28 श्लोक
- 1
किं तद् ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम ।
अधिभूतं च किं प्रोक्तमधिदैवं किमुच्यते ॥
यंत्र मसुदोkiṃ tad brahma kimadhyātmaṃ kiṃ karma puruṣottama |
adhibhūtaṃ ca kiṃ proktamadhidaivaṃ kimucyate ||
यंत्र मसुदोअर्जुनान म्हळें: हे पुरुषोत्तमा, तें ब्रह्म कितें? अध्यात्म कितें आनी कर्म कितें? अधिभूत कशाक म्हणटात, आनी अधिदैव कशाक म्हणटात?
- 2
अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदन ।
प्रयाणकाले च कथं ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः ॥
यंत्र मसुदोadhiyajñaḥ kathaṃ ko'tra dehe'sminmadhusūdana |
prayāṇakāle ca kathaṃ jñeyo'si niyatātmabhiḥ ||
यंत्र मसुदोहे मधुसूदना, ह्या कुडींत अधियज्ञ कोण आनी तो कसो? आनी संयमी मनशांनी प्रयाणाच्या वेळार तुका कसो जाणचो?
- 3
अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते ।
भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः ॥
यंत्र मसुदोakṣaraṃ brahma paramaṃ svabhāvo'dhyātmamucyate |
bhūtabhāvodbhavakaro visargaḥ karmasaṃjñitaḥ ||
यंत्र मसुदोश्रीभगवंतान म्हळें: परम अक्षर म्हळ्यार ब्रह्म. ताच्या स्वभावाक अध्यात्म म्हणटात. जिवांक अस्तित्वांत हाडपी सृजनाच्या विसर्गाक कर्म म्हणटात.
- 4
अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम् ।
अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर ॥
यंत्र मसुदोadhibhūtaṃ kṣaro bhāvaḥ puruṣaścādhidaivatam |
adhiyajño'hamevātra dehe dehabhṛtāṃ vara ||
यंत्र मसुदोनाशवंत भाव म्हळ्यार अधिभूत, आनी पुरुष म्हळ्यार अधिदैव. हे देहधाऱ्यांतल्या श्रेश्ठा, ह्या कुडींत अधियज्ञ हांवूच.
- 5
अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम् ।
यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः ॥
यंत्र मसुदोantakāle ca māmeva smaranmuktvā kalevaram |
yaḥ prayāti sa madbhāvaṃ yāti nāstyatra saṃśayaḥ ||
यंत्र मसुदोजो अंतकाळा वेळार फकत म्हजी याद करीत कूड सोडून वता, तो म्हज्या भावाक पावता; हातूंत दुबाव ना.
- 6
यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् ।
तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः ॥
यंत्र मसुदोyaṃ yaṃ vāpi smaranbhāvaṃ tyajatyante kalevaram |
taṃ tamevaiti kaunteya sadā tadbhāvabhāvitaḥ ||
यंत्र मसुदोहे कौंतेया, शेवटाक कूड सोडटना मनीस जो जो भाव याद करता, त्याच भावाक तो पावता, कारण तो सदांच त्या भावान रंगिल्लो आसता.
- 7
तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च ।
मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयः ॥
यंत्र मसुदोtasmātsarveṣu kāleṣu māmanusmara yudhya ca |
mayyarpitamanobuddhirmāmevaiṣyasyasaṃśayaḥ ||
यंत्र मसुदोदेखून सगळ्या काळार म्हजी याद कर आनी झूज. मन आनी बुद्धी म्हाका अर्पण केल्यार तूं निश्चीत म्हाकाच पावतलो.
- 8
अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना ।
परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन् ॥
यंत्र मसुदोabhyāsayogayuktena cetasā nānyagāminā |
paramaṃ puruṣaṃ divyaṃ yāti pārthānucintayan ||
यंत्र मसुदोहे पार्था, अभ्यासयोगान युक्त आनी हेर खंयच भोंवना अशा मनान सदांच चिंतन करपी परम दिव्य पुरुषाक पावता.
- 9
कविं पुराणमनुशासितार-
मणोरणीयंसमनुस्मरेद्यः ।
सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूप-
मादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ॥
यंत्र मसुदोkaviṃ purāṇamanuśāsitāra-
maṇoraṇīyaṃsamanusmaredyaḥ |
sarvasya dhātāramacintyarūpa-
mādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt ||
यंत्र मसुदोजो कवी, पुरातन, शासक, सूक्ष्मा परस सूक्ष्म, सगळ्यांचो धारक, विचारा पलतडच्या रुपाचो, सुर्या सारको तेजस्वी आनी अंधारा पलतडचो, ताचें ध्यान करचें.
- 10
प्रयाणकाले मनसाऽचलेन
भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव ।
भ्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य सम्यक्
स तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥
यंत्र मसुदोprayāṇakāle manasā'calena
bhaktyā yukto yogabalena caiva |
bhruvormadhye prāṇamāveśya samyak
sa taṃ paraṃ puruṣamupaiti divyam ||
यंत्र मसुदोप्रयाणाच्या वेळार अचल मनान, भक्तीन युक्त आनी योगाच्या बळान प्राण भुंवयां मदीं पुरायपणान थारावन तो त्या परम दिव्य पुरुषाक पावता.
- 11
यदक्षरं वेदविदो वदन्ति
विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः ।
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति
तत्ते पदं सङ्ग्रहेण प्रवक्ष्ये ॥
यंत्र मसुदोyadakṣaraṃ vedavido vadanti
viśanti yadyatayo vītarāgāḥ |
yadicchanto brahmacaryaṃ caranti
tatte padaṃ saṅgraheṇa pravakṣye ||
यंत्र मसुदोवेद जाणपी जाका अक्षर म्हणटात, आसक्ती नाशिल्ले यती जातूंत प्रवेश करतात आनी जाची इत्सा धरून लोक ब्रह्मचर्य पाळटात, तें पद हांव तुका थोडक्यांत सांगतलों.
- 12
सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च ।
मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम् ॥
यंत्र मसुदोsarvadvārāṇi saṃyamya mano hṛdi nirudhya ca |
mūrdhnyādhāyātmanaḥ prāṇamāsthito yogadhāraṇām ||
यंत्र मसुदोकुडीचीं सगळीं दारां बंद करून, मन काळजांत आवरून, आपलो प्राण तकलेंत थारावन आनी योगाच्या धारणेंत थीर रावून,
- 13
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन् ।
यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम् ॥
यंत्र मसुदोomityekākṣaraṃ brahma vyāharanmāmanusmaran |
yaḥ prayāti tyajandehaṃ sa yāti paramāṃ gatim ||
यंत्र मसुदोब्रह्मरूप एकाक्षर ओंकाराचो उच्चार करीत आनी म्हजी याद करीत जो कूड सोडून वता, तो परम गती मेळयता.
- 14
अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः ।
तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः ॥
यंत्र मसुदोananyacetāḥ satataṃ yo māṃ smarati nityaśaḥ |
tasyāhaṃ sulabhaḥ pārtha nityayuktasya yoginaḥ ||
यंत्र मसुदोहे पार्था, हेर खंयच मन वचना असो जो योगी सदांच आनी दर दीस म्हजी याद करता, त्या नित्य युक्त योग्याक हांव सहज मेळटां.
- 15
मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम् ।
नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥
यंत्र मसुदोmāmupetya punarjanma duḥkhālayamaśāśvatam |
nāpnuvanti mahātmānaḥ saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ ||
यंत्र मसुदोम्हाका पावून परम सिद्धी मेळयल्ले महात्मे दुख्खाचें घर आशिल्ल्या अशाश्वत पुनर्जल्माक परत येनात.
- 16
आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन ।
मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते ॥
यंत्र मसुदोābrahmabhuvanāllokāḥ punarāvartino'rjuna |
māmupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate ||
यंत्र मसुदोहे अर्जुना, ब्रह्मलोका मेरेनचे सगळे लोक परत येवपाचे; पूण, हे कौंतेया, म्हाका पावपी मनशाक पुनर्जल्म ना.
- 17
सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद् ब्रह्मणो विदुः ।
रात्रिं युगसहस्रान्तां तेऽहोरात्रविदो जनाः ॥
यंत्र मसुदोsahasrayugaparyantamaharyad brahmaṇo viduḥ |
rātriṃ yugasahasrāntāṃ te'horātravido janāḥ ||
यंत्र मसुदोब्रह्माचो एक दीस हजार युगांचो आनी ताची रातूय हजार युगां उपरांत सोंपता हें जे जाणटात, तेच दीस आनी रात खरेंच जाणपी.
- 18
अव्यक्ताद् व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे ।
रात्र्यागमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके ॥
यंत्र मसुदोavyaktād vyaktayaḥ sarvāḥ prabhavantyaharāgame |
rātryāgame pralīyante tatraivāvyaktasaṃjñake ||
यंत्र मसुदोत्या दिसाच्या उदेवपाक सगळीं व्यक्त रुपां अव्यक्तांतल्यान उदेतात; रात आयल्यार तीं अव्यक्त म्हणपी त्याच तत्वांत विलीन जातात.
- 19
भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते ।
रात्र्यागमेऽवशः पार्थ प्रभवत्यहरागमे ॥
यंत्र मसुदोbhūtagrāmaḥ sa evāyaṃ bhūtvā bhūtvā pralīyate |
rātryāgame'vaśaḥ pārtha prabhavatyaharāgame ||
यंत्र मसुदोहे पार्था, हो तोच जिवांचो समूह परत परत जल्मून रात आयल्यार लाचारपणान विलीन जाता आनी दीस आयल्यार परत उदेता.
- 20
परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः ।
यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति ॥
यंत्र मसुदोparastasmāttu bhāvo'nyo'vyakto'vyaktātsanātanaḥ |
yaḥ sa sarveṣu bhūteṣu naśyatsu na vinaśyati ||
यंत्र मसुदोपूण त्या अव्यक्ता पलतडीं आनीक एक सनातन अव्यक्त भाव आसा, जो सगळे जीव नश्ट जाले तरी नश्ट जायना.
- 21
अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम् ।
यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥
यंत्र मसुदोavyakto'kṣara ityuktastamāhuḥ paramāṃ gatim |
yaṃ prāpya na nivartante taddhāma paramaṃ mama ||
यंत्र मसुदोत्या अव्यक्ताक अक्षर म्हणटात, आनी ताकाच परम गती म्हणटात. ताका पावपी परत येनात; तें म्हजें परम धाम.
- 22
पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया ।
यस्यान्तःस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम् ॥
यंत्र मसुदोpuruṣaḥ sa paraḥ pārtha bhaktyā labhyastvananyayā |
yasyāntaḥsthāni bhūtāni yena sarvamidaṃ tatam ||
यंत्र मसुदोहे पार्था, जाचे भितर सगळे जीव रावतात आनी जाणें हें सगळें व्यापलां, तो परम पुरुष अनन्य भक्तीनूच मेळटा.
- 23
यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः ।
प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ ॥
यंत्र मसुदोyatra kāle tvanāvṛttimāvṛttiṃ caiva yoginaḥ |
prayātā yānti taṃ kālaṃ vakṣyāmi bharatarṣabha ||
यंत्र मसुदोहे भरतश्रेश्ठा, खंयच्या काळार प्रयाण करपी योगी परत येनात आनी खंयच्या काळार परत येतात, तो काळ हांव आतां तुका सांगतां.
- 24
अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् ।
तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥
यंत्र मसुदोagnirjyotirahaḥ śuklaḥ ṣaṇmāsā uttarāyaṇam |
tatra prayātā gacchanti brahma brahmavido janāḥ ||
यंत्र मसुदोउजो, उजवाड, दीस, शुक्ल पक्ष, उत्तरायणाचे स मयने: त्या वेळार प्रयाण करपी ब्रह्मज्ञानी ब्रह्माक पावतात.
- 25
धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् ।
तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते ॥
यंत्र मसुदोdhūmo rātristathā kṛṣṇaḥ ṣaṇmāsā dakṣiṇāyanam |
tatra cāndramasaṃ jyotiryogī prāpya nivartate ||
यंत्र मसुदोधुंवर, रात, कृष्ण पक्ष, दक्षिणायनाचे स मयने: त्या वेळार प्रयाण करपी योगी चंद्राच्या उजवाडाक पावून परत येता.
- 26
शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते ।
एकया यात्यनावृत्तिमन्ययावर्तते पुनः ॥
यंत्र मसुदोśuklakṛṣṇe gatī hyete jagataḥ śāśvate mate |
ekayā yātyanāvṛttimanyayāvartate punaḥ ||
यंत्र मसुदोसंवसाराचीं हीं उजवाडाचीं आनी अंधाराचीं दोन वाटां शाश्वत मानतात. एकल्यान मनीस परत येना; दुसरेन तो परत येता.
- 27
नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन ।
तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन ॥
यंत्र मसुदोnaite sṛtī pārtha jānanyogī muhyati kaścana |
tasmātsarveṣu kāleṣu yogayukto bhavārjuna ||
यंत्र मसुदोहे पार्था, हीं दोन वाटां जाणपी कोणूच योगी मोहांत पडना. देखून, हे अर्जुना, सगळ्या काळार योगान युक्त राव.
- 28
वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव
दानेषु यत्पुण्यफलं प्रदिष्टम् ।
अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा
योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम् ॥
यंत्र मसुदोvedeṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva
dāneṣu yatpuṇyaphalaṃ pradiṣṭam |
atyeti tatsarvamidaṃ viditvā
yogī paraṃ sthānamupaiti cādyam ||
यंत्र मसुदोवेद, यज्ञ, तप आनी दान हांचें जें पुण्यफळ सांगलां, तें सगळें हें जाणपी योगी उल्लंघून परम आनी आद्य स्थानाक पावता.