35 shlokas
- 1
अथातः श्वित्रकृमिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः
इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः
कुष्ठाद् अपि बीभत्सं यच्छीघ्रतरं च यात्यसाध्यत्वम्
श्वित्रम् अतस्तच्छान्त्यै यतेत दीप्ते यथा भवने
athātaḥ śvitrakṛmicikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ
iti ha smāhur ātreyādayo maharṣayaḥ
kuṣṭhād api bībhatsaṃ yacchīghrataraṃ ca yātyasādhyatvam
śvitram atastacchāntyai yateta dīpte yathā bhavane
- 2
संशोधनं विशेषात्प्रयोजयेत्पूर्वम् एव देहस्य
श्वित्रे स्रंसनम् अग्र्यं मलयूरस इष्यते सगुडः
saṃśodhanaṃ viśeṣātprayojayetpūrvam eva dehasya
śvitre sraṃsanam agryaṃ malayūrasa iṣyate saguḍaḥ
- 3
तं पीत्वाभ्यक्ततनुर्यथाबलं सूर्यपादसंतापम्
सेवेत विरिक्ततनुस्त्र्यहं पिपासुः पिबेत्पेयाम्
taṃ pītvābhyaktatanuryathābalaṃ sūryapādasaṃtāpam
seveta viriktatanustryahaṃ pipāsuḥ pibetpeyām
- 4
श्वित्रे ऽङ्गे ये स्फोटा जायन्ते कण्टकेन तान्भिन्द्यात्
स्फोटेषु निःस्रुतेषु प्रातः प्रातः पिबेत्त्रिदिनम्
śvitre 'ṅge ye sphoṭā jāyante kaṇṭakena tānbhindyāt
sphoṭeṣu niḥsruteṣu prātaḥ prātaḥ pibettridinam
- 5
मलयूम् असनं प्रियङ्गुं शतपुष्पां चाम्भसा समुत्क्वाथ्य
पालाशं वा क्षारं यथाबलं फाणितोपेतम्
malayūm asanaṃ priyaṅguṃ śatapuṣpāṃ cāmbhasā samutkvāthya
pālāśaṃ vā kṣāraṃ yathābalaṃ phāṇitopetam
- 6
फल्ग्वक्षवृक्षवल्कलनिर्यूहेणेन्दुराजिकाकल्कम्
पीत्वोष्णस्थितस्य जाते स्फोटे तक्रेण भोजनं निर्लवणम्
phalgvakṣavṛkṣavalkalaniryūheṇendurājikākalkam
pītvoṣṇasthitasya jāte sphoṭe takreṇa bhojanaṃ nirlavaṇam
- 7
गव्यं मूत्रं चित्रकव्योषयुक्तं सर्पिःकुम्भे स्थापितं क्षौद्रमिश्रम्
पक्षाद् ऊर्ध्वं श्वित्रिणा पेयम् एतत्कार्यं चास्मै कुष्ठदिष्टं विधानम्
gavyaṃ mūtraṃ citrakavyoṣayuktaṃ sarpiḥkumbhe sthāpitaṃ kṣaudramiśram
pakṣād ūrdhvaṃ śvitriṇā peyam etatkāryaṃ cāsmai kuṣṭhadiṣṭaṃ vidhānam
- 8
मार्कवम् अथवा खादेद्भृष्टं तैलेन लोहपात्रस्थम्
बीजकशृतं च दुग्धं तदनु पिबेच्छ्वित्रनाशाय
mārkavam athavā khādedbhṛṣṭaṃ tailena lohapātrastham
bījakaśṛtaṃ ca dugdhaṃ tadanu pibecchvitranāśāya
- 9
पूतीकार्कव्याधिघातस्नुहीनां मूत्रे पिष्टाः पल्लवा जातिजाश्च
घ्नन्त्यालेपाच्छ्वित्रदुर्नामदद्रूपामाकोठान्दुष्टनाडीव्रणांश्च
pūtīkārkavyādhighātasnuhīnāṃ mūtre piṣṭāḥ pallavā jātijāśca
ghnantyālepācchvitradurnāmadadrūpāmākoṭhānduṣṭanāḍīvraṇāṃśca
- 10
द्वैपं दग्धं चर्म मातङ्गजं वा श्वित्रे लेपस्तैलयुक्तो वरिष्ठः
पूतिः कीटो राजवृक्षोद्भवेन क्षारेणाक्तः श्वित्रम् एको ऽपि हन्ति
dvaipaṃ dagdhaṃ carma mātaṅgajaṃ vā śvitre lepastailayukto variṣṭhaḥ
pūtiḥ kīṭo rājavṛkṣodbhavena kṣāreṇāktaḥ śvitram eko 'pi hanti
- 11
रात्रौ गोमूत्रे वासितान्जर्जराङ्गान् अह्नि छायायां शोषयेत्स्फोटहेतून्
एवं वारांस्त्रींस्तैस्ततः श्लक्ष्णपिष्टैः स्नुह्याः क्षीरेण श्वित्रनाशाय लेपः
rātrau gomūtre vāsitānjarjarāṅgān ahni chāyāyāṃ śoṣayetsphoṭahetūn
evaṃ vārāṃstrīṃstaistataḥ ślakṣṇapiṣṭaiḥ snuhyāḥ kṣīreṇa śvitranāśāya lepaḥ
- 12
अक्षतैलद्रुता लेपः कृष्णसर्पोद्भवा मषी
शिखिपित्तं तथा दग्धं ह्रीवेरं वा तदाप्लुतम्
akṣatailadrutā lepaḥ kṛṣṇasarpodbhavā maṣī
śikhipittaṃ tathā dagdhaṃ hrīveraṃ vā tadāplutam
- 13
कुडवो ऽवल्गुजबीजाद्धरितालचतुर्भागसंमिश्रः
मूत्रेण गवां पिष्टः सवर्णकरणं परं श्वित्रे
kuḍavo 'valgujabījāddharitālacaturbhāgasaṃmiśraḥ
mūtreṇa gavāṃ piṣṭaḥ savarṇakaraṇaṃ paraṃ śvitre
- 14
क्षारे सुदग्धे गजलिण्डजे च गजस्य मूत्रेण परिस्रुते च
द्रोणप्रमाणे दशभागयुक्तं दत्त्वा पचेद्बीजम् अवल्गुजानाम्
kṣāre sudagdhe gajaliṇḍaje ca gajasya mūtreṇa parisrute ca
droṇapramāṇe daśabhāgayuktaṃ dattvā pacedbījam avalgujānām
- 15
श्वित्रं जयेच्चिक्कणतां गतेन तेन प्रलिम्पन्बहुशः प्रघृष्टं
कुष्ठं मषं वा तिलकालकं वा यद्वा व्रणे स्याद् अधिमांसजातम्
śvitraṃ jayeccikkaṇatāṃ gatena tena pralimpanbahuśaḥ praghṛṣṭaṃ
kuṣṭhaṃ maṣaṃ vā tilakālakaṃ vā yadvā vraṇe syād adhimāṃsajātam
- 16
भल्लातकं द्वीपिसुधार्कमूलं गुञ्जाफलं त्र्यूषणशङ्खचूर्णम्
तुत्थं सकुष्ठं लवणानि पञ्च क्षारद्वयं लाङ्गलिकां च पक्त्वा
bhallātakaṃ dvīpisudhārkamūlaṃ guñjāphalaṃ tryūṣaṇaśaṅkhacūrṇam
tutthaṃ sakuṣṭhaṃ lavaṇāni pañca kṣāradvayaṃ lāṅgalikāṃ ca paktvā
- 17
स्नुगर्कदुग्धे घनम् आयसस्थं शलाकया तद्विदधीत लेपम्
कुष्ठे किलासे तिलकालकेषु मषेषु दुर्नामसु चर्मकीले
snugarkadugdhe ghanam āyasasthaṃ śalākayā tadvidadhīta lepam
kuṣṭhe kilāse tilakālakeṣu maṣeṣu durnāmasu carmakīle
- 18
शुद्ध्या शोणितमोक्षैर्विरूक्षणैर्भक्षणैश्च सक्तूनाम्
श्वित्रं कस्यचिद् एव प्रशाम्यति क्षीणपापस्य
śuddhyā śoṇitamokṣairvirūkṣaṇairbhakṣaṇaiśca saktūnām
śvitraṃ kasyacid eva praśāmyati kṣīṇapāpasya
- 19
स्निग्धस्विन्ने गुडक्षीरमत्स्याद्यैः कृमिणोदरे
उत्क्लेशितकृमिकफे शर्वरीं तां सुखोषिते
snigdhasvinne guḍakṣīramatsyādyaiḥ kṛmiṇodare
utkleśitakṛmikaphe śarvarīṃ tāṃ sukhoṣite
- 20
सुरसादिगणं मूत्रे क्वाथयित्वार्धवारिणि
तं कषायं कणागालकृमिजित्कल्कयोजितम्
surasādigaṇaṃ mūtre kvāthayitvārdhavāriṇi
taṃ kaṣāyaṃ kaṇāgālakṛmijitkalkayojitam
- 21
सतैलस्वर्जिकाक्षारं युञ्ज्याद्वस्तिं ततो ऽहनि
तस्मिन्न् एव निरूढं तं पाययेत विरेचनम्
satailasvarjikākṣāraṃ yuñjyādvastiṃ tato 'hani
tasminn eva nirūḍhaṃ taṃ pāyayeta virecanam
- 22
त्रिवृत्कल्कं फलकणाकषायालोडितं ततः
ऊर्ध्वाधःशोधिते कुर्यात्पञ्चकोलयुतं क्रमम्
trivṛtkalkaṃ phalakaṇākaṣāyāloḍitaṃ tataḥ
ūrdhvādhaḥśodhite kuryātpañcakolayutaṃ kramam
- 23
कटुतिक्तकषायाणां कषायैः परिषेचनम्
काले विडङ्गतैलेन ततस्तम् अनुवासयेत्
kaṭutiktakaṣāyāṇāṃ kaṣāyaiḥ pariṣecanam
kāle viḍaṅgatailena tatastam anuvāsayet
- 24
शिरोरोगनिषेधोक्तम् आचरेन्मूर्धगेष्वनु
उद्रिक्ततिक्तकटुकम् अल्पस्नेहं च भोजनम्
śiroroganiṣedhoktam ācarenmūrdhageṣvanu
udriktatiktakaṭukam alpasnehaṃ ca bhojanam
- 25
विडङ्गकृष्णामरिचपिप्पलीमूलशिग्रुभिः
पिबेत्सस्वर्जिकाक्षारैर्यवागूं तक्रसाधिताम्
viḍaṅgakṛṣṇāmaricapippalīmūlaśigrubhiḥ
pibetsasvarjikākṣārairyavāgūṃ takrasādhitām
- 26
रसं शिरीषकिणिहीपारिभद्रककेम्बुकात्
पलाशबीजपत्तूरपूतिकाद्वा पृथक्पिबेत्
rasaṃ śirīṣakiṇihīpāribhadrakakembukāt
palāśabījapattūrapūtikādvā pṛthakpibet
- 27
सक्षौद्रं सुरसादीन्वा लिह्यात्क्षौद्रयुतान्पृथक्
शतकृत्वो ऽश्वविट्चूर्णं विडङ्गक्वाथभावितम्
sakṣaudraṃ surasādīnvā lihyātkṣaudrayutānpṛthak
śatakṛtvo 'śvaviṭcūrṇaṃ viḍaṅgakvāthabhāvitam
- 28
कृमिमान्मधुना लिह्याद्भावितं वा वरारसैः
शिरोगतेषु कृमिषु चूर्णं प्रधमनं च तत्
kṛmimānmadhunā lihyādbhāvitaṃ vā varārasaiḥ
śirogateṣu kṛmiṣu cūrṇaṃ pradhamanaṃ ca tat
- 29
आखुकर्णीकिसलयैः सुपिष्टैः पिष्टमिश्रितैः
पक्त्वा पूपलिकां खादेद्धान्याम्लं च पिबेद् अनु
ākhukarṇīkisalayaiḥ supiṣṭaiḥ piṣṭamiśritaiḥ
paktvā pūpalikāṃ khādeddhānyāmlaṃ ca pibed anu
- 30
सपञ्चकोललवणम् असान्द्रं तक्रम् एव वा
नीपमार्कवनिर्गुण्डीपल्लवेष्वप्ययं विधिः
sapañcakolalavaṇam asāndraṃ takram eva vā
nīpamārkavanirguṇḍīpallaveṣvapyayaṃ vidhiḥ

