159 shlokas
- 1
पानीयजीवनवनामृतपुष्कराम्भःपाथोऽम्बुशम्बरपयःसलिलोदकानि
आपः कवारुणकबन्धजलानि नीरकीलालवारिकमलानि विषार्णसी च
pānīyajīvanavanāmṛtapuṣkarāmbhaḥpātho'mbuśambarapayaḥsalilodakāni
āpaḥ kavāruṇakabandhajalāni nīrakīlālavārikamalāni viṣārṇasī ca
- 2
भुवनं दहनारातिर्वास्तोयं सर्वतोमुखं क्षीरम्
घनरसनिम्नगमेघप्रसवरसाश्चेति वह्निमिताः
bhuvanaṃ dahanārātirvāstoyaṃ sarvatomukhaṃ kṣīram
ghanarasanimnagameghaprasavarasāśceti vahnimitāḥ
- 3
पानीयं मधुरं हिमं च रुचिदं तृष्णाविशोषापहं मोहभ्रान्तिमपाकरोति कुरुते भुक्तान्नपक्तिं पराम्
निद्रालस्यनिरासनं विषहरं श्रान्तातिसंतर्पणं नॄणां धीबलवीर्यतुष्टिजननं नष्टाङ्गपुष्टिप्रदम्
pānīyaṃ madhuraṃ himaṃ ca rucidaṃ tṛṣṇāviśoṣāpahaṃ mohabhrāntimapākaroti kurute bhuktānnapaktiṃ parām
nidrālasyanirāsanaṃ viṣaharaṃ śrāntātisaṃtarpaṇaṃ nṝṇāṃ dhībalavīryatuṣṭijananaṃ naṣṭāṅgapuṣṭipradam
- 4
दिव्योदकं खरारि स्यादाकाशसलिलं तथा
व्योमोदकं चान्तरिक्षजलं चेष्वभिधाह्वयम्
divyodakaṃ kharāri syādākāśasalilaṃ tathā
vyomodakaṃ cāntarikṣajalaṃ ceṣvabhidhāhvayam
- 5
व्योमोदकं त्रिदोषघ्नं मधुरं पथ्यदं परम्
रुच्यं दीपनदं तृष्णाश्रममेहापहारकम्
vyomodakaṃ tridoṣaghnaṃ madhuraṃ pathyadaṃ param
rucyaṃ dīpanadaṃ tṛṣṇāśramamehāpahārakam
- 6
सद्योवृष्ट्यम्बु भूमिस्थं कलुषं दोषदायकम्
चिरस्थितं लघु स्वच्छं पथ्यं स्वादु सुखावहम्
sadyovṛṣṭyambu bhūmisthaṃ kaluṣaṃ doṣadāyakam
cirasthitaṃ laghu svacchaṃ pathyaṃ svādu sukhāvaham
- 7
यादोनाथसमुद्रसिन्धुजलदाकूपारपाथोधयः पारावारपयोधिसागरसरिन्नाथाश्च वारां निधिः
अम्भोराशिसरस्वदम्बुधिनदीनाथाब्धिनित्यार्णवोदन्वद्वारिधिवार्धयः कधिरपांनाथोऽपि रत्नाकरः
yādonāthasamudrasindhujaladākūpārapāthodhayaḥ pārāvārapayodhisāgarasarinnāthāśca vārāṃ nidhiḥ
ambhorāśisarasvadambudhinadīnāthābdhinityārṇavodanvadvāridhivārdhayaḥ kadhirapāṃnātho'pi ratnākaraḥ
- 8
सागरसलिलं विस्रं लवणं रक्तामयप्रदं चोष्णम्
वैवर्ण्यदोषजननं विशेषाद्दाहार्तिपित्तकरणं च
sāgarasalilaṃ visraṃ lavaṇaṃ raktāmayapradaṃ coṣṇam
vaivarṇyadoṣajananaṃ viśeṣāddāhārtipittakaraṇaṃ ca
- 9
नदी धुनी निर्झरिणी तरंगिणी सरस्वती शैवलिनी समुद्रगा
कूलंकषा कूलवती च निम्नगा शैवालिनी सिन्धुर् अथापगापि च
nadī dhunī nirjhariṇī taraṃgiṇī sarasvatī śaivalinī samudragā
kūlaṃkaṣā kūlavatī ca nimnagā śaivālinī sindhur athāpagāpi ca
- 10
ह्रदिनी समुद्रकान्ता सागरगा ह्रादिनी सरित्कर्षूः
स्रोतस्विनी सुनीरा रोधोवक्रा च वाहिनी तटिनी
hradinī samudrakāntā sāgaragā hrādinī saritkarṣūḥ
srotasvinī sunīrā rodhovakrā ca vāhinī taṭinī
- 11
नादेयं सलिलं स्वच्छं लघु दीपनपाचनम्
रुच्यं तृष्णापहं पथ्यं मधुरं चेषदुष्णकम्
nādeyaṃ salilaṃ svacchaṃ laghu dīpanapācanam
rucyaṃ tṛṣṇāpahaṃ pathyaṃ madhuraṃ ceṣaduṣṇakam
- 12
गङ्गा भानुसुता रेवा चन्द्रभागा सरस्वती
मधुमती विपाशाथ शोणो घर्घरकस्तथा
gaṅgā bhānusutā revā candrabhāgā sarasvatī
madhumatī vipāśātha śoṇo ghargharakastathā
- 13
वेत्रावती क्षौद्रवती पयोष्णी तापी वितस्ता सरयूश्च सिन्धुः
महाशतद्रुर्ह्य् अथ गौतमी स्यात्कृष्णा च तुङ्गा च कवेरिकन्या
vetrāvatī kṣaudravatī payoṣṇī tāpī vitastā sarayūśca sindhuḥ
mahāśatadrurhy atha gautamī syātkṛṣṇā ca tuṅgā ca kaverikanyā
- 14
इत्येवम् आद्याः सरितः समस्तास्तडागवापीह्रदकूपकाद्याः
अन्ये ऽप्य् अनूपात्मकदेशभेदाः कौलाभिधानैः स्वयम् ऊहनीयाः
ityevam ādyāḥ saritaḥ samastāstaḍāgavāpīhradakūpakādyāḥ
anye 'py anūpātmakadeśabhedāḥ kaulābhidhānaiḥ svayam ūhanīyāḥ
- 15
धाराकारादिकातोयम् अन्तरिक्षोद्भवं तथा
परीक्ष्येत यथा चोक्तं ज्ञातव्यं जलवेदिभिः
dhārākārādikātoyam antarikṣodbhavaṃ tathā
parīkṣyeta yathā coktaṃ jñātavyaṃ jalavedibhiḥ
- 16
गङ्गा स्वर्गसरिद्वरा त्रिपथगा मन्दाकिनी जाह्नवी पुण्या विष्णुपदी समुद्रसुभगा भागीरथी स्वर्णदी
त्रिःस्रोता सुरदीर्घिका सुरनदी सिद्धापगा स्वर्धुनी ज्येष्ठा जह्नुसुता च भीष्मजननी शुभ्रा च शैलेन्द्रजा
gaṅgā svargasaridvarā tripathagā mandākinī jāhnavī puṇyā viṣṇupadī samudrasubhagā bhāgīrathī svarṇadī
triḥsrotā suradīrghikā suranadī siddhāpagā svardhunī jyeṣṭhā jahnusutā ca bhīṣmajananī śubhrā ca śailendrajā
- 17
शीतं स्वादु स्वच्छम् अत्यन्तरुच्यं पथ्यं पाक्यं पावनं पापहारि
तृष्णामोहध्वंसनं दीपनं च प्रज्ञां दत्ते वारि भागीरथीयम्
śītaṃ svādu svaccham atyantarucyaṃ pathyaṃ pākyaṃ pāvanaṃ pāpahāri
tṛṣṇāmohadhvaṃsanaṃ dīpanaṃ ca prajñāṃ datte vāri bhāgīrathīyam
- 18
यमुना तपनतनुजा कलिन्दकन्या यमस्वसा च कालिन्दी
yamunā tapanatanujā kalindakanyā yamasvasā ca kālindī
- 19
पित्तदाहवमनश्रमापहं स्वादु वातजननं च पाचनम्
वह्निदीपनकरं विरोचनं यामुनं जलम् इदं बलप्रदम्
pittadāhavamanaśramāpahaṃ svādu vātajananaṃ ca pācanam
vahnidīpanakaraṃ virocanaṃ yāmunaṃ jalam idaṃ balapradam
- 20
रेवा मेकलकन्या सोमसुता नर्मदा च विज्ञेया
revā mekalakanyā somasutā narmadā ca vijñeyā
- 21
सलिलं शीतलं सुपथ्यं कुरुते पित्तकफप्रकोपणम्
सकलामयमर्दनं च रुच्यं मधुरं मेकलकन्यकासमुत्थम्
salilaṃ śītalaṃ supathyaṃ kurute pittakaphaprakopaṇam
sakalāmayamardanaṃ ca rucyaṃ madhuraṃ mekalakanyakāsamuttham
- 22
चान्द्रभागसलिलं सुशीतलं दाहपित्तशमनं च वातदम्
cāndrabhāgasalilaṃ suśītalaṃ dāhapittaśamanaṃ ca vātadam
- 23
सरस्वती प्लक्षसमुद्भवा च सा वाक्प्रदा ब्रह्मसती च भारती
वेदाग्रणीश्चैव पयोष्णिजाता वाणी विशाला कुटिला दशाह्वा
sarasvatī plakṣasamudbhavā ca sā vākpradā brahmasatī ca bhāratī
vedāgraṇīścaiva payoṣṇijātā vāṇī viśālā kuṭilā daśāhvā
- 24
सरस्वतीजलं स्वादु पूतं सर्वरुजापहम्
रुच्यं दीपनदं पथ्यं देहकान्तिकरं लघु
sarasvatījalaṃ svādu pūtaṃ sarvarujāpaham
rucyaṃ dīpanadaṃ pathyaṃ dehakāntikaraṃ laghu
- 25
चान्द्रभागगुणसाम्यदं जलं किंच माधुमतमग्निदीपनम्
cāndrabhāgaguṇasāmyadaṃ jalaṃ kiṃca mādhumatamagnidīpanam
- 26
शतद्रोर्विपाशायुजः सिन्धुनद्याः सुशीतं लघु स्वादु सर्वामयघ्नम्
जलं निर्मलं दीपनं पाचनं च प्रदत्ते बलं बुद्धिमेधायुषं च
śatadrorvipāśāyujaḥ sindhunadyāḥ suśītaṃ laghu svādu sarvāmayaghnam
jalaṃ nirmalaṃ dīpanaṃ pācanaṃ ca pradatte balaṃ buddhimedhāyuṣaṃ ca
- 27
शोणे घर्घरके जलं तु रुचिदं संतापशोषापहं पथ्यं वह्निकरं तथा च बलदं क्षीणाङ्गपुष्टिप्रदम्
तत्रान्या दधते जलं सुमधुरं कान्तिप्रदं पुष्टिदं वृष्यं दीपनपाचनं बलकरं वेत्रावती तापिनी
śoṇe ghargharake jalaṃ tu rucidaṃ saṃtāpaśoṣāpahaṃ pathyaṃ vahnikaraṃ tathā ca baladaṃ kṣīṇāṅgapuṣṭipradam
tatrānyā dadhate jalaṃ sumadhuraṃ kāntipradaṃ puṣṭidaṃ vṛṣyaṃ dīpanapācanaṃ balakaraṃ vetrāvatī tāpinī
- 28
पयोष्णीसलिलं रुच्यं पवित्रं पापनाशनम्
सर्वामयहरं सौख्यं बलकान्तिप्रदं लघु
payoṣṇīsalilaṃ rucyaṃ pavitraṃ pāpanāśanam
sarvāmayaharaṃ saukhyaṃ balakāntipradaṃ laghu
- 29
वितस्तासलिलं स्वादु त्रिदोषशमनं लघु
प्रज्ञाबुद्धिप्रदं पथ्यं तापजाड्यहरं परम्
vitastāsalilaṃ svādu tridoṣaśamanaṃ laghu
prajñābuddhipradaṃ pathyaṃ tāpajāḍyaharaṃ param
- 30
सरयूसलिलं स्वादु बलपुष्टिप्रदायकम्
sarayūsalilaṃ svādu balapuṣṭipradāyakam

