47 श्लोक
- 1
अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः ।
स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥
यंत्र मसुदोanāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ |
sa saṃnyāsī ca yogī ca na niragnirna cākriyaḥ ||
यंत्र मसुदोश्रीभगवंतान म्हळें: जो कर्मफळाचेर निंबून नासतना करपाचें कर्म करता, तो संन्यासी आनी योगी; फकत अग्नी सोडपी वा क्रिया सोडपी न्हय.
- 2
यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव ।
न ह्यसंन्यस्तसङ्कल्पो योगी भवति कश्चन ॥
यंत्र मसुदोyaṃ saṃnyāsamiti prāhuryogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava |
na hyasaṃnyastasaṅkalpo yogī bhavati kaścana ||
यंत्र मसुदोहे पांडवा, जाका संन्यास म्हणटात, तोच योग अशें जाण, कारण संकल्पांचो त्याग करिनासतना कोणूच योगी जायना.
- 3
आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते ।
योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥
यंत्र मसुदोārurukṣormuneryogaṃ karma kāraṇamucyate |
yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇamucyate ||
यंत्र मसुदोयोगाचेर चडपाची इत्सा आशिल्ल्या मुनीखातीर कर्म हें साधन म्हणटात. योगाचेर चडिल्ल्या त्याच मुनीखातीर शम हें साधन म्हणटात.
- 4
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते ।
सर्वसङ्कल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥
यंत्र मसुदोyadā hi nendriyārtheṣu na karmasvanuṣajjate |
sarvasaṅkalpasaṃnyāsī yogārūḍhastadocyate ||
यंत्र मसुदोजेन्नां मनीस इंद्रियांच्या विशयांत वा कर्मांत आसक्त उरना आनी सगळ्या संकल्पांचो त्याग करता, तेन्नां ताका योगारूढ म्हणटात.
- 5
उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत् ।
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥
यंत्र मसुदोuddharedātmanātmānaṃ nātmānamavasādayet |
ātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ ||
यंत्र मसुदोमनशान आपणें आपणाक उखलचें, आपणाक सकयल पडूंक दिवचें न्हय; कारण आपूणूच आपलो इश्ट आनी आपूणूच आपलो दुस्मान.
- 6
बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः ।
अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ॥
यंत्र मसुदोbandhurātmātmanastasya yenātmaivātmanā jitaḥ |
anātmanastu śatrutve vartetātmaiva śatruvat ||
यंत्र मसुदोजाणें आत्म्यान आत्मो जिखला, ताचो आत्मो ताचो इश्ट. पूण जाणें आपणाक जिखूंक ना, ताचो आत्मो दुस्माना भशेन वैरान वागता.
- 7
जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः ।
शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥
यंत्र मसुदोjitātmanaḥ praśāntasya paramātmā samāhitaḥ |
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāpamānayoḥ ||
यंत्र मसुदोजाणें आपणाक जिखला आनी जो शांत आसा, ताचो परमात्मो थंडी आनी उश्णताय, सुख आनी दुख्ख, मान आनी अपमान हांचेंत एकवटिल्लो उरता.
- 8
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः ।
युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥
यंत्र मसुदोjñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ |
yukta ityucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ ||
यंत्र मसुदोजाचो आत्मो ज्ञान आनी विज्ञानान तृप्त, जो ऐरणी भशेन अचल, जाणें इंद्रियां जिखल्यांत, आनी जाका माती, फातर आनी भांगर सारकेंच, त्या योग्याक युक्त म्हणटात.
- 9
सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु ।
साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ॥
यंत्र मसुदोsuhṛnmitrāryudāsīnamadhyasthadveṣyabandhuṣu |
sādhuṣvapi ca pāpeṣu samabuddhirviśiṣyate ||
यंत्र मसुदोहितचिंतक, इश्ट आनी दुस्मान, उदासीन आनी मध्यस्थ, द्वेशी आनी सोयरे, आनी सज्जन आनी पापी हांकां लेगीत जो सम बुद्धीन पळयता, तो विशेश.
- 10
योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः ।
एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ॥
यंत्र मसुदोyogī yuñjīta satatamātmānaṃ rahasi sthitaḥ |
ekākī yatacittātmā nirāśīraparigrahaḥ ||
यंत्र मसुदोयोग्यान एकांत सुवातेर एकटो रावून, मन आनी कूड ताब्यांत दवरून, आशा आनी संग्रह सोडून, सदांच मन योगांत एकवटावें.
- 11
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः ।
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ॥
यंत्र मसुदोśucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ |
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājinakuśottaram ||
यंत्र मसुदोनिवळ सुवातेर, चड उंच ना आनी चड सकयल ना असलें, कुशाचें तण, मृगचर्म आनी वस्त्र एकावयर एक घाल्लें घट आसन ताणें आपणाखातीर मांडचें.
- 12
तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः ।
उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये ॥
यंत्र मसुदोtatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyaḥ |
upaviśyāsane yuñjyādyogamātmaviśuddhaye ||
यंत्र मसुदोत्या आसनाचेर बसून, मन एकाग्र करून आनी चित्त आनी इंद्रियांच्यो क्रिया आवरून, ताणें आत्मशुद्धीखातीर योगाचो अभ्यास करचो.
- 13
समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥
यंत्र मसुदोsamaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ |
samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan ||
यंत्र मसुदोकूड, तकली आनी गळो सरळ आनी अचल धरून, थीर रावून, आपल्या नाकाच्या टोंकाचेर नदर लावन आनी खंयच दिशेन पळयनासतना,
- 14
प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः ।
मनः संयम्य मच्चित्तो युक्त आसीत मत्परः ॥
यंत्र मसुदोpraśāntātmā vigatabhīrbrahmacārivrate sthitaḥ |
manaḥ saṃyamya maccitto yukta āsīta matparaḥ ||
यंत्र मसुदोप्रशांत आनी भंय नाशिल्लो, ब्रह्मचर्याच्या व्रतांत थीर, मन आवरून, म्हजेर चित्त लावन, म्हाका परम मानून ताणें युक्त जावन बसचें.
- 15
युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी नियतमानसः ।
शान्तिं निर्वाणपरमां मत्संस्थामधिगच्छति ॥
यंत्र मसुदोyuñjannevaṃ sadātmānaṃ yogī niyatamānasaḥ |
śāntiṃ nirvāṇaparamāṃ matsaṃsthāmadhigacchati ||
यंत्र मसुदोअशें सदांच आत्म्याक योगांत लावन, मन आवरिल्लो योगी म्हजेंत आशिल्ली, निर्वाणांत सोंपपी शांती मेळयता.
- 16
नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः ।
न चातिस्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥
यंत्र मसुदोnātyaśnatastu yogo'sti na caikāntamanaśnataḥ |
na cātisvapnaśīlasya jāgrato naiva cārjuna ||
यंत्र मसुदोहे अर्जुना, चड जेवप्याखातीर योग ना, पुरायपणान उपाशी उरप्याखातीर ना, चड न्हिदप्याखातीर ना आनी चड जागप्याखातीरूय ना.
- 17
युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु ।
युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥
यंत्र मसुदोyuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu |
yuktasvapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā ||
यंत्र मसुदोजो जेवण आनी विरंगुळ्यांत मर्यादेन आसा, कर्मांतल्या यत्नांत मर्यादेन आसा, न्हीद आनी जागरणांत मर्यादेन आसा, ताचेखातीर योग दुख्खाचो नाश करपी जाता.
- 18
यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते ।
निःस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा ॥
यंत्र मसुदोyadā viniyataṃ cittamātmanyevāvatiṣṭhate |
niḥspṛhaḥ sarvakāmebhyo yukta ityucyate tadā ||
यंत्र मसुदोजेन्नां आवरिल्लें चित्त फकत आत्म्यांत थीर रावता, सगळ्या इत्सांच्या विशयां वयली ओड सोडून, तेन्नां ताका युक्त म्हणटात.
- 19
यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता ।
योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ॥
यंत्र मसुदोyathā dīpo nivātastho neṅgate sopamā smṛtā |
yogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ ||
यंत्र मसुदोवारो नाशिल्ल्या सुवातेर दिवो कांपना: योगाचो अभ्यास करपी, चित्त आवरिल्ल्या योग्याखातीर हीच उपमा उगडासांत दवरल्या.
- 20
यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया ।
यत्र चैवात्मनात्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥
यंत्र मसुदोyatroparamate cittaṃ niruddhaṃ yogasevayā |
yatra caivātmanātmānaṃ paśyannātmani tuṣyati ||
यंत्र मसुदोयोगाच्या अभ्यासान आवरिल्लें चित्त जेन्नां शांत जाता, आनी जेन्नां आत्म्यान आत्म्याक पळोवन मनीस आत्म्यांत संतुश्ट आसता,
- 21
सुखमात्यन्तिकं यत्तद् बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् ।
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥
यंत्र मसुदोsukhamātyantikaṃ yattad buddhigrāhyamatīndriyam |
vetti yatra na caivāyaṃ sthitaścalati tattvataḥ ||
यंत्र मसुदोजेन्नां बुद्धीन धरूंक येवपी आनी इंद्रियां पलतडचें तें अपार सुख तो जाणटा, आनी थंय थीर रावून तो तत्वा पसून केन्नाच ढळना,
- 22
यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः ।
यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ॥
यंत्र मसुदोyaṃ labdhvā cāparaṃ lābhaṃ manyate nādhikaṃ tataḥ |
yasminsthito na duḥkhena guruṇāpi vicālyate ||
यंत्र मसुदोजें मेळ्ळ्या उपरांत ताचे परस व्हड लाव आनीक ना अशें तो मानता, आनी जातूंत थीर रावून जड दुख्खानूय तो हालना,
- 23
तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् ।
स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ॥
यंत्र मसुदोtaṃ vidyād duḥkhasaṃyogaviyogaṃ yogasaṃjñitam |
sa niścayena yoktavyo yogo'nirviṇṇacetasā ||
यंत्र मसुदोताकाच योग म्हूण जाण: दुख्खाच्या संयोगा पसून वियोग. हो योग निर्धारान आनी निराश जायनासतना मनान आचरचो.
- 24
सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः ।
मनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः ॥
यंत्र मसुदोsaṅkalpaprabhavānkāmāṃstyaktvā sarvānaśeṣataḥ |
manasaivendriyagrāmaṃ viniyamya samantataḥ ||
यंत्र मसुदोसंकल्पांतल्यान जल्मपी सगळ्यो इत्सा पुरायपणान सोडून, आनी मनानूच इंद्रियांचो सगळो समूह सगळ्या वटेनच्यान आवरून,
- 25
शनैः शनैरुपरमेद् बुद्ध्या धृतिगृहीतया ।
आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥
यंत्र मसुदोśanaiḥ śanairuparamed buddhyā dhṛtigṛhītayā |
ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet ||
यंत्र मसुदोधृतीन घट धरिल्ल्या बुद्धीन ताणें हळूहळू शांत जावचें. मन आत्म्यांत थीर करून ताणें कसलोच विचार करचो न्हय.
- 26
यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् ।
ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥
यंत्र मसुदोyato yato niścarati manaścañcalamasthiram |
tatastato niyamyaitadātmanyeva vaśaṃ nayet ||
यंत्र मसुदोचंचल आनी अस्थीर मन जंय जंय भोंवपाक वता, थंयच्यान ताणें तें परत ओडून हाडचें आनी फकत आत्म्यांत ताब्यांत दवरचें.
- 27
प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् ।
उपैति शान्तरजसं ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥
यंत्र मसुदोpraśāntamanasaṃ hyenaṃ yoginaṃ sukhamuttamam |
upaiti śāntarajasaṃ brahmabhūtamakalmaṣam ||
यंत्र मसुदोजाचें मन शांत, जाचो रजोगुण शांत जाला, जो निष्पाप आनी ब्रह्मरूप जाला, त्या योग्याक उत्तम सुख मेळटा.
- 28
युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी विगतकल्मषः ।
सुखेन ब्रह्मसंस्पर्शमत्यन्तं सुखमश्नुते ॥
यंत्र मसुदोyuñjannevaṃ sadātmānaṃ yogī vigatakalmaṣaḥ |
sukhena brahmasaṃsparśamatyantaṃ sukhamaśnute ||
यंत्र मसुदोअशें सदांच आत्म्याक योगांत लावन पाप पसून मुक्त जाल्लो योगी सहजपणान ब्रह्मसंस्पर्शाचें अपार सुख मेळयता.
- 29
सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।
ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥
यंत्र मसुदोsarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani |
īkṣate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ ||
यंत्र मसुदोजाचो आत्मो योगान युक्त जाला, जो सगळीकडेन सम पळयता, तो सगळ्या जिवांनी आत्मो आनी आत्म्यांत सगळे जीव पळयता.
- 30
यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति ।
तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥
यंत्र मसुदोyo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati |
tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati ||
यंत्र मसुदोजो म्हाका सगळीकडेन पळयता आनी सगळें म्हजेंत पळयता, ताचेखातीर हांव केन्नाच शेणना, आनी तो म्हजेखातीर केन्नाच शेणना.