149 shlokas
- 1
गुडूची चाथ मूर्वा च पटोलो ऽरण्यजस्तथा
काकोली च द्विधा प्रोक्ता माषपर्णी तथापरे
guḍūcī cātha mūrvā ca paṭolo 'raṇyajastathā
kākolī ca dvidhā proktā māṣaparṇī tathāpare
- 2
मुद्गपर्णी च जीवन्ती त्रिविधा चाथ लिङ्गिनी
कटुकोशातकी चैव कपिकच्छुस्तथापरे
mudgaparṇī ca jīvantī trividhā cātha liṅginī
kaṭukośātakī caiva kapikacchustathāpare
- 3
खलता कटुतुम्बी च देवदाली तथा स्मृता
वन्ध्याकर्कोटकी प्रोक्ता कटुतुण्ड्य् आखुकर्णिका
khalatā kaṭutumbī ca devadālī tathā smṛtā
vandhyākarkoṭakī proktā kaṭutuṇḍy ākhukarṇikā
- 4
द्विधेन्द्रवारुणी चात्र यवतिक्तेश्वरी तथा
ज्योतिष्मती द्विधा चैव द्विधा च गिरिकर्णिका
dvidhendravāruṇī cātra yavatikteśvarī tathā
jyotiṣmatī dvidhā caiva dvidhā ca girikarṇikā
- 5
मोरटश्चाथ चेद् इन्दीवरा वस्तान्त्रिका च सा
सोमवल्ली तथा वत्सादनी गोपालकर्कटी
moraṭaścātha ced indīvarā vastāntrikā ca sā
somavallī tathā vatsādanī gopālakarkaṭī
- 6
काकतुण्डी द्विधा चाथ गुञ्जा द्विर्वृद्धदारु च
कैवर्ती ताम्रवल्ली च काण्डीरी चाथ जन्तुका
kākatuṇḍī dvidhā cātha guñjā dvirvṛddhadāru ca
kaivartī tāmravallī ca kāṇḍīrī cātha jantukā
- 7
अम्लपर्णी तथा शङ्खपुष्पी चावर्तकी तथा
कर्णस्फोटा तथा कट्वी लता चैवामृतस्रवा
पुत्रदा च पलाशी च विज्ञेयात्र नवाभिधा
amlaparṇī tathā śaṅkhapuṣpī cāvartakī tathā
karṇasphoṭā tathā kaṭvī latā caivāmṛtasravā
putradā ca palāśī ca vijñeyātra navābhidhā
- 8
सुमतिभिर् इत्थम् अनुक्ता बोद्धव्या वीरुधः क्रमाद् एताः
अस्मिन्वीरुद्वर्गे नाम्ना च गुणैश्च कीर्त्यन्ते
sumatibhir ittham anuktā boddhavyā vīrudhaḥ kramād etāḥ
asminvīrudvarge nāmnā ca guṇaiśca kīrtyante
- 9
आ पानीयात्परिगणनयैवाप्रसिद्धाभिधाना नाम्नाम् उक्ता परिमितिकथाप्य् अत्र सर्वौषधीनाम्
सापि क्वापि स्फुटम् अभिधया क्वापि च प्रौढिभङ्ग्या प्रोक्ता नोक्ता प्रथितविषये सापि नष्टाङ्कवाक्ये
ā pānīyātparigaṇanayaivāprasiddhābhidhānā nāmnām uktā parimitikathāpy atra sarvauṣadhīnām
sāpi kvāpi sphuṭam abhidhayā kvāpi ca prauḍhibhaṅgyā proktā noktā prathitaviṣaye sāpi naṣṭāṅkavākye
- 10
तस्माद् इह न यत्रोक्ता नाम्नाम् अङ्कादिनिर्मितिः
तत्र तत्राष्टसंख्यैव ज्ञेया सर्वत्र सूरिभिः
tasmād iha na yatroktā nāmnām aṅkādinirmitiḥ
tatra tatrāṣṭasaṃkhyaiva jñeyā sarvatra sūribhiḥ
- 11
यद्य् अपि क्वापि नष्टाङ्कसंख्यानियतिर् ईक्ष्यते
तत्र स्फुटत्वबुद्ध्यैव नोक्ता संख्येति बुध्यताम्
yady api kvāpi naṣṭāṅkasaṃkhyāniyatir īkṣyate
tatra sphuṭatvabuddhyaiva noktā saṃkhyeti budhyatām
- 12
द्रव्याणां गणयशो नियोगवशतो वीर्यं परे प्रोचिरे प्राचीनैर्न च तद्वशेन निगमेषूक्तश्चिकित्साक्रमः
तस्यान्नैगमयोगसंग्रहविदां संवादवाग्भिस्तथा नैवास्माभिर् अभाणि किंतु तद् इह प्रत्येकशः कथ्यते
dravyāṇāṃ gaṇayaśo niyogavaśato vīryaṃ pare procire prācīnairna ca tadvaśena nigameṣūktaścikitsākramaḥ
tasyānnaigamayogasaṃgrahavidāṃ saṃvādavāgbhistathā naivāsmābhir abhāṇi kiṃtu tad iha pratyekaśaḥ kathyate
- 13
ज्ञेया गुडूच्य् अमृतवल्ल्य् अमृता ज्वरारिः श्यामा वरा सुरकृता मधुपर्णिका च
छिन्नोद्भवामृतलता च रसायनी च छिन्ना च सोमलतिकामृतसम्भवा च
jñeyā guḍūcy amṛtavally amṛtā jvarāriḥ śyāmā varā surakṛtā madhuparṇikā ca
chinnodbhavāmṛtalatā ca rasāyanī ca chinnā ca somalatikāmṛtasambhavā ca
- 14
वत्सादनी छिन्नरुहा विशल्या भिषक्प्रिया कुण्डलिनी वयःस्था
जीवन्तिका नागकुमारिका च स्याच्छद्मिका सैव च चण्डहासा
vatsādanī chinnaruhā viśalyā bhiṣakpriyā kuṇḍalinī vayaḥsthā
jīvantikā nāgakumārikā ca syācchadmikā saiva ca caṇḍahāsā
- 15
अन्या कन्दोद्भवा कन्दामृता पिण्डगुडूचिका
बहुच्छिन्ना बहुरुहा पिण्डालुः कन्दरोहिणी
anyā kandodbhavā kandāmṛtā piṇḍaguḍūcikā
bahucchinnā bahuruhā piṇḍāluḥ kandarohiṇī
- 16
पूर्वा वार्धिकराह्वा स्याद् उत्तरा लोकसंज्ञिका
गुडूच्योर् उभयोर् इत्थम् एकत्रिंशद् इहाभिधाः
pūrvā vārdhikarāhvā syād uttarā lokasaṃjñikā
guḍūcyor ubhayor ittham ekatriṃśad ihābhidhāḥ
- 17
ज्ञेया गुडूची गुरुर् उष्णवीर्या तिक्ता कषाया ज्वरनाशिनी च
दाहार्तितृष्णावमिरक्तवातप्रमेहपाण्डुभ्रमहारिणी च
jñeyā guḍūcī gurur uṣṇavīryā tiktā kaṣāyā jvaranāśinī ca
dāhārtitṛṣṇāvamiraktavātapramehapāṇḍubhramahāriṇī ca
- 18
कन्दोद्भवा गुडूची च कटूष्णा संनिपातहा विषघ्नी ज्वरभूतघ्नी वलीपलितनाशिनी
kandodbhavā guḍūcī ca kaṭūṣṇā saṃnipātahā viṣaghnī jvarabhūtaghnī valīpalitanāśinī
- 19
मूर्वा दिव्यलता मिरा मधुरसा देवी त्रिपर्णी मधुश्रेणी भिन्नदलामरी मधुमती तिक्ता पृथक्पर्णिका
गोकर्णी लघुपर्णिका च दहनी तेजस्विनी मोरटा देवश्रेणीमधूलिकामधुदलाः स्युः पीलुनी रक्तला
mūrvā divyalatā mirā madhurasā devī triparṇī madhuśreṇī bhinnadalāmarī madhumatī tiktā pṛthakparṇikā
gokarṇī laghuparṇikā ca dahanī tejasvinī moraṭā devaśreṇīmadhūlikāmadhudalāḥ syuḥ pīlunī raktalā
- 20
सुखोषिता स्निग्धपर्णी पीलुपर्णी मधुस्रवा
ज्वलनी गोपवल्ली चेत्य् अष्टविंशतिसंज्ञकाः
sukhoṣitā snigdhaparṇī pīluparṇī madhusravā
jvalanī gopavallī cety aṣṭaviṃśatisaṃjñakāḥ
- 21
मूर्वा तिक्तकषायोष्णा हृद्रोगकफवातहृत्
वमिप्रमेहकुष्ठादिविषमज्वरहारिणी
mūrvā tiktakaṣāyoṣṇā hṛdrogakaphavātahṛt
vamipramehakuṣṭhādiviṣamajvarahāriṇī
- 22
स्यात्पटोलः कटुफलः कुलकः कर्कशच्छदः
राजनामामृतफलः पाण्डुः पाण्डुफलो मतः
syātpaṭolaḥ kaṭuphalaḥ kulakaḥ karkaśacchadaḥ
rājanāmāmṛtaphalaḥ pāṇḍuḥ pāṇḍuphalo mataḥ
- 23
बीजगर्भो नागफलः कुष्ठारिः कासमर्दनः
पञ्चराजिफलो ज्योत्स्नी कुष्ठघ्नः षोडशाह्वयः
bījagarbho nāgaphalaḥ kuṣṭhāriḥ kāsamardanaḥ
pañcarājiphalo jyotsnī kuṣṭhaghnaḥ ṣoḍaśāhvayaḥ
- 24
पटोलः कटुतिक्तोष्णः रक्तपित्तबलासजित्
कफकण्डूतिकुष्ठासृग्ज्वरदाहार्तिनाशनः
paṭolaḥ kaṭutiktoṣṇaḥ raktapittabalāsajit
kaphakaṇḍūtikuṣṭhāsṛgjvaradāhārtināśanaḥ
- 25
काकोली मधुरा काकी कालिका वायसोलिका
क्षीरा च ध्वाङ्क्षिका वीरा शुक्ला धीरा च मेदुरा
kākolī madhurā kākī kālikā vāyasolikā
kṣīrā ca dhvāṅkṣikā vīrā śuklā dhīrā ca medurā
- 26
ध्वाङ्क्षोली स्वादुमांसी च वयःस्था चैव जीविनी
इत्य् एषा खलु काकोली ज्ञेया पञ्चदशाह्वया
dhvāṅkṣolī svādumāṃsī ca vayaḥsthā caiva jīvinī
ity eṣā khalu kākolī jñeyā pañcadaśāhvayā
- 27
काकोली मधुरा स्निग्धा क्षयपित्तानिलार्तिनुत्
रक्तदाहज्वरघ्नी च कफशुक्रविवर्धनी
kākolī madhurā snigdhā kṣayapittānilārtinut
raktadāhajvaraghnī ca kaphaśukravivardhanī
- 28
द्वितीया क्षीरकाकोली क्षीरशुक्ला पयस्विनी
पयस्या क्षीरमधुरा वीरा क्षीरविषाणिका
dvitīyā kṣīrakākolī kṣīraśuklā payasvinī
payasyā kṣīramadhurā vīrā kṣīraviṣāṇikā
- 29
जीववल्ली जीवशुक्ला स्याद् इत्य् एषा नवाह्वया
रसवीर्यविपाकेषु काकोल्या सदृशी च सा
jīvavallī jīvaśuklā syād ity eṣā navāhvayā
rasavīryavipākeṣu kākolyā sadṛśī ca sā
- 30
माषपर्णी तु काम्बोजी कृष्णवृन्ता महासहा
आर्द्रमाषा मांसमाषा मङ्गल्या हयपुच्छिका
māṣaparṇī tu kāmbojī kṛṣṇavṛntā mahāsahā
ārdramāṣā māṃsamāṣā maṅgalyā hayapucchikā

