221 shlokas
- 1
त्रिस्वर्णरौप्यताम्राणि त्रपु सीसं द्विरीतिका
कांस्यायो वर्तकं कान्तं किट्टं मुण्डं च तीक्ष्णकम्
trisvarṇaraupyatāmrāṇi trapu sīsaṃ dvirītikā
kāṃsyāyo vartakaṃ kāntaṃ kiṭṭaṃ muṇḍaṃ ca tīkṣṇakam
- 2
शिला सिन्दूरभूनागं हिङ्गुलं गैरिकं द्विधा
तुवरी हरितालं च गन्धकं च शिलाजतु
śilā sindūrabhūnāgaṃ hiṅgulaṃ gairikaṃ dvidhā
tuvarī haritālaṃ ca gandhakaṃ ca śilājatu
- 3
सिक्थकं च द्विकासीसं माक्षिकौ पञ्चधाञ्जनम्
कम्पिल्लतुत्थरसकं पारदश्चाभ्रकं चतुः
sikthakaṃ ca dvikāsīsaṃ mākṣikau pañcadhāñjanam
kampillatuttharasakaṃ pāradaścābhrakaṃ catuḥ
- 4
स्फटी च क्षुल्लकः शङ्खौ कपर्दः शुक्तिका द्विधा
खटिनी दुग्धपाषाणो मणिश्च कर्पूराद्यकः
sphaṭī ca kṣullakaḥ śaṅkhau kapardaḥ śuktikā dvidhā
khaṭinī dugdhapāṣāṇo maṇiśca karpūrādyakaḥ
- 5
सिकता च द्विकङ्गुष्ठं विमला च द्विधा मता
तथाखुप्रस्तरश्चैव शरवेदमिताह्वयाः
अथ रत्नं नवं वक्ष्ये पद्मरागादिकं क्रमात्
sikatā ca dvikaṅguṣṭhaṃ vimalā ca dvidhā matā
tathākhuprastaraścaiva śaravedamitāhvayāḥ
atha ratnaṃ navaṃ vakṣye padmarāgādikaṃ kramāt
- 6
माणिक्यमुक्ताफलविद्रुमाणि गारुत्मतं स्याद् अथ पुष्परागः
वज्रं च नीलं च नव क्रमेण गोमेदवैडूर्ययुतानि तानि
māṇikyamuktāphalavidrumāṇi gārutmataṃ syād atha puṣparāgaḥ
vajraṃ ca nīlaṃ ca nava krameṇa gomedavaiḍūryayutāni tāni
- 7
स्फटिकश्च सूर्यकान्तो वैक्रान्तश्चन्द्रकान्तकः
राजावर्तः पेरोजं स्याद् उभौ बाणाश्च संख्यया
sphaṭikaśca sūryakānto vaikrāntaścandrakāntakaḥ
rājāvartaḥ perojaṃ syād ubhau bāṇāśca saṃkhyayā
- 8
स्वर्णं सुवर्णकनकोज्ज्वलकाञ्चनानि कल्याणहाटकहिरण्यमनोहराणि
गाङ्गेयगैरिकमहारजताग्निवीर्यरुक्माग्निहेमतपनीयकभास्कराणि
svarṇaṃ suvarṇakanakojjvalakāñcanāni kalyāṇahāṭakahiraṇyamanoharāṇi
gāṅgeyagairikamahārajatāgnivīryarukmāgnihematapanīyakabhāskarāṇi
- 9
जाम्बूनदाष्टापदजातरूपपिञ्जानचामीकरकर्बुराणि
कार्तस्वरापिञ्जरभर्मभूरितेजांसि दीप्तानलपीतकानि
jāmbūnadāṣṭāpadajātarūpapiñjānacāmīkarakarburāṇi
kārtasvarāpiñjarabharmabhūritejāṃsi dīptānalapītakāni
- 10
मङ्गल्यसौमेरवशातकुम्भशृङ्गारचन्द्राजरजाम्बवानि
आग्नेयनिष्काग्निशिखानि चेति नेत्राब्धिनिर्धारितनाम हेम
maṅgalyasaumeravaśātakumbhaśṛṅgāracandrājarajāmbavāni
āgneyaniṣkāgniśikhāni ceti netrābdhinirdhāritanāma hema
- 11
स्वर्णं स्निग्धकषायतिक्तमधुरं दोषत्रयध्वंसनं शीतं स्वादु रसायनं च रुचिकृच्चक्षुष्यम् आयुष्प्रदम्
प्रज्ञावीर्यबलस्मृतिस्वरकरं कान्तिं विधत्ते तनोः संधत्ते दुरितक्षयं श्रियम् इदं धत्ते नॄणां धारणात्
svarṇaṃ snigdhakaṣāyatiktamadhuraṃ doṣatrayadhvaṃsanaṃ śītaṃ svādu rasāyanaṃ ca rucikṛccakṣuṣyam āyuṣpradam
prajñāvīryabalasmṛtisvarakaraṃ kāntiṃ vidhatte tanoḥ saṃdhatte duritakṣayaṃ śriyam idaṃ dhatte nṝṇāṃ dhāraṇāt
- 12
दाहे च रक्तम् अथ यच्च सितं छिदायां काश्मीरकान्ति च विभाति निकाषपट्टे
स्निग्धं च गौरवम् उपैति च यत्तुलायां जात्या तद् एव कनकं मृदु रक्तपीतम्
dāhe ca raktam atha yacca sitaṃ chidāyāṃ kāśmīrakānti ca vibhāti nikāṣapaṭṭe
snigdhaṃ ca gauravam upaiti ca yattulāyāṃ jātyā tad eva kanakaṃ mṛdu raktapītam
- 13
तच्चैकं रसवेधजं तद् अपरं जातं स्वयं भूमिजं किंचान्यद्बहुलोहसंकरभवं चेति त्रिधा काञ्चनम्
तत्राद्यं किल पीतरक्तम् अपरं रक्तं ततो ऽन्यत्तथा मैरालं तद् अतिक्रमेण तद् इदं स्यात्पूर्वपूर्वोत्तमम्
taccaikaṃ rasavedhajaṃ tad aparaṃ jātaṃ svayaṃ bhūmijaṃ kiṃcānyadbahulohasaṃkarabhavaṃ ceti tridhā kāñcanam
tatrādyaṃ kila pītaraktam aparaṃ raktaṃ tato 'nyattathā mairālaṃ tad atikrameṇa tad idaṃ syātpūrvapūrvottamam
- 14
रौप्यं शुभ्रं वसुश्रेष्ठं रुचिरं चन्द्रलोहकम्
श्वेतकं तु महाशुभ्रं रजतं तप्तरूपकम्
raupyaṃ śubhraṃ vasuśreṣṭhaṃ ruciraṃ candralohakam
śvetakaṃ tu mahāśubhraṃ rajataṃ taptarūpakam
- 15
चन्द्रभूतिः सितं तारं कलधौतेन्दुलोहकम्
कुप्यं धौतं तथा सौधं चन्द्रहासं मुनीन्दुकम्
candrabhūtiḥ sitaṃ tāraṃ kaladhautendulohakam
kupyaṃ dhautaṃ tathā saudhaṃ candrahāsaṃ munīndukam
- 16
रौप्यं स्निग्धं कषायाम्लं विपाके मधुरं सरम्
वातपित्तहरं रुच्यं वलीपलितनाशनम्
raupyaṃ snigdhaṃ kaṣāyāmlaṃ vipāke madhuraṃ saram
vātapittaharaṃ rucyaṃ valīpalitanāśanam
- 17
दाहच्छेदनिकाषेषु सितं स्निग्धं च यद्गुरु
सुघर्षे ऽपि च वर्णाढ्यम् उत्तमं तद् उदीरितम्
dāhacchedanikāṣeṣu sitaṃ snigdhaṃ ca yadguru
sugharṣe 'pi ca varṇāḍhyam uttamaṃ tad udīritam
- 18
ताम्रं म्लेच्छमुखं शुल्वं तपनेष्टम् उदुम्बरम्
त्र्यम्बकं चारविन्दं च रविलोहं रविप्रियम्
रक्तं नेपालकं चैव रक्तधातुः करेन्दुधा
tāmraṃ mlecchamukhaṃ śulvaṃ tapaneṣṭam udumbaram
tryambakaṃ cāravindaṃ ca ravilohaṃ ravipriyam
raktaṃ nepālakaṃ caiva raktadhātuḥ karendudhā
- 19
ताम्रं सुपक्वं मधुरं कषायं तिक्तं विपाके कटु शीतलं च
कफापहं पित्तहरं विबन्धशूलघ्नपाण्डूदरगुल्मनाशि
tāmraṃ supakvaṃ madhuraṃ kaṣāyaṃ tiktaṃ vipāke kaṭu śītalaṃ ca
kaphāpahaṃ pittaharaṃ vibandhaśūlaghnapāṇḍūdaragulmanāśi
- 20
घनघातसहं स्निग्धं रक्तपत्त्रामलं मृदु
शुद्धाकरसमुत्पन्नं ताम्रं शुभम् असंकरम्
ghanaghātasahaṃ snigdhaṃ raktapattrāmalaṃ mṛdu
śuddhākarasamutpannaṃ tāmraṃ śubham asaṃkaram
- 21
त्रपु त्रपुसमाण्डूकं वङ्गं च मधुरं हिमम्
कुरूप्यं पिच्चटं रङ्गं पूतिगन्धं दशाह्वयम्
trapu trapusamāṇḍūkaṃ vaṅgaṃ ca madhuraṃ himam
kurūpyaṃ piccaṭaṃ raṅgaṃ pūtigandhaṃ daśāhvayam
- 22
त्रपुसं कटुतिक्तहिमं कषायलवणं सरं च मेहघ्नम्
क्रिमिदाहपाण्डुशमनं कान्तिकरं तद्रसायनं चैव
trapusaṃ kaṭutiktahimaṃ kaṣāyalavaṇaṃ saraṃ ca mehaghnam
krimidāhapāṇḍuśamanaṃ kāntikaraṃ tadrasāyanaṃ caiva
- 23
श्वेतं लघु मृदु स्वच्छं स्निग्धम् उष्णापहं हिमम्
सूतपत्त्रकरं कान्तं त्रपु श्रेष्ठम् उदाहृतम्
śvetaṃ laghu mṛdu svacchaṃ snigdham uṣṇāpahaṃ himam
sūtapattrakaraṃ kāntaṃ trapu śreṣṭham udāhṛtam
- 24
सीसकं तु जडं सीसं यवनेष्टं भुजंगमम्
योगीष्टं नागम् उरगं कुवङ्गं परिपिष्टकम्
sīsakaṃ tu jaḍaṃ sīsaṃ yavaneṣṭaṃ bhujaṃgamam
yogīṣṭaṃ nāgam uragaṃ kuvaṅgaṃ paripiṣṭakam
- 25
मृदु कृष्णायसं पद्मं तारशुद्धिकरं स्मृतम्
सिरावृत्तं च वङ्गं स्याच्चीनपिष्टं च षोडश
mṛdu kṛṣṇāyasaṃ padmaṃ tāraśuddhikaraṃ smṛtam
sirāvṛttaṃ ca vaṅgaṃ syāccīnapiṣṭaṃ ca ṣoḍaśa
- 26
सीसं तु वङ्गतुल्यं स्यात्रसवीर्यविपाकतः
उष्णं च कफवातघ्नम् अर्शोघ्नं गुरु लेखनम्
sīsaṃ tu vaṅgatulyaṃ syātrasavīryavipākataḥ
uṣṇaṃ ca kaphavātaghnam arśoghnaṃ guru lekhanam
- 27
स्वर्णे नीलं मृदु स्निग्धं निर्मलं च सुगौरत्वम्
रौप्यसंशोधनं क्षिप्रं सीसकं च तद् उत्तमम्
svarṇe nīlaṃ mṛdu snigdhaṃ nirmalaṃ ca sugauratvam
raupyasaṃśodhanaṃ kṣipraṃ sīsakaṃ ca tad uttamam
- 28
रीतिः क्षुद्रसुवर्णं सिंहलकं पिङ्गलं च पित्तलकम्
लौहितकम् आरकुट्टं पिङ्गललोहं च पीतकं नवधा
rītiḥ kṣudrasuvarṇaṃ siṃhalakaṃ piṅgalaṃ ca pittalakam
lauhitakam ārakuṭṭaṃ piṅgalalohaṃ ca pītakaṃ navadhā
- 29
राजरीतिः काकतुण्डी राजपुत्री महेश्वरी
ब्राह्मणी ब्रह्मरीतिश्च कपिला पिङ्गलापि च
rājarītiḥ kākatuṇḍī rājaputrī maheśvarī
brāhmaṇī brahmarītiśca kapilā piṅgalāpi ca
- 30
रीतिकायुगलं तिक्तं शीतलं लवणं रसे
शोधनं पाण्डुवातघ्नं क्रिमिप्लीहार्तिपित्तजित्
rītikāyugalaṃ tiktaṃ śītalaṃ lavaṇaṃ rase
śodhanaṃ pāṇḍuvātaghnaṃ krimiplīhārtipittajit

