145 shlokas
- 1
पर्पटो जीवकश्चैवर्षभकः श्रावणी द्विधा
मेदाद्वयम् ऋद्धिवृद्धी धूम्रपत्त्रा प्रसारणी
parpaṭo jīvakaścaivarṣabhakaḥ śrāvaṇī dvidhā
medādvayam ṛddhivṛddhī dhūmrapattrā prasāraṇī
- 2
चतुष्पाषाणभेदः स्यात्कन्या बर्हिशिखा तथा
क्षीरिणीद्वितयं चैव त्रायमाणा रुदन्तिका
catuṣpāṣāṇabhedaḥ syātkanyā barhiśikhā tathā
kṣīriṇīdvitayaṃ caiva trāyamāṇā rudantikā
- 3
ब्राह्मी द्विधा च वन्दाकः कुलत्था तण्डुलीयकः
चिविल्लो नागशुण्डी च कुटुम्बी स्थलपद्मिनी
brāhmī dvidhā ca vandākaḥ kulatthā taṇḍulīyakaḥ
civillo nāgaśuṇḍī ca kuṭumbī sthalapadminī
- 4
जम्बूश्च नागदन्ती च विष्णुक्रान्ता कुणञ्जरः
भूम्यामली च गोरक्षी गोलोमी दुग्धफेनिका
jambūśca nāgadantī ca viṣṇukrāntā kuṇañjaraḥ
bhūmyāmalī ca gorakṣī golomī dugdhaphenikā
- 5
क्षुद्राम्लिका च लज्जाह्वी हंसपादी च काथरा
पुनर्नवात्रयं प्रोक्तं वसुको द्विविधः स्मृतः
kṣudrāmlikā ca lajjāhvī haṃsapādī ca kātharā
punarnavātrayaṃ proktaṃ vasuko dvividhaḥ smṛtaḥ
- 6
सर्पिणी चालिर्मत्स्याक्षी गुण्डालावनिपाटली
स्यात्पाण्डुरफली श्वेता ब्रह्मदण्डी द्रवन्तिका
sarpiṇī cālirmatsyākṣī guṇḍālāvanipāṭalī
syātpāṇḍuraphalī śvetā brahmadaṇḍī dravantikā
- 7
द्रोणपुष्पीद्वयं चैव झण्डूर्गोरक्षदुग्धिका
नवबाणमिताः क्षुद्रक्षुपाः प्रोक्ता यथाक्रमात्
droṇapuṣpīdvayaṃ caiva jhaṇḍūrgorakṣadugdhikā
navabāṇamitāḥ kṣudrakṣupāḥ proktā yathākramāt
- 8
पर्पटश्चरको रेणुस्तृष्णारिः खरको रजः
शीतः शीतप्रियः पांशुः कल्पाङ्गी वर्मकण्टकः
parpaṭaścarako reṇustṛṣṇāriḥ kharako rajaḥ
śītaḥ śītapriyaḥ pāṃśuḥ kalpāṅgī varmakaṇṭakaḥ
- 9
कृशशाखः पर्पटकः सुतिक्तो रक्तपुष्पकः
पित्तारिः कटुपत्त्रश्च कवचो ऽष्टादशाभिधः
kṛśaśākhaḥ parpaṭakaḥ sutikto raktapuṣpakaḥ
pittāriḥ kaṭupattraśca kavaco 'ṣṭādaśābhidhaḥ
- 10
पर्पटः शीतलस्तिक्तः पित्तश्लेष्मज्वरापहः
रक्तदाहारुचिग्लानिमदविभ्रमनाशनः
parpaṭaḥ śītalastiktaḥ pittaśleṣmajvarāpahaḥ
raktadāhāruciglānimadavibhramanāśanaḥ
- 11
जीवको जीवनो जीव्यः शृङ्गाह्वः प्राणदः प्रियः
चिरजीवी च मधुरो मङ्गल्यः कूर्चशीर्षकः
jīvako jīvano jīvyaḥ śṛṅgāhvaḥ prāṇadaḥ priyaḥ
cirajīvī ca madhuro maṅgalyaḥ kūrcaśīrṣakaḥ
- 12
ह्रस्वाङ्गो वृद्धिदश्चोक्तो ह्य् आयुष्मान्जीवदस्तथा
दीर्घायुर्बलदश्चैव नामान्य् एतानि षोडश
hrasvāṅgo vṛddhidaścokto hy āyuṣmānjīvadastathā
dīrghāyurbaladaścaiva nāmāny etāni ṣoḍaśa
- 13
जीवको मधुरः शीतो रक्तपित्तानिलार्तिजित्
क्षयदाहज्वरान्हन्ति शुक्रश्लेष्मविवर्धनः
jīvako madhuraḥ śīto raktapittānilārtijit
kṣayadāhajvarānhanti śukraśleṣmavivardhanaḥ
- 14
ऋषभो गोपतिर्धीरो विषाणी धूर्द्धरो वृषः
ककुद्मान्पुङ्गवो वोढा शृङ्गी धुर्यश्च भूपतिः
ṛṣabho gopatirdhīro viṣāṇī dhūrddharo vṛṣaḥ
kakudmānpuṅgavo voḍhā śṛṅgī dhuryaśca bhūpatiḥ
- 15
कामी ऋक्षप्रियश्चोक्षा लाङ्गुली गौश्च बन्धुरः
गोरक्षो वनवासी च ज्ञेयो विंशतिनामकः
kāmī ṛkṣapriyaścokṣā lāṅgulī gauśca bandhuraḥ
gorakṣo vanavāsī ca jñeyo viṃśatināmakaḥ
- 16
ऋषभो मधुरः शीतः पित्तरक्तविरेकनुत्
शुक्रश्लेष्मकरो दाहक्षयज्वरहरश्च सः
ṛṣabho madhuraḥ śītaḥ pittaraktavirekanut
śukraśleṣmakaro dāhakṣayajvaraharaśca saḥ
- 17
श्रावणी स्यान्मुण्डितिका भिक्षुः श्रवणशीर्षिका
श्रवणा च प्रव्रजिता परिव्राजी तपोधना
śrāvaṇī syānmuṇḍitikā bhikṣuḥ śravaṇaśīrṣikā
śravaṇā ca pravrajitā parivrājī tapodhanā
- 18
श्रावणी तु कषाया स्यात्कटूष्णा कफपित्तनुत्
आमातीसारकासघ्नी विषच्छर्दिविनाशिनी
śrāvaṇī tu kaṣāyā syātkaṭūṣṇā kaphapittanut
āmātīsārakāsaghnī viṣacchardivināśinī
- 19
महाश्रावणिकान्या सा महामुण्डी च लोचनी
कदम्बपुष्पी विकचा क्रोडचूडा पलङ्कषा
mahāśrāvaṇikānyā sā mahāmuṇḍī ca locanī
kadambapuṣpī vikacā kroḍacūḍā palaṅkaṣā
- 20
नदीकदम्बो मुण्डाख्या महामुण्डनिका च सा
छिन्ना ग्रन्थिनिका माता स्थविरा लोभनी तथा
भूकदम्बो ऽलम्बुषा स्याद् इति सप्तदशाह्वया
nadīkadambo muṇḍākhyā mahāmuṇḍanikā ca sā
chinnā granthinikā mātā sthavirā lobhanī tathā
bhūkadambo 'lambuṣā syād iti saptadaśāhvayā
- 21
महामुण्ड्य् उष्णतिक्ता च ईषद्गौल्या मरुच्छिदा
स्वरकृद्रोचनी चैव मेहहृच्च रसायनी
mahāmuṇḍy uṣṇatiktā ca īṣadgaulyā marucchidā
svarakṛdrocanī caiva mehahṛcca rasāyanī
- 22
मेदा वसा मणिच्छिद्रा जीवनी शल्यपर्णिका
नखच्छेद्या हिमा रङ्गा मध्यदेशे प्रजायते
medā vasā maṇicchidrā jīvanī śalyaparṇikā
nakhacchedyā himā raṅgā madhyadeśe prajāyate
- 23
मेदःसारा स्नेहवती मेदिनी मधुरा वरा
स्निग्धा मेदोद्रवा साध्वी शल्यदा बहुरन्ध्रिका
ऊनविंशत्याह्वया सा मता पूरुषदन्तिका
medaḥsārā snehavatī medinī madhurā varā
snigdhā medodravā sādhvī śalyadā bahurandhrikā
ūnaviṃśatyāhvayā sā matā pūruṣadantikā
- 24
मेदा तु मधुरा शीता पित्तदाहार्तिकासनुत्
राजयक्ष्मज्वरहरा वातदोषकरी च सा
medā tu madhurā śītā pittadāhārtikāsanut
rājayakṣmajvaraharā vātadoṣakarī ca sā
- 25
महामेदा वसुच्छिद्रा जीवनी पांशुरागिणी
देवेष्टा सुरमेदा च दिव्या देवमणिस्तथा
mahāmedā vasucchidrā jīvanī pāṃśurāgiṇī
deveṣṭā suramedā ca divyā devamaṇistathā
- 26
देवगन्धा महाच्छिद्रा ऋक्षार्हा रुद्रसंमिता
महामेदाभिधः कन्दो लताजातः सुपाण्डुरः
मेदापि शुक्लकन्दः स्यान्मेदोधातुम् इव स्रवेत्
devagandhā mahācchidrā ṛkṣārhā rudrasaṃmitā
mahāmedābhidhaḥ kando latājātaḥ supāṇḍuraḥ
medāpi śuklakandaḥ syānmedodhātum iva sravet
- 27
महामेदा हिमा रुच्या कफशुक्रप्रवृद्धिकृत्
हन्ति दाहास्रपित्तानि क्षयवातज्वरं च सा
mahāmedā himā rucyā kaphaśukrapravṛddhikṛt
hanti dāhāsrapittāni kṣayavātajvaraṃ ca sā
- 28
ऋद्धिः सिद्धिः प्राणदा जीवदात्री सिद्धा योग्या चेतनीया रथाङ्गी
मङ्गल्या स्याल्लोककान्ता यशस्या जीवश्रेष्ठा द्वादशाह्वा क्रमेण
ṛddhiḥ siddhiḥ prāṇadā jīvadātrī siddhā yogyā cetanīyā rathāṅgī
maṅgalyā syāllokakāntā yaśasyā jīvaśreṣṭhā dvādaśāhvā krameṇa
- 29
वृद्धिस्तुष्टिः पुष्टिदा वृद्धिदात्री मङ्गल्या श्रीः सम्पद् आशीर्जनेष्टा
लक्ष्मीर्भूतिर्मुत्सुखं जीवभद्रा स्याद् इत्य् एषा लोकसंज्ञा क्रमेण
vṛddhistuṣṭiḥ puṣṭidā vṛddhidātrī maṅgalyā śrīḥ sampad āśīrjaneṣṭā
lakṣmīrbhūtirmutsukhaṃ jīvabhadrā syād ity eṣā lokasaṃjñā krameṇa
- 30
ऋद्धिर्वृद्धिश्च कन्दौ द्वौ भवतः कोशयामले
श्वेतरोमान्वितः कन्दो लताजातः सरन्ध्रकः
ṛddhirvṛddhiśca kandau dvau bhavataḥ kośayāmale
śvetaromānvitaḥ kando latājātaḥ sarandhrakaḥ

