262 shlokas
- 1
चतुर्धा पिप्पली प्रोक्ता तन्मूलं नागरं तथा
आर्द्रकं मरिचद्वन्द्वं धान्यकं च यवानिका
caturdhā pippalī proktā tanmūlaṃ nāgaraṃ tathā
ārdrakaṃ maricadvandvaṃ dhānyakaṃ ca yavānikā
- 2
चव्यं च चित्रकद्वन्द्वं विडङ्गं च वचाद्वयम्
कुलञ्जो जीरकाः पञ्च मेथिका हिङ्गुपत्रिका
cavyaṃ ca citrakadvandvaṃ viḍaṅgaṃ ca vacādvayam
kulañjo jīrakāḥ pañca methikā hiṅgupatrikā
- 3
हिङ्गुद्वयं चाग्निजारौ रास्ने एलाद्वयं शिवम्
सौवर्चलं च काचाह्वं विडं च गडनामकम्
hiṅgudvayaṃ cāgnijārau rāsne elādvayaṃ śivam
sauvarcalaṃ ca kācāhvaṃ viḍaṃ ca gaḍanāmakam
- 4
सामुद्रं द्रौणिकं चान्यद् औषरं रोमकं तथा
नवधा लवणं प्रोक्तम् अजमोदा च रेणुका
sāmudraṃ drauṇikaṃ cānyad auṣaraṃ romakaṃ tathā
navadhā lavaṇaṃ proktam ajamodā ca reṇukā
- 5
बोलं कर्चूरकः पाठा वृक्षाम्लश्चाम्लवेतसम्
कटुकातिविषा मुस्ताद्वयं यष्टीमधुद्वयम्
bolaṃ karcūrakaḥ pāṭhā vṛkṣāmlaścāmlavetasam
kaṭukātiviṣā mustādvayaṃ yaṣṭīmadhudvayam
- 6
भार्गी पुष्करमूलं च शृङ्ग्य् अथो दन्तिकाद्वयम्
जैपालश्च त्रिवृद्द्वेधा त्वक्पत्रं नागकेशरम्
bhārgī puṣkaramūlaṃ ca śṛṅgy atho dantikādvayam
jaipālaśca trivṛddvedhā tvakpatraṃ nāgakeśaram
- 7
तवक्षीरं च तालीसपत्राख्यं वंशरोचना
मञ्जिष्ठा च चतुर्धा स्याद्धरिद्रे च द्विधा मते
tavakṣīraṃ ca tālīsapatrākhyaṃ vaṃśarocanā
mañjiṣṭhā ca caturdhā syāddharidre ca dvidhā mate
- 8
लाक्षा चालक्तको लोध्रो धातक्य् अब्धिफलं तथा
निर्विषाथ विषद्वन्द्वं द्विधा चाम्लहरिद्रका
lākṣā cālaktako lodhro dhātaky abdhiphalaṃ tathā
nirviṣātha viṣadvandvaṃ dvidhā cāmlaharidrakā
- 9
अब्धिफेनम् अफेनं च टङ्कणौ साकुरुण्डकम्
हिमावली हस्तिमदः स्वर्जिको लोणकं तथा
abdhiphenam aphenaṃ ca ṭaṅkaṇau sākuruṇḍakam
himāvalī hastimadaḥ svarjiko loṇakaṃ tathā
- 10
वज्रको यवजश्चाथ सर्वक्षारो ऽथ मायिका
औषधान्य् अभिधीयन्ते षडङ्गमितसंख्यया
vajrako yavajaścātha sarvakṣāro 'tha māyikā
auṣadhāny abhidhīyante ṣaḍaṅgamitasaṃkhyayā
- 11
पिप्पली कृकरा शौण्डी चपला मागधी कणा
कटुबीजा च कोरङ्गी वैदेही तिक्ततण्डुला
pippalī kṛkarā śauṇḍī capalā māgadhī kaṇā
kaṭubījā ca koraṅgī vaidehī tiktataṇḍulā
- 12
श्यामा दन्तफला कृष्णा कोला च मगधोद्भवा
उषणा चोपकुल्या च स्मृत्याह्वा तीक्ष्णतण्डुला
śyāmā dantaphalā kṛṣṇā kolā ca magadhodbhavā
uṣaṇā copakulyā ca smṛtyāhvā tīkṣṇataṇḍulā
- 13
पिप्पली ज्वरहा वृष्या स्निग्धोष्णा कटुतिक्तका
दीपनी मारुतश्वासकासश्लेष्मक्षयापहा
pippalī jvarahā vṛṣyā snigdhoṣṇā kaṭutiktakā
dīpanī mārutaśvāsakāsaśleṣmakṣayāpahā
- 14
गजोषणा चव्यफला चव्यजा गजपिप्पली
श्रेयसी छिद्रवैदेही दीर्घग्रन्थिश्च तैजसी
वर्तुली स्थूलवैदेही ज्ञेया चेति दशाभिधा
gajoṣaṇā cavyaphalā cavyajā gajapippalī
śreyasī chidravaidehī dīrghagranthiśca taijasī
vartulī sthūlavaidehī jñeyā ceti daśābhidhā
- 15
गजोषणा कटूष्णा च रूक्षा मलविशोषणी
बलासवातहन्त्री च स्तन्यवर्णविवर्धिनी
gajoṣaṇā kaṭūṣṇā ca rūkṣā malaviśoṣaṇī
balāsavātahantrī ca stanyavarṇavivardhinī
- 16
सैंहली सर्पदण्डा च सर्पाङ्गी ब्रह्मभूमिजा
पार्वती शैलजा ताम्रा लम्बबीजा तथोत्कटा
saiṃhalī sarpadaṇḍā ca sarpāṅgī brahmabhūmijā
pārvatī śailajā tāmrā lambabījā tathotkaṭā
- 17
अद्रिजा सिंहलस्था च लम्बदन्ता च जीवला
जीवाली जीवनेत्रा च कुरवी षोडशाह्वया
adrijā siṃhalasthā ca lambadantā ca jīvalā
jīvālī jīvanetrā ca kuravī ṣoḍaśāhvayā
- 18
सैंहली कटुर् उष्णा च जन्तुघ्नी दीपनी परा
कफश्वाससमीरार्तिशमनी कोष्ठशोधनी
saiṃhalī kaṭur uṣṇā ca jantughnī dīpanī parā
kaphaśvāsasamīrārtiśamanī koṣṭhaśodhanī
- 19
वनादिपिप्पल्यभिधानयुक्तं सूक्ष्मादिपिप्पल्यभिधानम् एतत्
क्षुद्रादिपिप्पल्यभिधानयोग्यं वनाभिधापूर्वकणाभिधानम्
vanādipippalyabhidhānayuktaṃ sūkṣmādipippalyabhidhānam etat
kṣudrādipippalyabhidhānayogyaṃ vanābhidhāpūrvakaṇābhidhānam
- 20
वनपिप्पलिका चोष्णा तीक्ष्णा रुच्या च दीपनी
आमा भवेद्गुणाढ्या तु शुष्का स्वल्पगुणा स्मृता
vanapippalikā coṣṇā tīkṣṇā rucyā ca dīpanī
āmā bhavedguṇāḍhyā tu śuṣkā svalpaguṇā smṛtā
- 21
ग्रन्थिकं पिप्पलीमूलं मूलं तु चविकाशिरः
कोलमूलं कटुग्रन्थि कटुमूलं कटूषणम्
granthikaṃ pippalīmūlaṃ mūlaṃ tu cavikāśiraḥ
kolamūlaṃ kaṭugranthi kaṭumūlaṃ kaṭūṣaṇam
- 22
सर्वग्रन्थि च पत्त्राढ्यं विरूपं शोणसम्भवम्
सुग्रन्थि ग्रन्थिलं चैव पर्यायाः स्युश्चतुर्दश
sarvagranthi ca pattrāḍhyaṃ virūpaṃ śoṇasambhavam
sugranthi granthilaṃ caiva paryāyāḥ syuścaturdaśa
- 23
कटूष्णं पिप्पलीमूलं श्लेष्मक्रिमिविनाशनम्
दीपनं वातरोगघ्नं रोचनं पित्तकोपनम्
kaṭūṣṇaṃ pippalīmūlaṃ śleṣmakrimivināśanam
dīpanaṃ vātarogaghnaṃ rocanaṃ pittakopanam
- 24
शुण्ठी महौषधं विश्वं नागरं विश्वभेषजम्
विश्वौषधं कटुग्रन्थि कटुभद्रं कटूषणम्
śuṇṭhī mahauṣadhaṃ viśvaṃ nāgaraṃ viśvabheṣajam
viśvauṣadhaṃ kaṭugranthi kaṭubhadraṃ kaṭūṣaṇam
- 25
सौपर्णं शृङ्गवेरं च कफारिश्चार्द्रकं स्मृतम्
शोषणं नागराह्वं च विज्ञेयं षोडशाह्वयम्
sauparṇaṃ śṛṅgaveraṃ ca kaphāriścārdrakaṃ smṛtam
śoṣaṇaṃ nāgarāhvaṃ ca vijñeyaṃ ṣoḍaśāhvayam
- 26
शुण्ठी कटूष्णा स्निग्धा च कफशोफानिलापहा
शूलबन्धोदराध्मानश्वासश्लीपदहारिणी
śuṇṭhī kaṭūṣṇā snigdhā ca kaphaśophānilāpahā
śūlabandhodarādhmānaśvāsaślīpadahāriṇī
- 27
आर्द्रकं गुल्ममूलं च मूलजं कन्दलं वरम्
शृङ्गवेरं महीजं च सैकतेष्टम् अनूपजम्
ārdrakaṃ gulmamūlaṃ ca mūlajaṃ kandalaṃ varam
śṛṅgaveraṃ mahījaṃ ca saikateṣṭam anūpajam
- 28
अपाकशाकं चार्द्राख्यं राहुच्छत्त्रं सुशाककम्
शार्ङ्गं स्याद् आर्द्रशाकं च सच्छाकम् ऋतुभूह्वयम्
apākaśākaṃ cārdrākhyaṃ rāhucchattraṃ suśākakam
śārṅgaṃ syād ārdraśākaṃ ca sacchākam ṛtubhūhvayam
- 29
कटूष्णम् आर्द्रकं हृद्यं विपाके शीतलं लघु
दीपनं रुचिदं शोफकफकण्ठामयापहम्
kaṭūṣṇam ārdrakaṃ hṛdyaṃ vipāke śītalaṃ laghu
dīpanaṃ rucidaṃ śophakaphakaṇṭhāmayāpaham
- 30
मरिचं पलितं श्यामं कोलं वल्लीजम् ऊषणम्
यवनेष्टं वृत्तफलं शाकाङ्गं धर्मपत्तनम्
maricaṃ palitaṃ śyāmaṃ kolaṃ vallījam ūṣaṇam
yavaneṣṭaṃ vṛttaphalaṃ śākāṅgaṃ dharmapattanam

