४२ श्लोकाः
- 1
भूय एव महाबाहो शृणु मे परमं वचः ।
यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्bhūya eva mahābāho śaṛṇu me paramaṃ vacaḥ |
yatte'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्श्रीभगवानुवाच। महाबाहो, भूयः एव मे परमं वचः शृणु, यत् अहं प्रीयमाणाय ते हितकाम्यया वक्ष्यामि।
- 2
न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः ।
अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्na me viduḥ suragaṇāḥ prabhavaṃ na maharṣayaḥ |
ahamādirhi devānāṃ maharṣīṇāṃ ca sarvaśaḥ ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्सुरगणाः मे प्रभवं न विदुः, महर्षयः न, हि अहं सर्वशः देवानां महर्षीणां च आदिः।
- 3
यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् ।
असम्मूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्yo māmajamanādiṃ ca vetti lokamaheśvaram |
asammūḍhaḥ sa martyeṣu sarvapāpaiḥ pramucyate ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्यः माम् अजम् अनादिं च लोकमहेश्वरं वेत्ति, सः मर्त्येषु असम्मूढः सर्वपापैः प्रमुच्यते।
- 4
बुद्धिर्ज्ञानमसम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः ।
सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्buddhirjñānamasammohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ |
sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo'bhāvo bhayaṃ cābhayameva ca ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्बुद्धिः ज्ञानम् असम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः सुखं दुःखं भवः अभावः भयं च अभयम् एव च,
- 5
अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः ।
भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्ahiṃsā samatā tuṣṭistapo dānaṃ yaśo'yaśaḥ |
bhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta eva pṛthagvidhāḥ ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्अहिंसा समता तुष्टिः तपः दानं यशः अयशः, भूतानां पृथग्विधाः भावाः मत्तः एव भवन्ति।
- 6
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा ।
मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्maharṣayaḥ sapta pūrve catvāro manavastathā |
madbhāvā mānasā jātā yeṣāṃ loka imāḥ prajāḥ ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्पूर्वे सप्त महर्षयः तथा चत्वारः मनवः मद्भावाः मानसाः जाताः, येषां लोके इमाः प्रजाः।
- 7
एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः ।
सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्etāṃ vibhūtiṃ yogaṃ ca mama yo vetti tattvataḥ |
so'vikampena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्यः मम एतां विभूतिं योगं च तत्त्वतः वेत्ति, सः अविकम्पेन योगेन युज्यते, अत्र संशयः न।
- 8
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते ।
इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्ahaṃ sarvasya prabhavo mattaḥ sarvaṃ pravartate |
iti matvā bhajante māṃ budhā bhāvasamanvitāḥ ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्अहं सर्वस्य प्रभवः, मत्तः सर्वं प्रवर्तते, इति मत्वा भावसमन्विताः बुधाः मां भजन्ते।
- 9
मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम् ।
कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्maccittā madgataprāṇā bodhayantaḥ parasparam |
kathayantaśca māṃ nityaṃ tuṣyanti ca ramanti ca ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्मच्चित्ताः मद्गतप्राणाः परस्परं बोधयन्तः नित्यं मां कथयन्तः च तुष्यन्ति च रमन्ति च।
- 10
तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् ।
ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्teṣāṃ satatayuktānāṃ bhajatāṃ prītipūrvakam |
dadāmi buddhiyogaṃ taṃ yena māmupayānti te ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्सततयुक्तानां प्रीतिपूर्वकं भजतां तेषां तं बुद्धियोगं ददामि, येन ते माम् उपयान्ति।
- 11
तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः ।
नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्teṣāmevānukampārthamahamajñānajaṃ tamaḥ |
nāśayāmyātmabhāvastho jñānadīpena bhāsvatā ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्तेषाम् एव अनुकम्पार्थम् अहम् आत्मभावस्थः भास्वता ज्ञानदीपेन अज्ञानजं तमः नाशयामि।
- 12
परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् ।
पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्paraṃ brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaṃ bhavān |
puruṣaṃ śāśvataṃ divyamādidevamajaṃ vibhum ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्अर्जुन उवाच। भवान् परं ब्रह्म परं धाम परमं पवित्रं, शाश्वतं दिव्यं पुरुषम् आदिदेवम् अजं विभुम्,
- 13
आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा ।
असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्āhustvāmṛṣayaḥ sarve devarṣirnāradastathā |
asito devalo vyāsaḥ svayaṃ caiva bravīṣi me ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्सर्वे ऋषयः, तथा देवर्षिः नारदः, असितः देवलः व्यासः त्वाम् आहुः, स्वयं च एव मे ब्रवीषि।
- 14
सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव ।
न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्sarvametadṛtaṃ manye yanmāṃ vadasi keśava |
na hi te bhagavanvyaktiṃ vidurdevā na dānavāḥ ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्केशव, यत् मां वदसि एतत् सर्वम् ऋतं मन्ये, हि भगवन्, ते व्यक्तिं देवाः न विदुः, दानवाः न।
- 15
स्वयमेवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम ।
भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्svayamevātmanātmānaṃ vettha tvaṃ puruṣottama |
bhūtabhāvana bhūteśa devadeva jagatpate ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्पुरुषोत्तम, भूतभावन, भूतेश, देवदेव, जगत्पते, त्वं स्वयम् एव आत्मना आत्मानं वेत्थ।
- 16
वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्vaktumarhasyaśeṣeṇa divyā hyātmavibhūtayaḥ |
yābhirvibhūtibhirlokānimāṃstvaṃ vyāpya tiṣṭhasi ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्याभिः विभूतिभिः त्वम् इमान् लोकान् व्याप्य तिष्ठसि, दिव्याः आत्मविभूतयः अशेषेण वक्तुम् अर्हसि हि।
- 17
कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन् ।
केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्kathaṃ vidyāmahaṃ yogiṃstvāṃ sadā paricintayan |
keṣu keṣu ca bhāveṣu cintyo'si bhagavanmayā ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्योगिन्, अहं सदा परिचिन्तयन् त्वां कथं विद्याम्, भगवन्, केषु केषु च भावेषु मया चिन्त्यः असि।
- 18
विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन ।
भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्vistareṇātmano yogaṃ vibhūtiṃ ca janārdana |
bhūyaḥ kathaya tṛptirhi śaṛṇvato nāsti me'mṛtam ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्जनार्दन, आत्मनः योगं विभूतिं च विस्तरेण भूयः कथय, हि अमृतं शृण्वतः मे तृप्तिः न अस्ति।
- 19
हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्hanta te kathayiṣyāmi divyā hyātmavibhūtayaḥ |
prādhānyataḥ kuruśreṣṭha nāstyanto vistarasya me ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्श्रीभगवानुवाच। कुरुश्रेष्ठ, हन्त, दिव्याः आत्मविभूतयः ते प्राधान्यतः कथयिष्यामि, हि मे विस्तरस्य अन्तः न अस्ति।
- 20
अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः ।
अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ |
ahamādiśca madhyaṃ ca bhūtānāmanta eva ca ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्गुडाकेश, अहं सर्वभूताशयस्थितः आत्मा, अहं च भूतानाम् आदिः मध्यं च अन्तः एव च।
- 21
आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान् ।
मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्ādityānāmahaṃ viṣṇurjyotiṣāṃ raviraṃśumān |
marīcirmarutāmasmi nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्आदित्यानाम् अहं विष्णुः, ज्योतिषाम् अंशुमान् रविः, मरुताम् मरीचिः अस्मि, नक्षत्राणाम् अहं शशी।
- 22
वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः ।
इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्vedānāṃ sāmavedo'smi devānāmasmi vāsavaḥ |
indriyāṇāṃ manaścāsmi bhūtānāmasmi cetanā ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्वेदानां सामवेदः अस्मि, देवानां वासवः अस्मि, इन्द्रियाणां च मनः अस्मि, भूतानां चेतना अस्मि।
- 23
रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् ।
वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्rudrāṇāṃ śaṅkaraścāsmi vitteśo yakṣarakṣasām |
vasūnāṃ pāvakaścāsmi meruḥ śikhariṇāmaham ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्रुद्राणां च शङ्करः अस्मि, यक्षरक्षसां वित्तेशः, वसूनां च पावकः अस्मि, शिखरिणाम् अहं मेरुः।
- 24
पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् ।
सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्purodhasāṃ ca mukhyaṃ māṃ viddhi pārtha bṛhaspatim |
senānīnāmahaṃ skandaḥ sarasāmasmi sāgaraḥ ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्पार्थ, पुरोधसां च मुख्यं बृहस्पतिं मां विद्धि, सेनानीनाम् अहं स्कन्दः, सरसां सागरः अस्मि।
- 25
महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् ।
यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्maharṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ girāmasmyekamakṣaram |
yajñānāṃ japayajño'smi sthāvarāṇāṃ himālayaḥ ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्महर्षीणाम् अहं भृगुः, गिराम् एकम् अक्षरम् अस्मि, यज्ञानां जपयज्ञः अस्मि, स्थावराणां हिमालयः।
- 26
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः ।
गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ |
gandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo muniḥ ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्सर्ववृक्षाणाम् अश्वत्थः, देवर्षीणां च नारदः, गन्धर्वाणां चित्ररथः, सिद्धानां कपिलः मुनिः।
- 27
उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् ।
ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्uccaiḥśravasamaśvānāṃ viddhi māmamṛtodbhavam |
airāvataṃ gajendrāṇāṃ narāṇāṃ ca narādhipam ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्अश्वानाम् अमृतोद्भवम् उच्चैःश्रवसं मां विद्धि, गजेन्द्राणाम् ऐरावतं, नराणां च नराधिपम्।
- 28
आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् ।
प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्āyudhānāmahaṃ vajraṃ dhenūnāmasmi kāmadhuk |
prajanaścāsmi kandarpaḥ sarpāṇāmasmi vāsukiḥ ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्आयुधानाम् अहं वज्रं, धेनूनां कामधुक् अस्मि, प्रजनः कन्दर्पः च अस्मि, सर्पाणां वासुकिः अस्मि।
- 29
अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् ।
पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्anantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmaham |
pitṝṇāmaryamā cāsmi yamaḥ saṃyamatāmaham ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्नागानाम् अनन्तः च अस्मि, यादसाम् अहं वरुणः, पितॄणाम् अर्यमा च अस्मि, संयमताम् अहं यमः।
- 30
प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम् ।
मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्prahlādaścāsmi daityānāṃ kālaḥ kalayatāmaham |
mṛgāṇāṃ ca mṛgendro'haṃ vainateyaśca pakṣiṇām ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्दैत्यानां प्रह्लादः च अस्मि, कलयताम् अहं कालः, मृगाणां च अहं मृगेन्द्रः, पक्षिणां च वैनतेयः।