158 shlokas
- 1
शाल्मली तस्य निर्यासो रोहितश्चैकवीरकः
पारिभद्रो ऽथ खदिरस्त्रिधारिः खादिरः स्मृतः
śālmalī tasya niryāso rohitaścaikavīrakaḥ
pāribhadro 'tha khadirastridhāriḥ khādiraḥ smṛtaḥ
- 2
शमीद्वयं च बर्बुरद्वितयं चारिमेदकः
पक्वाण्डेङ्गुदिका प्रोक्ता निष्पत्त्री च स्नुही द्विधा
śamīdvayaṃ ca barburadvitayaṃ cārimedakaḥ
pakvāṇḍeṅgudikā proktā niṣpattrī ca snuhī dvidhā
- 3
कन्थारिका त्रिधैरण्डो घोण्टा वल्लीकरञ्जकः
कारिका मदनस्त्रेधा बिल्वान्तरस्तरट्टिका
kanthārikā tridhairaṇḍo ghoṇṭā vallīkarañjakaḥ
kārikā madanastredhā bilvāntarastaraṭṭikā
- 4
श्रीवल्ली कुञ्जिका चैव रामकाण्डस्तथापरः
सयावनालौ द्विशरौ मुञ्जकाशी द्विधा कुशः
śrīvallī kuñjikā caiva rāmakāṇḍastathāparaḥ
sayāvanālau dviśarau muñjakāśī dvidhā kuśaḥ
- 5
वल्वजा कुतृणौ चाथ नलौ दूर्वा चतुर्विधा
कुन्दुरो भूतृणो ज्ञेय उखल इक्षुदर्भकः
valvajā kutṛṇau cātha nalau dūrvā caturvidhā
kunduro bhūtṛṇo jñeya ukhala ikṣudarbhakaḥ
- 6
गोमूत्री शिल्पी निश्रेणी गर्मोटी मज्जरास्तथा
गिरिभूर्वंशपत्त्री च मन्थानः पल्लिवाहकः
gomūtrī śilpī niśreṇī garmoṭī majjarāstathā
giribhūrvaṃśapattrī ca manthānaḥ pallivāhakaḥ
- 7
पटुतृणशुको ज्ञेयः त्रिपण्यान्धः त्रिगुण्डकः
कसेरुश्चणिका प्रोक्ता गुण्डाला शूलिका तथा
परिपेल्लं हिज्जुलं च सेवालं च शराङ्कधा
paṭutṛṇaśuko jñeyaḥ tripaṇyāndhaḥ triguṇḍakaḥ
kaseruścaṇikā proktā guṇḍālā śūlikā tathā
paripellaṃ hijjulaṃ ca sevālaṃ ca śarāṅkadhā
- 8
शाल्मलिश्चिरजीवी स्यात्पिच्छिलो रक्तपुष्पकः
कुक्कुटी तूलवृक्षश्च मोचाख्यः कण्टकद्रुमः
śālmaliścirajīvī syātpicchilo raktapuṣpakaḥ
kukkuṭī tūlavṛkṣaśca mocākhyaḥ kaṇṭakadrumaḥ
- 9
रक्तफलो रम्यपुष्पो बहुवीर्यो यमद्रुमः
दीर्घद्रुमः स्थूलफलो दीर्घायुस्तिथिभिर्मितः
raktaphalo ramyapuṣpo bahuvīryo yamadrumaḥ
dīrghadrumaḥ sthūlaphalo dīrghāyustithibhirmitaḥ
- 10
शाल्मली पिच्छिलो वृष्यो बल्यो मधुरशीतलः
कषायश्च लघुः स्निग्धः शुक्रश्लेष्मविवर्धनः
śālmalī picchilo vṛṣyo balyo madhuraśītalaḥ
kaṣāyaśca laghuḥ snigdhaḥ śukraśleṣmavivardhanaḥ
- 11
तद्रसस्तद्गुणो ग्राही कषायः कफनाशनः
पुष्पं तद्वच्च निर्दिष्टं फलं तस्य तथाविधम्
tadrasastadguṇo grāhī kaṣāyaḥ kaphanāśanaḥ
puṣpaṃ tadvacca nirdiṣṭaṃ phalaṃ tasya tathāvidham
- 12
मोचरसो मोचस्तु मोचस्रावश्च मोचनिर्यासः
पिच्छिलसारः सुरसः शाल्मलिवेष्टश्च मोचसारश्च
mocaraso mocastu mocasrāvaśca mocaniryāsaḥ
picchilasāraḥ surasaḥ śālmaliveṣṭaśca mocasāraśca
- 13
मोचरसस्तु कषायः कफवातहरो रसायनो योगात्
बलपुष्टिवर्णवीर्यप्रज्ञायुर्देहसिद्धिदो ग्राही
mocarasastu kaṣāyaḥ kaphavātaharo rasāyano yogāt
balapuṣṭivarṇavīryaprajñāyurdehasiddhido grāhī
- 14
रोहीतको रोहितकश्च रोहितः कुशाल्मलिर्दाडिमपुष्पसंज्ञकः
सदाप्रसूनः स च कूटशाल्मलिर्विरोचनः शाल्मलिको नवाह्वयः
rohītako rohitakaśca rohitaḥ kuśālmalirdāḍimapuṣpasaṃjñakaḥ
sadāprasūnaḥ sa ca kūṭaśālmalirvirocanaḥ śālmaliko navāhvayaḥ
- 15
सप्ताह्वः श्वेतरोहितः सितपुष्पः सिताह्वयः
सिताङ्गः शुक्लरोहितो लक्ष्मीवान्जनवल्लभः
saptāhvaḥ śvetarohitaḥ sitapuṣpaḥ sitāhvayaḥ
sitāṅgaḥ śuklarohito lakṣmīvānjanavallabhaḥ
- 16
रोहितकौ कटुस्निग्धौ कषायौ च सुशीतलौ
क्रिमिदोषव्रणप्लीहरक्तनेत्रामयापहौ
rohitakau kaṭusnigdhau kaṣāyau ca suśītalau
krimidoṣavraṇaplīharaktanetrāmayāpahau
- 17
एकवीरो महावीरः सकृद्वीरः सुवीरकः
एकादिवीरपर्यायैर्वीरश्चेति षडाह्वयः
ekavīro mahāvīraḥ sakṛdvīraḥ suvīrakaḥ
ekādivīraparyāyairvīraśceti ṣaḍāhvayaḥ
- 18
एकवीरो भवेच्चोष्णः कटुकस्तोदवातनुत्
गृध्रसीकटिपृष्ठादिशूलपक्षाभिघातनुत्
ekavīro bhaveccoṣṇaḥ kaṭukastodavātanut
gṛdhrasīkaṭipṛṣṭhādiśūlapakṣābhighātanut
- 19
अथ भवति पारिभद्रो मन्दारः पारिजातको निम्बतरुः
रक्तकुसुमः क्रिमिघ्नो बहुपुष्पो रक्तकेसरो वसवः
atha bhavati pāribhadro mandāraḥ pārijātako nimbataruḥ
raktakusumaḥ krimighno bahupuṣpo raktakesaro vasavaḥ
- 20
पारिभद्रः कटूष्णः स्यात्कफवातनिकृन्तनः
अरोचकहरः पथ्यो दीपनश्चापि कीर्तितः
pāribhadraḥ kaṭūṣṇaḥ syātkaphavātanikṛntanaḥ
arocakaharaḥ pathyo dīpanaścāpi kīrtitaḥ
- 21
खदिरो बालपत्त्रश्च खाद्यः पत्त्री क्षिती क्षमा
सुशल्यो वक्रकण्टश्च यज्ञाङ्गो दन्तधावनः
khadiro bālapattraśca khādyaḥ pattrī kṣitī kṣamā
suśalyo vakrakaṇṭaśca yajñāṅgo dantadhāvanaḥ
- 22
गायत्री जिह्मशल्यश्च कण्टी सारद्रुमस्तथा
कुष्ठारिर्बहुसारश्च मेध्यः सप्तदशाह्वयः
gāyatrī jihmaśalyaśca kaṇṭī sāradrumastathā
kuṣṭhārirbahusāraśca medhyaḥ saptadaśāhvayaḥ
- 23
खदिरस्तु रसे तिक्तः शीतः पित्तकफापहः
पाचनः कुष्ठकासास्रशोफकण्डूव्रणापहः
khadirastu rase tiktaḥ śītaḥ pittakaphāpahaḥ
pācanaḥ kuṣṭhakāsāsraśophakaṇḍūvraṇāpahaḥ
- 24
खदिरः श्वेतसारो ऽन्यः कार्मुकः कुब्जकण्टकः
सोमसारो नेमिवृक्षः सोमवल्कः पथिद्रुमः
khadiraḥ śvetasāro 'nyaḥ kārmukaḥ kubjakaṇṭakaḥ
somasāro nemivṛkṣaḥ somavalkaḥ pathidrumaḥ
- 25
श्वेतस्तु खदिरस्तिक्तः कषायः कटुर् उष्णकः
कण्डूतिभूतकुष्ठघ्नः कफवातव्रणापहः
śvetastu khadirastiktaḥ kaṣāyaḥ kaṭur uṣṇakaḥ
kaṇḍūtibhūtakuṣṭhaghnaḥ kaphavātavraṇāpahaḥ
- 26
स रक्तो रक्तसारश्च सुसारस्ताम्रकण्टकः
स प्रोक्तो बहुशल्यश्च याज्ञिकः कुष्ठतोदनः
यूपद्रुमो ऽस्रखदिरो ऽपरुश्च दशधा स्मृतः
sa rakto raktasāraśca susārastāmrakaṇṭakaḥ
sa prokto bahuśalyaśca yājñikaḥ kuṣṭhatodanaḥ
yūpadrumo 'srakhadiro 'paruśca daśadhā smṛtaḥ
- 27
कटूष्णो रक्तखदिरः कषायो गुरुतिक्तकः
आमवातास्रवातघ्नो व्रणभूतज्वरापहः
kaṭūṣṇo raktakhadiraḥ kaṣāyo gurutiktakaḥ
āmavātāsravātaghno vraṇabhūtajvarāpahaḥ
- 28
विट्खदिरः काम्भोजी कालस्कन्धश्च गोरटो मरुजः
पत्त्रतरुर्बहुसारः संसारः खादिरो ग्रहैर्महासारः
viṭkhadiraḥ kāmbhojī kālaskandhaśca goraṭo marujaḥ
pattratarurbahusāraḥ saṃsāraḥ khādiro grahairmahāsāraḥ
- 29
विट्खदिरः कटुर् उष्णस्तिक्तो रक्तव्रणोत्थदोषहरः
कण्डूतिविषविसर्पज्वरकुष्ठोन्मादभूतघ्नः
viṭkhadiraḥ kaṭur uṣṇastikto raktavraṇotthadoṣaharaḥ
kaṇḍūtiviṣavisarpajvarakuṣṭhonmādabhūtaghnaḥ
- 30
अरिः संदानिका दाला ज्ञेया खदिरपत्त्रिका
अरिः कषायकटुका तिक्ता रक्तार्तिपित्तनुत्
ariḥ saṃdānikā dālā jñeyā khadirapattrikā
ariḥ kaṣāyakaṭukā tiktā raktārtipittanut

