42 श्लोक
- 1
इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् ।
विवस्वान्मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥
यंत्र मसुदोimaṃ vivasvate yogaṃ proktavānahamavyayam |
vivasvānmanave prāha manurikṣvākave'bravīt ||
यंत्र मसुदोश्रीभगवंतान म्हळें: हो अविनाशी योग हांवें विवस्वानाक सांगलो; विवस्वानान तो मनूक सांगलो, आनी मनून तो इक्ष्वाकूक दिलो.
- 2
एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः ।
स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥
यंत्र मसुदोevaṃ paramparāprāptamimaṃ rājarṣayo viduḥ |
sa kāleneha mahatā yogo naṣṭaḥ parantapa ||
यंत्र मसुदोअशें परंपरेन पावत आयिल्लो हो योग राजर्शींनी जाणलो. पूण, हे परंतपा, लांब काळ गेल्या उपरांत हो योग हांगा नश्ट जालो.
- 3
स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः ।
भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ॥
यंत्र मसुदोsa evāyaṃ mayā te'dya yogaḥ proktaḥ purātanaḥ |
bhakto'si me sakhā ceti rahasyaṃ hyetaduttamam ||
यंत्र मसुदोतोच हो पोरनो योग हांवें आयज तुका सांगला, कारण तूं म्हजो भक्त आनी इश्ट. हें खरेंच उत्तम रहस्य.
- 4
अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः ।
कथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ॥
यंत्र मसुदोaparaṃ bhavato janma paraṃ janma vivasvataḥ |
kathametadvijānīyāṃ tvamādau proktavāniti ||
यंत्र मसुदोअर्जुनान म्हळें: तुजो जल्म उपरांतचो, आनी विवस्वानाचो जल्म आदलो. तुवें तो सुरवेक सांगलो हें हांवें कशें समजचें?
- 5
बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन ।
तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥
यंत्र मसुदोbahūni me vyatītāni janmāni tava cārjuna |
tānyahaṃ veda sarvāṇi na tvaṃ vettha parantapa ||
यंत्र मसुदोश्रीभगवंतान म्हळें: हे अर्जुना, म्हजे आनी तुजे जायते जल्म जावन गेल्यात. हांव ते सगळे जाणतां, पूण, हे परंतपा, तूं ते जाणना.
- 6
अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् ।
प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय सम्भवाम्यात्ममायया ॥
यंत्र मसुदोajo'pi sannavyayātmā bhūtānāmīśvaro'pi san |
prakṛtiṃ svāmadhiṣṭhāya sambhavāmyātmamāyayā ||
यंत्र मसुदोहांव अजन्मा आनी अविनाशी आसून, सगळ्या जिवांचो ईश्वर आसून, आपल्या प्रकृतीचेर अधिकार दवरून आपल्या मायेन हांव प्रकट जातां.
- 7
यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत ।
अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ॥
यंत्र मसुदोyadā yadā hi dharmasya glānirbhavati bhārata |
abhyutthānamadharmasya tadātmānaṃ sṛjāmyaham ||
यंत्र मसुदोहे भारता, जेन्ना जेन्ना धर्म उणो जाता आनी अधर्म वाडटा, तेन्ना तेन्ना हांव स्वताक प्रकट करतां.
- 8
परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।
धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे ॥
यंत्र मसुदोparitrāṇāya sādhūnāṃ vināśāya ca duṣkṛtām |
dharmasaṃsthāpanārthāya sambhavāmi yuge yuge ||
यंत्र मसुदोसज्जनांची राखण करपाक, वायट करप्यांचो नाश करपाक आनी धर्म घट थारावपाक हांव युगा युगांनी प्रकट जातां.
- 9
जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः ।
त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ॥
यंत्र मसुदोjanma karma ca me divyamevaṃ yo vetti tattvataḥ |
tyaktvā dehaṃ punarjanma naiti māmeti so'rjuna ||
यंत्र मसुदोहे अर्जुना, म्हजो दिव्य जल्म आनी कर्म जो अशें तत्वान जाणटा, तो कूड सोडल्या उपरांत परत जल्माक येना; तो म्हाका मेळटा.
- 10
वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः ।
बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः ॥
यंत्र मसुदोvītarāgabhayakrodhā manmayā māmupāśritāḥ |
bahavo jñānatapasā pūtā madbhāvamāgatāḥ ||
यंत्र मसुदोआसक्ती, भंय आनी राग सोडून, म्हजेंत तल्लीन जावन आनी म्हजो आलाशिरो घेवन, ज्ञानरुपी तपान पवित्र जाल्ले जायते म्हज्या भावाक पावल्यात.
- 11
ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् ।
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥
यंत्र मसुदोye yathā māṃ prapadyante tāṃstathaiva bhajāmyaham |
mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ ||
यंत्र मसुदोजे जशे म्हाका शरण येतात, तशेंच हांव तांकां स्विकारतां. हे पार्था, मनीस सगळ्या तरांनी म्हज्याच वाटेर चलतात.
- 12
काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः ।
क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा ॥
यंत्र मसुदोkāṅkṣantaḥ karmaṇāṃ siddhiṃ yajanta iha devatāḥ |
kṣipraṃ hi mānuṣe loke siddhirbhavati karmajā ||
यंत्र मसुदोकर्मांच्या यशाची इत्सा धरपी लोक हांगा देवांची पुजा करतात, कारण मनशांच्या लोकांत कर्मांतल्यान जावपी सिद्धी बेगीन मेळटा.
- 13
चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः ।
तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ॥
यंत्र मसुदोcāturvarṇyaṃ mayā sṛṣṭaṃ guṇakarmavibhāgaśaḥ |
tasya kartāramapi māṃ viddhyakartāramavyayam ||
यंत्र मसुदोगुण आनी कर्मां हांच्या विभागा प्रमाण चार वर्णांची व्यवस्था हांवें निर्माण केली. हांव तिचो कर्तो आसून लेगीत म्हाका अविनाशी अकर्तो म्हूण जाण.
- 14
न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा ।
इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥
यंत्र मसुदोna māṃ karmāṇi limpanti na me karmaphale spṛhā |
iti māṃ yo'bhijānāti karmabhirna sa badhyate ||
यंत्र मसुदोकर्मां म्हाका लिप्त करिनात, आनी कर्माच्या फळाची म्हाका लालसा ना. जो म्हाका अशें जाणटा, तो कर्मांनी बांदिना.
- 15
एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः ।
कुरु कर्मैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥
यंत्र मसुदोevaṃ jñātvā kṛtaṃ karma pūrvairapi mumukṣubhiḥ |
kuru karmaiva tasmāttvaṃ pūrvaiḥ pūrvataraṃ kṛtam ||
यंत्र मसुदोहें जाणून पोरन्या काळांतल्या मुमुक्षूंनी लेगीत कर्म केलें. देखून तूंय पोरन्यांनी आदीं केल्ले भशेन कर्मूच कर.
- 16
किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।
तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥
यंत्र मसुदोkiṃ karma kimakarmeti kavayo'pyatra mohitāḥ |
tatte karma pravakṣyāmi yajjñātvā mokṣyase'śubhāt ||
यंत्र मसुदोकर्म कितें आनी अकर्म कितें? हाचेविशीं शाणेय घुस्पतात. कर्म कितें तें हांव तुका सांगतां, तें जाणून तूं अशुभांतल्यान मुक्त जातलो.
- 17
कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः ।
अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥
यंत्र मसुदोkarmaṇo hyapi boddhavyaṃ boddhavyaṃ ca vikarmaṇaḥ |
akarmaṇaśca boddhavyaṃ gahanā karmaṇo gatiḥ ||
यंत्र मसुदोकर्म समजूंक जाय, विकर्म समजूंक जाय आनी अकर्मूय समजूंक जाय. कर्माची गती गहन आसा.
- 18
कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः ।
स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥
यंत्र मसुदोkarmaṇyakarma yaḥ paśyedakarmaṇi ca karma yaḥ |
sa buddhimānmanuṣyeṣu sa yuktaḥ kṛtsnakarmakṛt ||
यंत्र मसुदोजो कर्मांत अकर्म आनी अकर्मांत कर्म पळयता, तो मनशां मदीं बुद्धिमान; तो युक्त आनी सगळीं कर्मां करपी.
- 19
यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः ।
ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः ॥
यंत्र मसुदोyasya sarve samārambhāḥ kāmasaṅkalpavarjitāḥ |
jñānāgnidagdhakarmāṇaṃ tamāhuḥ paṇḍitaṃ budhāḥ ||
यंत्र मसुदोजाचे सगळे आरंभ काम आनी संकल्प हां बगर आसतात, जाचीं कर्मां ज्ञानरुपी उज्यान जळून गेल्यांत, ताका शाणे पंडित म्हणटात.
- 20
त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः ।
कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥
यंत्र मसुदोtyaktvā karmaphalāsaṅgaṃ nityatṛpto nirāśrayaḥ |
karmaṇyabhipravṛtto'pi naiva kiñcitkaroti saḥ ||
यंत्र मसुदोकर्मफळाची आसक्ती सोडून, सदांच तृप्त आनी कसल्याच आदाराचेर निंबून नाशिल्लो, तो कर्मांत पुरायपणान वावरलो तरी कांयच करिना.
- 21
निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः ।
शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥
यंत्र मसुदोnirāśīryatacittātmā tyaktasarvaparigrahaḥ |
śārīraṃ kevalaṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam ||
यंत्र मसुदोआशा नाशिल्लो, मन आनी आत्मो ताब्यांत दवरिल्लो, सगळो संग्रह सोडिल्लो, फकत कुडीचें कर्म करपी तो पातक जोडिना.
- 22
यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः ।
समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ॥
यंत्र मसुदोyadṛcchālābhasantuṣṭo dvandvātīto vimatsaraḥ |
samaḥ siddhāvasiddhau ca kṛtvāpi na nibadhyate ||
यंत्र मसुदोआपसूक मेळटा ताचेर संतुश्ट, द्वंद्वां पलतडचो, मत्सर नाशिल्लो, येस आनी अपेसांत सारको आशिल्लो तो कर्म करूनूय बांदिना.
- 23
गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः ।
यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥
यंत्र मसुदोgatasaṅgasya muktasya jñānāvasthitacetasaḥ |
yajñāyācarataḥ karma samagraṃ pravilīyate ||
यंत्र मसुदोजाची आसक्ती गेल्या, जो मुक्त, जाचें मन ज्ञानांत थीर आनी जो यज्ञाखातीर कर्म करता, ताचें सगळें कर्म विरघळून वता.
- 24
ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् ।
ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥
यंत्र मसुदोbrahmārpaṇaṃ brahma havirbrahmāgnau brahmaṇā hutam |
brahmaiva tena gantavyaṃ brahmakarmasamādhinā ||
यंत्र मसुदोअर्पण ब्रह्म, हवी ब्रह्म, ब्रह्मरुपी उज्यांत ब्रह्मान ओतिल्लें. जो सगळ्या कर्मांत ब्रह्म पळयता, ताका ब्रह्मूच मेळटा.
- 25
दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते ।
ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥
यंत्र मसुदोdaivamevāpare yajñaṃ yoginaḥ paryupāsate |
brahmāgnāvapare yajñaṃ yajñenaivopajuhvati ||
यंत्र मसुदोकांय योगी फकत देवांखातीर यज्ञ करतात; हेर ब्रह्मरुपी उज्यांत यज्ञाकूच हवी म्हूण अर्पण करतात.
- 26
श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति ।
शब्दादीन्विषयानन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ॥
यंत्र मसुदोśrotrādīnīndriyāṇyanye saṃyamāgniṣu juhvati |
śabdādīnviṣayānanya indriyāgniṣu juhvati ||
यंत्र मसुदोकांय आयकप आनी हेर इंद्रियां संयमाच्या उज्यांनी अर्पण करतात; हेर आवाज आनी हेर विशय इंद्रियांच्या उज्यांनी अर्पण करतात.
- 27
सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे ।
आत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥
यंत्र मसुदोsarvāṇīndriyakarmāṇi prāṇakarmāṇi cāpare |
ātmasaṃyamayogāgnau juhvati jñānadīpite ||
यंत्र मसुदोहेर इंद्रियांचीं आनी प्राणाचीं सगळीं कर्मां ज्ञानान पेटयिल्ल्या आत्मसंयमयोगाच्या उज्यांत अर्पण करतात.
- 28
द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे ।
स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः ॥
यंत्र मसुदोdravyayajñāstapoyajñā yogayajñāstathāpare |
svādhyāyajñānayajñāśca yatayaḥ saṃśitavratāḥ ||
यंत्र मसुदोकांय द्रव्ययज्ञ, कांय तपोयज्ञ, कांय योगयज्ञ करतात; आनी हेर, कडक व्रतांचे यत्नशील, स्वाध्याय आनी ज्ञानयज्ञ करतात.
- 29
अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथापरे ।
प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥
यंत्र मसुदोapāne juhvati prāṇaṃ prāṇe'pānaṃ tathāpare |
prāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ ||
यंत्र मसुदोहेर, प्राणायामांत तल्लीन जावन, भायर वचपी स्वास भितर येवपी स्वासांत आनी भितर येवपी भायर वचपी स्वासांत अर्पण करतात, दोगांचीय गती आवरून.
- 30
अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति ।
सर्वेऽप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः ॥
यंत्र मसुदोapare niyatāhārāḥ prāṇānprāṇeṣu juhvati |
sarve'pyete yajñavido yajñakṣapitakalmaṣāḥ ||
यंत्र मसुदोहेर आहार नेमांत दवरून प्राणांक प्राणांत अर्पण करतात. हे सगळे यज्ञ जाणपी, आनी यज्ञान तांचीं पातकां नश्ट जातात.