123 shlokas
- 1
मनुष्या मानुषा मर्त्या मनुजा मानवा नराः
द्विपादाश्चेतना भूस्था भूमिजा भूस्पृशो विशः
manuṣyā mānuṣā martyā manujā mānavā narāḥ
dvipādāścetanā bhūsthā bhūmijā bhūspṛśo viśaḥ
- 2
पुरुषः पूरुषो ना च नरः पञ्चजनः पुमान्
अर्थाश्रयो ऽधिकारी स्यात्कर्मार्हश्च जनो ऽर्थवान्
puruṣaḥ pūruṣo nā ca naraḥ pañcajanaḥ pumān
arthāśrayo 'dhikārī syātkarmārhaśca jano 'rthavān
- 3
स्त्री योषिद्वनिताबला सुनयना नारी च सीमन्तिनी रामा वामदृगङ्गना च ललना कान्ता पुरंध्री वधूः
सुभ्रूः सा वरवर्णिनी च सुतनुस्तन्वी तनुः कामिनी तन्वङ्गी रमणी कुरङ्गनयना भीरुः प्रिया भामिनी
strī yoṣidvanitābalā sunayanā nārī ca sīmantinī rāmā vāmadṛgaṅganā ca lalanā kāntā puraṃdhrī vadhūḥ
subhrūḥ sā varavarṇinī ca sutanustanvī tanuḥ kāminī tanvaṅgī ramaṇī kuraṅganayanā bhīruḥ priyā bhāminī
- 4
योषिन्महेला महिला विलासिनी नितम्बिनी सापि च मत्तकाशिनी
जनी सुनेत्रा प्रमदा च सुन्दरी स्याद् अञ्चितभ्रूर्ललिता विलासिनी
yoṣinmahelā mahilā vilāsinī nitambinī sāpi ca mattakāśinī
janī sunetrā pramadā ca sundarī syād añcitabhrūrlalitā vilāsinī
- 5
मानिनी च वरारोहा नताङ्गी च नतोदरा
प्रतीपदर्शिनी श्यामा कामिनी दर्शनी च सा
māninī ca varārohā natāṅgī ca natodarā
pratīpadarśinī śyāmā kāminī darśanī ca sā
- 6
भर्ता पतिर्वरः कान्तः परिणेता प्रियो गृही
bhartā patirvaraḥ kāntaḥ pariṇetā priyo gṛhī
- 7
भार्या पत्नी प्रिया जाया दाराश्च गृहिणी च सा
bhāryā patnī priyā jāyā dārāśca gṛhiṇī ca sā
- 8
नपुंसकं भवेत्क्लीबं तृतीया प्रकृतिस्तथा
षण्ढः पण्डश्च नारी तु पोटा स्त्रीपुंसलक्षणा
napuṃsakaṃ bhavetklībaṃ tṛtīyā prakṛtistathā
ṣaṇḍhaḥ paṇḍaśca nārī tu poṭā strīpuṃsalakṣaṇā
- 9
अथ राज्ञी च पट्टार्हा महिषी राजवल्लभा
atha rājñī ca paṭṭārhā mahiṣī rājavallabhā
- 10
भोगिन्यो ऽन्या विलासिन्यः संभुङ्क्ते यास्तु पार्थिवः
bhoginyo 'nyā vilāsinyaḥ saṃbhuṅkte yāstu pārthivaḥ
- 11
राजभोग्याः सुमुख्यो यास्ता भट्टिन्य इति स्मृताः
rājabhogyāḥ sumukhyo yāstā bhaṭṭinya iti smṛtāḥ
- 12
वेश्या तु गणिका भोग्या वारस्त्री स्मरदीपिका
veśyā tu gaṇikā bhogyā vārastrī smaradīpikā
- 13
ब्रह्मा तु ब्राह्मणो विप्रः षट्कर्मा च द्विजोत्तमः
brahmā tu brāhmaṇo vipraḥ ṣaṭkarmā ca dvijottamaḥ
- 14
राजा तु सार्वभौमः स्यात्पार्थिवः क्षत्रियो नृपः
rājā tu sārvabhaumaḥ syātpārthivaḥ kṣatriyo nṛpaḥ
- 15
वैश्यस्तु व्यवहर्ता विड्वार्त्तिको वाणिजो वणिक्
vaiśyastu vyavahartā viḍvārttiko vāṇijo vaṇik
- 16
शूद्रः पज्जश्चतुर्थः स्यात्द्विजदास उपासकः
śūdraḥ pajjaścaturthaḥ syātdvijadāsa upāsakaḥ
- 17
विप्रः क्षत्रो वैश्यशूद्रौ च वर्णाश्चत्वारोऽमी तत्र पूर्वे द्विजाः स्युः
एषामेव प्रातिलोम्यानुलोम्याज्जायन्तेऽन्या जातयः संकरेण
vipraḥ kṣatro vaiśyaśūdrau ca varṇāścatvāro'mī tatra pūrve dvijāḥ syuḥ
eṣāmeva prātilomyānulomyājjāyante'nyā jātayaḥ saṃkareṇa
- 18
बालः पाकोऽर्भको गर्भः पोतकः पृथुकः शिशुः
शावो ऽर्भो बालिशो डिम्भो वटुर्माणवको मतः
bālaḥ pāko'rbhako garbhaḥ potakaḥ pṛthukaḥ śiśuḥ
śāvo 'rbho bāliśo ḍimbho vaṭurmāṇavako mataḥ
- 19
जातो ऽर्भकः पक्षदिनेन मासतः पाकस्त्रिभिस्तैरथ पोतकाभिधः
षड्भिस्तु मासैः पृथुकोऽब्दतः शिशुस्त्रिभिर्वटुर्माणवकश्च सप्तभिः
jāto 'rbhakaḥ pakṣadinena māsataḥ pākastribhistairatha potakābhidhaḥ
ṣaḍbhistu māsaiḥ pṛthuko'bdataḥ śiśustribhirvaṭurmāṇavakaśca saptabhiḥ
- 20
बालोऽब्दैः पञ्चदशभिः कुमारस्त्रिंशता स्मृतः
युवा पञ्चाशता वर्षैर्वृद्धः स्यादत उत्तरैः
bālo'bdaiḥ pañcadaśabhiḥ kumārastriṃśatā smṛtaḥ
yuvā pañcāśatā varṣairvṛddhaḥ syādata uttaraiḥ
- 21
कौमारं पञ्चमाब्दान्तं पौगण्डं दशमावधि
कैशोरम् आ पञ्चदशाद्यौवनं तु ततः परम्
kaumāraṃ pañcamābdāntaṃ paugaṇḍaṃ daśamāvadhi
kaiśoram ā pañcadaśādyauvanaṃ tu tataḥ param
- 22
युवा वयःस्थस्तरुणो वृद्धस्तु स्थविरो जरन्
प्रवया यातयामश्च जीनो जीर्णश्च जर्जरः
yuvā vayaḥsthastaruṇo vṛddhastu sthaviro jaran
pravayā yātayāmaśca jīno jīrṇaśca jarjaraḥ
- 23
बालोत्तानशया डिम्भा स्तनपा च स्तनंधयी
bālottānaśayā ḍimbhā stanapā ca stanaṃdhayī
- 24
कन्या कुमारी गौरी तु नग्निकानागतार्तवा
kanyā kumārī gaurī tu nagnikānāgatārtavā
- 25
सा मध्यमा वयःस्था च युवती सुस्तनी च सा
चिरण्टी सुवयाः श्यामा प्रौढा दृष्टरजाश्च सा
sā madhyamā vayaḥsthā ca yuvatī sustanī ca sā
ciraṇṭī suvayāḥ śyāmā prauḍhā dṛṣṭarajāśca sā
- 26
गुर्विण्यापन्नसत्त्वा स्याद् अन्तर्वत्नी च गर्भिणी
gurviṇyāpannasattvā syād antarvatnī ca garbhiṇī
- 27
निष्फला जरती वृद्धा स्थविरा च गतार्तवा
niṣphalā jaratī vṛddhā sthavirā ca gatārtavā
- 28
पुष्पिता मलिना म्लाना पांशुला च रजस्वला
puṣpitā malinā mlānā pāṃśulā ca rajasvalā
- 29
वन्ध्यावकेशिनी शून्या मोघपुष्पा वृथार्तवा
vandhyāvakeśinī śūnyā moghapuṣpā vṛthārtavā
- 30
तनुस्तनूः संहननं शरीरं कलेवरं क्षेत्रवपुःपुराणि
गात्रं च मूर्तिर्घनकायदेहाव् अष्टाङ्गपीडानि च विग्रहश्च
tanustanūḥ saṃhananaṃ śarīraṃ kalevaraṃ kṣetravapuḥpurāṇi
gātraṃ ca mūrtirghanakāyadehāv aṣṭāṅgapīḍāni ca vigrahaśca

