३४ श्लोकाः
- 1
इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे ।
ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्idaṃ tu te guhyatamaṃ pravakṣyāmyanasūyave |
jñānaṃ vijñānasahitaṃ yajjñātvā mokṣyase'śubhāt ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्श्रीभगवानुवाच। अनसूयवे ते तु इदं गुह्यतमं विज्ञानसहितं ज्ञानं प्रवक्ष्यामि, यत् ज्ञात्वा अशुभात् मोक्ष्यसे।
- 2
राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम् ।
प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्rājavidyā rājaguhyaṃ pavitramidamuttamam |
pratyakṣāvagamaṃ dharmyaṃ susukhaṃ kartumavyayam ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्इदं राजविद्या राजगुह्यं पवित्रम् उत्तमं प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं कर्तुं सुसुखम् अव्ययम्।
- 3
अश्रद्दधानाः पुरुषा धर्मस्यास्य परन्तप ।
अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्aśraddadhānāḥ puruṣā dharmasyāsya parantapa |
aprāpya māṃ nivartante mṛtyusaṃsāravartmani ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्हे परन्तप, अस्य धर्मस्य अश्रद्दधानाः पुरुषाः माम् अप्राप्य मृत्युसंसारवर्त्मनि निवर्तन्ते।
- 4
मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना ।
मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितः ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्mayā tatamidaṃ sarvaṃ jagadavyaktamūrtinā |
matsthāni sarvabhūtāni na cāhaṃ teṣvavasthitaḥ ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्अव्यक्तमूर्तिना मया इदं सर्वं जगत् ततम्। सर्वभूतानि मत्स्थानि, अहं च तेषु न अवस्थितः।
- 5
न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम् ।
भूतभृन्न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्na ca matsthāni bhūtāni paśya me yogamaiśvaram |
bhūtabhṛnna ca bhūtastho mamātmā bhūtabhāvanaḥ ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्भूतानि च मत्स्थानि न। मे ऐश्वरं योगं पश्य। मम आत्मा भूतभृत्, न च भूतस्थः, भूतभावनः।
- 6
यथाकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् ।
तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्yathākāśasthito nityaṃ vāyuḥ sarvatrago mahān |
tathā sarvāṇi bhūtāni matsthānītyupadhāraya ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्यथा सर्वत्रगः महान् वायुः नित्यम् आकाशस्थितः, तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानि इति उपधारय।
- 7
सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् ।
कल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्sarvabhūtāni kaunteya prakṛtiṃ yānti māmikām |
kalpakṣaye punastāni kalpādau visṛjāmyaham ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्हे कौन्तेय, कल्पक्षये सर्वभूतानि मामिकां प्रकृतिं यान्ति। कल्पादौ पुनः तानि अहं विसृजामि।
- 8
प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः ।
भूतग्राममिमं कृत्स्नमवशं प्रकृतेर्वशात् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्prakṛtiṃ svāmavaṣṭabhya visṛjāmi punaḥ punaḥ |
bhūtagrāmamimaṃ kṛtsnamavaśaṃ prakṛtervaśāt ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्स्वां प्रकृतिम् अवष्टभ्य प्रकृतेः वशात् अवशम् इमं कृत्स्नं भूतग्रामं पुनः पुनः विसृजामि।
- 9
न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ।
उदासीनवदासीनमसक्तं तेषु कर्मसु ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्na ca māṃ tāni karmāṇi nibadhnanti dhanañjaya |
udāsīnavadāsīnamasaktaṃ teṣu karmasu ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्हे धनञ्जय, तेषु कर्मसु असक्तम् उदासीनवत् आसीनं मां तानि कर्माणि न च निबध्नन्ति।
- 10
मयाध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम् ।
हेतुनानेन कौन्तेय जगद्विपरिवर्तते ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्mayādhyakṣeṇa prakṛtiḥ sūyate sacarācaram |
hetunānena kaunteya jagadviparivartate ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्हे कौन्तेय, मया अध्यक्षेण प्रकृतिः सचराचरं सूयते। अनेन हेतुना जगत् विपरिवर्तते।
- 11
अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् ।
परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्avajānanti māṃ mūḍhā mānuṣīṃ tanumāśritam |
paraṃ bhāvamajānanto mama bhūtamaheśvaram ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्मूढाः मम भूतमहेश्वरं परं भावम् अजानन्तः मानुषीं तनुम् आश्रितं माम् अवजानन्ति।
- 12
मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ।
राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्moghāśā moghakarmāṇo moghajñānā vicetasaḥ |
rākṣasīmāsurīṃ caiva prakṛtiṃ mohinīṃ śritāḥ ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्मोघाशाः मोघकर्माणः मोघज्ञानाः विचेतसः राक्षसीम् आसुरीं च एव मोहिनीं प्रकृतिं श्रिताः।
- 13
महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः ।
भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्mahātmānastu māṃ pārtha daivīṃ prakṛtimāśritāḥ |
bhajantyananyamanaso jñātvā bhūtādimavyayam ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्हे पार्थ, महात्मानः तु दैवीं प्रकृतिम् आश्रिताः मां भूतादिम् अव्ययं ज्ञात्वा अनन्यमनसः भजन्ति।
- 14
सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश्च दृढव्रताः ।
नमस्यन्तश्च मां भक्त्या नित्ययुक्ता उपासते ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्satataṃ kīrtayanto māṃ yatantaśca dṛḍhavratāḥ |
namasyantaśca māṃ bhaktyā nityayuktā upāsate ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्दृढव्रताः सततं मां कीर्तयन्तः यतन्तः च भक्त्या मां नमस्यन्तः च नित्ययुक्ताः उपासते।
- 15
ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ये यजन्तो मामुपासते ।
एकत्वेन पृथक्त्वेन बहुधा विश्वतोमुखम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्jñānayajñena cāpyanye yajanto māmupāsate |
ekatvena pṛthaktvena bahudhā viśvatomukham ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्अन्ये च अपि ज्ञानयज्ञेन यजन्तः एकत्वेन पृथक्त्वेन बहुधा विश्वतोमुखं माम् उपासते।
- 16
अहं क्रतुरहं यज्ञः स्वधाहमहमौषधम् ।
मन्त्रोऽहमहमेवाज्यमहमग्निरहं हुतम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्ahaṃ kraturahaṃ yajñaḥ svadhāhamahamauṣadham |
mantro'hamahamevājyamahamagnirahaṃ hutam ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्अहं क्रतुः, अहं यज्ञः, अहं स्वधा, अहम् औषधम्, अहं मन्त्रः, अहम् एव आज्यम्, अहम् अग्निः, अहं हुतम्।
- 17
पिताहमस्य जगतो माता धाता पितामहः ।
वेद्यं पवित्रमोङ्कार ऋक्साम यजुरेव च ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्pitāhamasya jagato mātā dhātā pitāmahaḥ |
vedyaṃ pavitramoṅkāra ṛksāma yajureva ca ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्अहम् अस्य जगतः पिता, माता, धाता, पितामहः, वेद्यं, पवित्रम्, ओङ्कारः, ऋक् साम यजुः एव च।
- 18
गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् ।
प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजमव्ययम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्gatirbhartā prabhuḥ sākṣī nivāsaḥ śaraṇaṃ suhṛt |
prabhavaḥ pralayaḥ sthānaṃ nidhānaṃ bījamavyayam ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्गतिः, भर्ता, प्रभुः, साक्षी, निवासः, शरणं, सुहृत्, प्रभवः, प्रलयः, स्थानं, निधानम्, अव्ययं बीजम्।
- 19
तपाम्यहमहं वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च ।
अमृतं चैव मृत्युश्च सदसच्चाहमर्जुन ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्tapāmyahamahaṃ varṣaṃ nigṛhṇāmyutsṛjāmi ca |
amṛtaṃ caiva mṛtyuśca sadasaccāhamarjuna ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्हे अर्जुन, अहं तपामि, अहं वर्षं निगृह्णामि उत्सृजामि च। अहम् अमृतं च एव मृत्युः च, सत् असत् च।
- 20
त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा
यज्ञैरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते ।
ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोक-
मश्नन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्traividyā māṃ somapāḥ pūtapāpā
yajñairiṣṭvā svargatiṃ prārthayante |
te puṇyamāsādya surendraloka-
maśnanti divyāndivi devabhogān ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्त्रैविद्याः सोमपाः पूतपापाः यज्ञैः माम् इष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते। ते पुण्यं सुरेन्द्रलोकम् आसाद्य दिवि दिव्यान् देवभोगान् अश्नन्ति।
- 21
ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं
क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति ।
एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना
गतागतं कामकामा लभन्ते ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्te taṃ bhuktvā svargalokaṃ viśālaṃ
kṣīṇe puṇye martyalokaṃ viśanti |
evaṃ trayīdharmamanuprapannā
gatāgataṃ kāmakāmā labhante ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्ते तं विशालं स्वर्गलोकं भुक्त्वा पुण्ये क्षीणे मर्त्यलोकं विशन्ति। एवं त्रयीधर्मम् अनुप्रपन्नाः कामकामाः गतागतं लभन्ते।
- 22
अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते ।
तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्ananyāścintayanto māṃ ye janāḥ paryupāsate |
teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ yogakṣemaṃ vahāmyaham ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्ये जनाः अनन्याः मां चिन्तयन्तः पर्युपासते, तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमम् अहं वहामि।
- 23
येऽप्यन्यदेवता भक्ता यजन्ते श्रद्धयान्विताः ।
तेऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्ye'pyanyadevatā bhaktā yajante śraddhayānvitāḥ |
te'pi māmeva kaunteya yajantyavidhipūrvakam ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्हे कौन्तेय, ये अपि भक्ताः श्रद्धया अन्विताः अन्यदेवताः यजन्ते, ते अपि माम् एव अविधिपूर्वकं यजन्ति।
- 24
अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च ।
न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्ahaṃ hi sarvayajñānāṃ bhoktā ca prabhureva ca |
na tu māmabhijānanti tattvenātaścyavanti te ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुः एव च। ते तु मां तत्त्वेन न अभिजानन्ति, अतः च्यवन्ति।
- 25
यान्ति देवव्रता देवान्पितॄन्यान्ति पितृव्रताः ।
भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोऽपि माम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्yānti devavratā devānpitṝnyānti pitṛvratāḥ |
bhūtāni yānti bhūtejyā yānti madyājino'pi mām ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्देवव्रताः देवान् यान्ति, पितृव्रताः पितॄन् यान्ति, भूतेज्याः भूतानि यान्ति, मद्याजिनः अपि मां यान्ति।
- 26
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।
तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati |
tadahaṃ bhaktyupahṛtamaśnāmi prayatātmanaḥ ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्यः मे भक्त्या पत्रं पुष्पं फलं तोयं प्रयच्छति, प्रयतात्मनः तत् भक्त्युपहृतम् अहम् अश्नामि।
- 27
यत्करोषि यदश्नासि यज्जुहोषि ददासि यत् ।
यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्व मदर्पणम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्yatkaroṣi yadaśnāsi yajjuhoṣi dadāsi yat |
yattapasyasi kaunteya tatkuruṣva madarpaṇam ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्हे कौन्तेय, यत् करोषि, यत् अश्नासि, यत् जुहोषि, यत् ददासि, यत् तपस्यसि, तत् मदर्पणं कुरुष्व।
- 28
शुभाशुभफलैरेवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः ।
संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो मामुपैष्यसि ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्śubhāśubhaphalairevaṃ mokṣyase karmabandhanaiḥ |
saṃnyāsayogayuktātmā vimukto māmupaiṣyasi ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्एवं शुभाशुभफलैः कर्मबन्धनैः मोक्ष्यसे। संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तः माम् उपैष्यसि।
- 29
समोऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः ।
ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्यहम् ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्samo'haṃ sarvabhūteṣu na me dveṣyo'sti na priyaḥ |
ye bhajanti tu māṃ bhaktyā mayi te teṣu cāpyaham ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्अहं सर्वभूतेषु समः, मे द्वेष्यः न अस्ति, न प्रियः। ये तु मां भक्त्या भजन्ति, ते मयि, अहम् अपि च तेषु।
- 30
अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक् ।
साधुरेव स मन्तव्यः सम्यग्व्यवसितो हि सः ॥
यान्त्रिकं प्रारूपम्api cetsudurācāro bhajate māmananyabhāk |
sādhureva sa mantavyaḥ samyagvyavasito hi saḥ ||
यान्त्रिकं प्रारूपम्चेत् सुदुराचारः अपि अनन्यभाक् मां भजते, सः साधुः एव मन्तव्यः, सः हि सम्यक् व्यवसितः।