36 shlokas
- 1
अथातो ऽपामार्गतण्डुलीयमध्यायं व्याख्यास्यामः
athāto 'pāmārgataṇḍulīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
- 2
इति ह स्माह भगवानात्रेयः
iti ha smāha bhagavānātreyaḥ
- 3
अपामार्गस्य बीजानि पिप्पलीर्मरिचानि च
विडङ्गान्यथ शिग्रूणि सर्षपांस्तुम्बुरूणि च
apāmārgasya bījāni pippalīrmaricāni ca
viḍaṅgānyatha śigrūṇi sarṣapāṃstumburūṇi ca
- 4
अजाजीं चाजगन्धां च पीलून्येलां हरेणुकाम्
पृथ्वीकां सुरसां श्वेतां कुठेरकफणिज्झकौ
ajājīṃ cājagandhāṃ ca pīlūnyelāṃ hareṇukām
pṛthvīkāṃ surasāṃ śvetāṃ kuṭherakaphaṇijjhakau
- 5
शिरीषबीजं लशुनं हरिद्रे लवणद्वयम्
ज्योतिष्मतीं नागरं च दद्याच्छीर्षविरेचने
śirīṣabījaṃ laśunaṃ haridre lavaṇadvayam
jyotiṣmatīṃ nāgaraṃ ca dadyācchīrṣavirecane
- 6
गौरवे शिरसः शूले पीनसे ऽर्धावभेदके
क्रिमिव्याधावपस्मारे घ्राणनाशे प्रमोहके
gaurave śirasaḥ śūle pīnase 'rdhāvabhedake
krimivyādhāvapasmāre ghrāṇanāśe pramohake
- 7
मदनं मधुकं निम्बं जीमूतं कृतवेधनम्
पिप्पलीकुटजेक्ष्वाकूण्येलां धामार्गवाणि च
madanaṃ madhukaṃ nimbaṃ jīmūtaṃ kṛtavedhanam
pippalīkuṭajekṣvākūṇyelāṃ dhāmārgavāṇi ca
- 8
उपस्थिते श्लेष्मपित्ते व्याधावामाशयाश्रये
वमनार्थं प्रयुञ्जीत भिषग्देहमदूषयन्
upasthite śleṣmapitte vyādhāvāmāśayāśraye
vamanārthaṃ prayuñjīta bhiṣagdehamadūṣayan
- 9
त्रिवृतां त्रिफलां दन्तीं नीलिनीं सप्तलां वचाम्
कम्पिल्लकं गवाक्षीं च क्षीरिणीम् उदकीर्यकाम्
trivṛtāṃ triphalāṃ dantīṃ nīlinīṃ saptalāṃ vacām
kampillakaṃ gavākṣīṃ ca kṣīriṇīm udakīryakām
- 10
पीलून्यारग्वधं द्राक्षां द्रवन्तीं निचुलानि च
पक्वाशयगते दोषे विरेकार्थं प्रयोजयेत्
pīlūnyāragvadhaṃ drākṣāṃ dravantīṃ niculāni ca
pakvāśayagate doṣe virekārthaṃ prayojayet
- 11
पाटलां चाग्निमन्थं च बिल्वं श्योनाकमेव च
काश्मर्यं शालपर्णीं च पृश्निपर्णीं निदिग्धिकाम्
pāṭalāṃ cāgnimanthaṃ ca bilvaṃ śyonākameva ca
kāśmaryaṃ śālaparṇīṃ ca pṛśniparṇīṃ nidigdhikām
- 12
बलां श्वदंष्ट्रां बृहतीमेरण्डं सपुनर्नवम्
यवान्कुलत्थान्कोलानि गुडूचीं मदनानि च
balāṃ śvadaṃṣṭrāṃ bṛhatīmeraṇḍaṃ sapunarnavam
yavānkulatthānkolāni guḍūcīṃ madanāni ca
- 13
पलाशं कत्तृणं चैव स्नेहांश्च लवणानि च
उदावर्ते विबन्धेषु युञ्ज्यादास्थापनेषु च
palāśaṃ kattṛṇaṃ caiva snehāṃśca lavaṇāni ca
udāvarte vibandheṣu yuñjyādāsthāpaneṣu ca
- 14
अत एवौषधगणात्संकल्प्यमनुवासनम्
मारुतघ्नमिति प्रोक्तः संग्रहः पाञ्चकर्मिकः
ata evauṣadhagaṇātsaṃkalpyamanuvāsanam
mārutaghnamiti proktaḥ saṃgrahaḥ pāñcakarmikaḥ
- 15
तान्युपस्थितदोषाणां स्नेहस्वेदोपपादनैः
पञ्चकर्माणि कुर्वीत मात्राकालौ विचारयन्
tānyupasthitadoṣāṇāṃ snehasvedopapādanaiḥ
pañcakarmāṇi kurvīta mātrākālau vicārayan
- 16
मात्राकालाश्रया युक्तिः सिद्धिर्युक्तौ प्रतिष्ठिता
तिष्ठत्युपरि युक्तिज्ञो द्रव्यज्ञानवतां सदा
mātrākālāśrayā yuktiḥ siddhiryuktau pratiṣṭhitā
tiṣṭhatyupari yuktijño dravyajñānavatāṃ sadā
- 17
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि यवागूर्विविधौषधाः
विविधानां विकाराणां तत्साध्यानां निवृत्तये
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi yavāgūrvividhauṣadhāḥ
vividhānāṃ vikārāṇāṃ tatsādhyānāṃ nivṛttaye
- 18
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरैः
यवागूर्दीपनीया स्याच्छूलघ्नी चोपसाधिता
pippalīpippalīmūlacavyacitrakanāgaraiḥ
yavāgūrdīpanīyā syācchūlaghnī copasādhitā
- 19
दधित्थबिल्वचाङ्गेरीतक्रदाडिमसाधिता
पाचनी ग्राहिणी पेया सवाते पाञ्चमूलिकी
dadhitthabilvacāṅgerītakradāḍimasādhitā
pācanī grāhiṇī peyā savāte pāñcamūlikī
- 20
शालपर्णीबलाबिल्वैः पृश्निपर्ण्या च साधिता
दाडिमाम्ला हिता पेया पित्तश्लेष्मातिसारिणाम्
śālaparṇībalābilvaiḥ pṛśniparṇyā ca sādhitā
dāḍimāmlā hitā peyā pittaśleṣmātisāriṇām
- 21
पयस्यर्धोदके छागे ह्रीवेरोत्पलनागरैः
पेया रक्तातिसारघ्नी पृश्निपर्ण्या च साधिता
payasyardhodake chāge hrīverotpalanāgaraiḥ
peyā raktātisāraghnī pṛśniparṇyā ca sādhitā
- 22
दद्यात्सातिविषां पेयां सामे साम्लां सनागराम्
श्वदंष्ट्राकण्टकारीभ्यां मूत्रकृच्छ्रे सफाणिताम्
dadyātsātiviṣāṃ peyāṃ sāme sāmlāṃ sanāgarām
śvadaṃṣṭrākaṇṭakārībhyāṃ mūtrakṛcchre saphāṇitām
- 23
विडङ्गपिप्पलीमूलशिग्रुभिर्मरिचेन च
तक्रसिद्धा यवागूः स्यात्क्रिमिघ्नी ससुवर्चिका
viḍaṅgapippalīmūlaśigrubhirmaricena ca
takrasiddhā yavāgūḥ syātkrimighnī sasuvarcikā
- 24
मृद्वीकासारिवालजपिप्पलीमधुनागरैः
पिपासाघ्नी विषघ्नी च सोमराजीविपाचिता
mṛdvīkāsārivālajapippalīmadhunāgaraiḥ
pipāsāghnī viṣaghnī ca somarājīvipācitā
- 25
सिद्धा वराहनिर्यूहे यवागूर्बृंहणी मता
गवेधुकानां भृष्टानां कर्शनीया समाक्षिका
siddhā varāhaniryūhe yavāgūrbṛṃhaṇī matā
gavedhukānāṃ bhṛṣṭānāṃ karśanīyā samākṣikā
- 26
सर्पिष्मती बहुतिला स्नेहनी लवणान्विता
कुशामलकनिर्यूहे श्यामाकानां विरूक्षणी
sarpiṣmatī bahutilā snehanī lavaṇānvitā
kuśāmalakaniryūhe śyāmākānāṃ virūkṣaṇī
- 27
दशमूलीशृता कासहिक्काश्वासकफापहा
यमके मदिरासिद्धा पक्वाशयरुजापहा
daśamūlīśṛtā kāsahikkāśvāsakaphāpahā
yamake madirāsiddhā pakvāśayarujāpahā
- 28
शाकैर्मांसैस्तिलैर्माषैः सिद्धा वर्चो निरस्यति
जम्ब्वाम्रास्थिदधित्थाम्लबिल्वैः साङ्ग्राहिकी मता
śākairmāṃsaistilairmāṣaiḥ siddhā varco nirasyati
jambvāmrāsthidadhitthāmlabilvaiḥ sāṅgrāhikī matā
- 29
क्षारचित्रकहिङ्ग्वम्लवेतसैर्भेदिनी मता
अभयापिप्पलीमूलविश्वैर्वातानुलोमनी
kṣāracitrakahiṅgvamlavetasairbhedinī matā
abhayāpippalīmūlaviśvairvātānulomanī
- 30
तक्रसिद्धा यवागूः स्याद्घृतव्यापत्तिनाशिनी
तैलव्यापदि शस्ता स्यात्तक्रपिण्याकसाधिता
takrasiddhā yavāgūḥ syādghṛtavyāpattināśinī
tailavyāpadi śastā syāttakrapiṇyākasādhitā

