर्मां ब्रह्मांत अर्पण करून आनी आसक्ती सोडून कर्म करता, ताका उदकान कमळाचें पान भिजना तशें पातक शिवना.
- 11
कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैरिन्द्रियैरपि ।
योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वात्मशुद्धये ॥
यंत्र मसुदोkāyena manasā buddhyā kevalairindriyairapi |
yoginaḥ karma kurvanti saṅgaṃ tyaktvātmaśuddhaye ||
यंत्र मसुदोयोगी कुडीन, मनान, बुद्धीन आनी फकत इंद्रियांनी लेगीत आसक्ती सोडून आत्मशुद्धीखातीर कर्म करतात.
- 12
युक्तः कर्मफलं त्यक्त्वा शान्तिमाप्नोति नैष्ठिकीम् ।
अयुक्तः कामकारेण फले सक्तो निबध्यते ॥
यंत्र मसुदोyuktaḥ karmaphalaṃ tyaktvā śāntimāpnoti naiṣṭhikīm |
ayuktaḥ kāmakāreṇa phale sakto nibadhyate ||
यंत्र मसुदोयुक्त मनीस कर्माचें फळ सोडून थीर शांती मेळयता; अयुक्त, कामाच्या प्रेरणेन फळांत आसक्त जावन, बांदता.
- 13
सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी ।
नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन्न कारयन् ॥
यंत्र मसुदोsarvakarmāṇi manasā saṃnyasyāste sukhaṃ vaśī |
navadvāre pure dehī naiva kurvanna kārayan ||
यंत्र मसुदोमनान सगळीं कर्मां सोडून संयमी देहधारी णव दारांच्या नगरांत सुखान रावता, कांयच करिना आनी करयना.
- 14
न कर्तृत्वं न कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः ।
न कर्मफलसंयोगं स्वभावस्तु प्रवर्तते ॥
यंत्र मसुदोna kartṛtvaṃ na karmāṇi lokasya sṛjati prabhuḥ |
na karmaphalasaṃyogaṃ svabhāvastu pravartate ||
यंत्र मसुदोप्रभू संवसाराखातीर कर्तेपण निर्माण करिना, कर्मां निर्माण करिना, आनी कर्म आनी फळ हांचो संयोगूय निर्माण करिना. स्वभावूच हें सगळें करता.
- 15
नादत्ते कस्यचित्पापं न चैव सुकृतं विभुः ।
अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः ॥
यंत्र मसुदोnādatte kasyacitpāpaṃ na caiva sukṛtaṃ vibhuḥ |
ajñānenāvṛtaṃ jñānaṃ tena muhyanti jantavaḥ ||
यंत्र मसुदोव्यापक प्रभू कोणाचेंच पातक घेना आनी कोणाचें पुण्यूय घेना. अज्ञानान ज्ञान झांकिल्लें आसा, आनी ताका लागून जीव मोहांत पडटात.
- 16
ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः ।
तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम् ॥
यंत्र मसुदोjñānena tu tadajñānaṃ yeṣāṃ nāśitamātmanaḥ |
teṣāmādityavajjñānaṃ prakāśayati tatparam ||
यंत्र मसुदोपूण जांचें अज्ञान आत्मज्ञानान नश्ट जालां, तांचें तें ज्ञान सुर्या भशेन परम तत्वाक उजवाडायता.
- 17
तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणाः ।
गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः ॥
यंत्र मसुदोtadbuddhayastadātmānastanniṣṭhāstatparāyaṇāḥ |
gacchantyapunarāvṛttiṃ jñānanirdhūtakalmaṣāḥ ||
यंत्र मसुदोजांची बुद्धी ताचेर, जांचो आत्मो तातूंत, जे तातूंत निश्ठावान आनी तेंच परम ध्येय मानतात, जांचीं कल्मषां ज्ञानान धुवन गेल्यांत, ते परत येवंक ना अशा पदाक वतात.
- 18
विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि ।
शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥
यंत्र मसुदोvidyāvinayasampanne brāhmaṇe gavi hastini |
śuni caiva śvapāke ca paṇḍitāḥ samadarśinaḥ ||
यंत्र मसुदोविद्या आनी विनयान युक्त ब्राह्मण, गाय, हत्ती, सुणें आनी चांडाळ हांकां शाणे समान नदरेन पळयतात.
- 19
इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः ।
निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद् ब्रह्मणि ते स्थिताः ॥
यंत्र मसुदोihaiva tairjitaḥ sargo yeṣāṃ sāmye sthitaṃ manaḥ |
nirdoṣaṃ hi samaṃ brahma tasmād brahmaṇi te sthitāḥ ||
यंत्र मसुदोजांचें मन समतायेंत थीर आसा, तांणी हांगाच सृश्टी जिखल्या. ब्रह्म निर्दोश आनी सगळ्यांत सम; देखून ते ब्रह्मांत थीर आसात.
- 20
न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम् ।
स्थिरबुद्धिरसम्मूढो ब्रह्मविद् ब्रह्मणि स्थितः ॥
यंत्र मसुदोna prahṛṣyetpriyaṃ prāpya nodvijetprāpya cāpriyam |
sthirabuddhirasammūḍho brahmavid brahmaṇi sthitaḥ ||
यंत्र मसुदोप्रीय मेळ्ळ्यार खोशी जावंक फावना आनी अप्रीय मेळ्ळ्यार त्रासूंक फावना. थीर बुद्धीचो आनी मोह नाशिल्लो ब्रह्मज्ञानी ब्रह्मांत थीर आसता.
- 21
बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम् ।
स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥
यंत्र मसुदोbāhyasparśeṣvasaktātmā vindatyātmani yatsukham |
sa brahmayogayuktātmā sukhamakṣayamaśnute ||
यंत्र मसुदोजाचो आत्मो भायल्या स्पर्शांत आसक्त ना, ताका आत्म्यांतलें सुख मेळटा. ब्रह्माकडेन योगान जोडिल्लो तो अक्षय सुख भोगता.
- 22
ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते ।
आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥
यंत्र मसुदोye hi saṃsparśajā bhogā duḥkhayonaya eva te |
ādyantavantaḥ kaunteya na teṣu ramate budhaḥ ||
यंत्र मसुदोहे कौंतेया, स्पर्शांतल्यान जल्मपी भोग दुख्खाचें मूळ, कारण तांकां सुरवात आनी शेवट आसा. शाणे तातूंत रमनात.
- 23
शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात् ।
कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः ॥
यंत्र मसुदोśaknotīhaiva yaḥ soḍhuṃ prākśarīravimokṣaṇāt |
kāmakrodhodbhavaṃ vegaṃ sa yuktaḥ sa sukhī naraḥ ||
यंत्र मसुदोजो हांगाच, कूड सोडचे आदीं, काम आनी क्रोधांतल्यान उदेवपी वेग सोंसूंक शकता, तो युक्त; तो सुखी मनीस.
- 24
योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः ।
स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति ॥
यंत्र मसुदोyo'ntaḥsukho'ntarārāmastathāntarjyotireva yaḥ |
sa yogī brahmanirvāṇaṃ brahmabhūto'dhigacchati ||
यंत्र मसुदोजाचें सुख भितर, जाचो आनंद भितर आनी जाचो उजवाड भितर आसा, तो योगी ब्रह्मरूप जावन ब्रह्मनिर्वाण मेळयता.
- 25
लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्मषाः ।
छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः ॥
यंत्र मसुदोlabhante brahmanirvāṇamṛṣayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ |
chinnadvaidhā yatātmānaḥ sarvabhūtahite ratāḥ ||
यंत्र मसुदोजांचीं पातकां झिजून गेल्यांत, जांचे दुबाव कातरल्यात, जे संयमी आनी सगळ्या जिवांच्या हितांत रमतात, ते ऋशी ब्रह्मनिर्वाण मेळयतात.
- 26
कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् ।
अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥
यंत्र मसुदोkāmakrodhaviyuktānāṃ yatīnāṃ yatacetasām |
abhito brahmanirvāṇaṃ vartate viditātmanām ||
यंत्र मसुदोकाम आनी क्रोध हां पसून मुक्त, मन ताब्यांत दवरिल्ल्या आनी आत्मो जाणिल्ल्या यतींखातीर ब्रह्मनिर्वाण सगळ्या वटेन लागीं आसा.
- 27
स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः ।
प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥
यंत्र मसुदोsparśānkṛtvā bahirbāhyāṃścakṣuścaivāntare bhruvoḥ |
prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantaracāriṇau ||
यंत्र मसुदोभायले स्पर्श भायरूच दवरून, नदर भुंवयां मदीं थारावन, नाकपुड्यांनी वावरपी प्राण आनी अपान सम करून,
- 28
यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः ।
विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ॥
यंत्र मसुदोyatendriyamanobuddhirmunirmokṣaparāyaṇaḥ |
vigatecchābhayakrodho yaḥ sadā mukta eva saḥ ||
यंत्र मसुदोइंद्रियां, मन आनी बुद्धी ताब्यांत दवरिल्लो, मोक्षपरायण, इत्सा, भंय आनी राग हां पसून मुक्त आशिल्लो मुनी सदांच मुक्त आसा.
- 29
भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् ।
सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति ॥
यंत्र मसुदोbhoktāraṃ yajñatapasāṃ sarvalokamaheśvaram |
suhṛdaṃ sarvabhūtānāṃ jñātvā māṃ śāntimṛcchati ||
यंत्र मसुदोम्हाका यज्ञ आनी तपांचो भोक्ता, सगळ्या लोकांचो म्हान ईश्वर आनी सगळ्या जिवांचो इश्ट म्हूण जाणून मनीस शांती मेळयता.