158 shlokas
- 1
प्रभद्रः पञ्चधा प्रोक्तः काश्मर्यो लघुपूर्वकः
द्विर् अग्निमन्थः श्योनाकद्वितयं चाजशृङ्गिका
prabhadraḥ pañcadhā proktaḥ kāśmaryo laghupūrvakaḥ
dvir agnimanthaḥ śyonākadvitayaṃ cājaśṛṅgikā
- 2
काश्मर्याश्मन्तकश्चाथ कर्णिकारद्वयं तथा
वृश्चिकाली च कुटजस्तद्बीजं च शिरीषकः
kāśmaryāśmantakaścātha karṇikāradvayaṃ tathā
vṛścikālī ca kuṭajastadbījaṃ ca śirīṣakaḥ
- 3
करञ्जः षड्विधो ऽङ्कोलो नीलः सर्जाश्वकर्णकौ
तालः श्रीतालहिन्तालमाडास्तूलस्तमालकः
karañjaḥ ṣaḍvidho 'ṅkolo nīlaḥ sarjāśvakarṇakau
tālaḥ śrītālahintālamāḍāstūlastamālakaḥ
- 4
चतुर्विधः कदम्बो ऽथ वानीरः कुम्भिवेतसः
धवश्च धन्वनो भूर्जस्तिनिशश्च ततो ऽर्जुनः
caturvidhaḥ kadambo 'tha vānīraḥ kumbhivetasaḥ
dhavaśca dhanvano bhūrjastiniśaśca tato 'rjunaḥ
- 5
हरिद्रुदग्धाशाखोटाः शाको ऽथो शिंशपात्रयम्
असनत्रयं च वरुणः पुत्रजीवश्च पिण्डिका
haridrudagdhāśākhoṭāḥ śāko 'tho śiṃśapātrayam
asanatrayaṃ ca varuṇaḥ putrajīvaśca piṇḍikā
- 6
कारस्करो ऽथ कटभ्यौ क्षवको देवसर्षपः
डहुर्विकङ्कतश्चेति स्वराब्धिगणिताः क्रमात्
kāraskaro 'tha kaṭabhyau kṣavako devasarṣapaḥ
ḍahurvikaṅkataśceti svarābdhigaṇitāḥ kramāt
- 7
अथ निगदितः प्रभद्रः पिचुमन्दः पारिभद्रको निम्बः
काकफलः कीरेष्टो नेतारिष्टश्च सर्वतोभद्रः
atha nigaditaḥ prabhadraḥ picumandaḥ pāribhadrako nimbaḥ
kākaphalaḥ kīreṣṭo netāriṣṭaśca sarvatobhadraḥ
- 8
धमनो विशीर्णपर्णः पवनेष्टः पीतसारकः शीतः
वरतिक्तो ऽरिष्टफलो ज्येष्ठामालकश्च हिङ्गुनिर्यासः
dhamano viśīrṇaparṇaḥ pavaneṣṭaḥ pītasārakaḥ śītaḥ
varatikto 'riṣṭaphalo jyeṣṭhāmālakaśca hiṅguniryāsaḥ
- 9
छर्दनश्चाग्निधमनो ज्ञेया नाम्नां तु विंशतिः
chardanaścāgnidhamano jñeyā nāmnāṃ tu viṃśatiḥ
- 10
प्रभद्रकः प्रभवति शीततिक्तकः कफव्रणकृमिवमिशोफशान्तये
बलासभिद्बहुविषपित्तदोषजिद्विशेषतो हृदयविदाहशान्तिकृत्
prabhadrakaḥ prabhavati śītatiktakaḥ kaphavraṇakṛmivamiśophaśāntaye
balāsabhidbahuviṣapittadoṣajidviśeṣato hṛdayavidāhaśāntikṛt
- 11
महानिम्बो मदोद्रेकः कार्मुकः केशमुष्टिकः
काकाण्डो रम्यको ऽक्षीरो महातिक्तो हिमद्रुमः
mahānimbo madodrekaḥ kārmukaḥ keśamuṣṭikaḥ
kākāṇḍo ramyako 'kṣīro mahātikto himadrumaḥ
- 12
महानिम्बस्तु शिशिरः कषायः कटुतिक्तकः
अस्रदाहबलासघ्नो विषमज्वरनाशनः
mahānimbastu śiśiraḥ kaṣāyaḥ kaṭutiktakaḥ
asradāhabalāsaghno viṣamajvaranāśanaḥ
- 13
कैडर्यो ऽन्यो महानिम्बो रामणो रमणस्तथा
गिरिनिम्बो महारिष्टः शुक्लशालः कफाह्वयः
kaiḍaryo 'nyo mahānimbo rāmaṇo ramaṇastathā
girinimbo mahāriṣṭaḥ śuklaśālaḥ kaphāhvayaḥ
- 14
कैडर्यः कटुकस्तिक्तः कषायः शीतलो लघुः
संतापशोषकुष्ठास्रकृमिभूतविषापहः
kaiḍaryaḥ kaṭukastiktaḥ kaṣāyaḥ śītalo laghuḥ
saṃtāpaśoṣakuṣṭhāsrakṛmibhūtaviṣāpahaḥ
- 15
भूनिम्बो नार्यतिक्तः स्यात्कैरातो रामसेनकः
कैराततिक्तको हैमः काण्डतिक्तः किरातकः
bhūnimbo nāryatiktaḥ syātkairāto rāmasenakaḥ
kairātatiktako haimaḥ kāṇḍatiktaḥ kirātakaḥ
- 16
भूनिम्बो वातलस्तिक्तः कफपित्तज्वरापहः
व्रणसंरोपणः पथ्यः कुष्ठकण्डूतिशोफनुत्
bhūnimbo vātalastiktaḥ kaphapittajvarāpahaḥ
vraṇasaṃropaṇaḥ pathyaḥ kuṣṭhakaṇḍūtiśophanut
- 17
नेपालनिम्बो नैपालस्तृणनिम्बो ज्वरान्तकः
नाडीतिक्तो ऽर्धतिक्तश्च निद्रारिः संनिपातहा
nepālanimbo naipālastṛṇanimbo jvarāntakaḥ
nāḍītikto 'rdhatiktaśca nidrāriḥ saṃnipātahā
- 18
नेपालनिम्बः शीतोष्णो योगवाही लघुस्तथा
तिक्तो ऽतिकफपित्तास्रशोफतृष्णाज्वरापहः
nepālanimbaḥ śītoṣṇo yogavāhī laghustathā
tikto 'tikaphapittāsraśophatṛṣṇājvarāpahaḥ
- 19
कण्डूलः कृष्णगर्भश्च सोमवल्कप्रचेतसी
भद्रावती महाकुम्भी कैडर्यो रामसेनकः
kaṇḍūlaḥ kṛṣṇagarbhaśca somavalkapracetasī
bhadrāvatī mahākumbhī kaiḍaryo rāmasenakaḥ
- 20
कुमुदा चोग्रगन्धश्च भद्रा रञ्जनकस्तथा
कुम्भी च लघुकाश्मर्यः श्रीपर्णी च त्रिपञ्चधा
kumudā cogragandhaśca bhadrā rañjanakastathā
kumbhī ca laghukāśmaryaḥ śrīparṇī ca tripañcadhā
- 21
कट्फलः कटुर् उष्णश्च कासश्वासज्वरापहः
उग्रदाहहरो रुच्यो मुखरोगशमप्रदः
kaṭphalaḥ kaṭur uṣṇaśca kāsaśvāsajvarāpahaḥ
ugradāhaharo rucyo mukharogaśamapradaḥ
- 22
अग्निमन्थो ऽग्निमथनः तर्कारी वैजयन्तिका
वह्निमन्थो ऽरणी केतुः श्रीपर्णी कर्णिका जया
नादेयी विजयानन्ता नदी यावत्त्रयोदश
agnimantho 'gnimathanaḥ tarkārī vaijayantikā
vahnimantho 'raṇī ketuḥ śrīparṇī karṇikā jayā
nādeyī vijayānantā nadī yāvattrayodaśa
- 23
तर्कारी कटुर् उष्णा च तिक्तानिलकफापहा
शोफश्लेष्माग्निमान्द्यार्शोविड्बन्धाध्माननाशनी
tarkārī kaṭur uṣṇā ca tiktānilakaphāpahā
śophaśleṣmāgnimāndyārśoviḍbandhādhmānanāśanī
- 24
क्षुद्राग्निमन्थस्तपनो विजया गणिकारिका
अरणिर्लघुमन्थश्च तेजोवृक्षस्तनुत्वचा
kṣudrāgnimanthastapano vijayā gaṇikārikā
araṇirlaghumanthaśca tejovṛkṣastanutvacā
- 25
अग्निमन्थद्वयं चैव तुल्यं वीर्यरसादिषु
तत्प्रयोगानुसारेण योजयेत्स्वमनीषया
agnimanthadvayaṃ caiva tulyaṃ vīryarasādiṣu
tatprayogānusāreṇa yojayetsvamanīṣayā
- 26
श्योनाकः शुकनासश्च कट्वङ्गो ऽथ कटंभरः
मयूरजङ्घो ऽरलुकः प्रियजीवः कुटन्नटः
śyonākaḥ śukanāsaśca kaṭvaṅgo 'tha kaṭaṃbharaḥ
mayūrajaṅgho 'ralukaḥ priyajīvaḥ kuṭannaṭaḥ
- 27
श्योनाकः पृथुशिम्बो ऽन्यो भल्लको दीर्घवृन्तकः
पोतवृक्षश्च टेण्टूको भूतसारो मुनिद्रुमः
śyonākaḥ pṛthuśimbo 'nyo bhallako dīrghavṛntakaḥ
potavṛkṣaśca ṭeṇṭūko bhūtasāro munidrumaḥ
- 28
निःसारः फल्गुवृन्ताकः पूतिपत्त्रो वसन्तकः
मण्डूकपर्णः पीताङ्गो जम्बूकः पीतपादकः
niḥsāraḥ phalguvṛntākaḥ pūtipattro vasantakaḥ
maṇḍūkaparṇaḥ pītāṅgo jambūkaḥ pītapādakaḥ
- 29
वातारिः पीतकः शोणः कुटनश्च विरेचनः
भ्रमरेष्टो बर्हिजङ्घो नेत्रनेत्रमिताभिधः
vātāriḥ pītakaḥ śoṇaḥ kuṭanaśca virecanaḥ
bhramareṣṭo barhijaṅgho netranetramitābhidhaḥ
- 30
श्योनाकयुगलं तिक्तं शीतलं च त्रिदोषजित्
पित्तश्लेष्मातिसारघ्नं संनिपातज्वरापहम्
śyonākayugalaṃ tiktaṃ śītalaṃ ca tridoṣajit
pittaśleṣmātisāraghnaṃ saṃnipātajvarāpaham

