63 shlokas
- 1
अथातो मूत्राघातचिकित्सितं व्याख्यास्यामः
इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः
कृच्छ्रे वातघ्नतैलाक्तम् अधो नाभेः समीरजे
सुस्निग्धैः स्वेदयेद् अङ्गं पिण्डसेकावगाहनैः
athāto mūtrāghātacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ
iti ha smāhur ātreyādayo maharṣayaḥ
kṛcchre vātaghnatailāktam adho nābheḥ samīraje
susnigdhaiḥ svedayed aṅgaṃ piṇḍasekāvagāhanaiḥ
- 2
दशमूलबलैरण्डयवाभीरुपुनर्नवैः
कुलत्थकोलपत्तूरवृश्चीवोपलभेदकैः
daśamūlabalairaṇḍayavābhīrupunarnavaiḥ
kulatthakolapattūravṛścīvopalabhedakaiḥ
- 3
तैलसर्पिर्वराहर्क्षवसाः क्वथितकल्कितैः
सपञ्चलवणाः सिद्धाः पीताः शूलहराः परम्
tailasarpirvarāharkṣavasāḥ kvathitakalkitaiḥ
sapañcalavaṇāḥ siddhāḥ pītāḥ śūlaharāḥ param
- 4
द्रव्याण्येतानि पानान्ने तथा पिण्डोपनाहने
सह तैलफलैर्युञ्ज्यात्साम्लानि स्नेहवन्ति च
dravyāṇyetāni pānānne tathā piṇḍopanāhane
saha tailaphalairyuñjyātsāmlāni snehavanti ca
- 5
सौवर्चलाढ्यां मदिरां पिबेन्मूत्ररुजापहाम्
पैत्ते युञ्जीत शिशिरं सेकलेपावगाहनम्
sauvarcalāḍhyāṃ madirāṃ pibenmūtrarujāpahām
paitte yuñjīta śiśiraṃ sekalepāvagāhanam
- 6
पिबेद्वरीं गोक्षुरकं विदारीं सकसेरुकाम्
तृणाख्यं पञ्चमूलं च पाक्यं समधुशर्करम्
pibedvarīṃ gokṣurakaṃ vidārīṃ sakaserukām
tṛṇākhyaṃ pañcamūlaṃ ca pākyaṃ samadhuśarkaram
- 7
वृषकं त्रपुसैर्वारुलट्वाबीजानि कुङ्कुमम्
द्राक्षाम्भोभिः पिबन्सर्वान्मूत्राघातान् अपोहति
vṛṣakaṃ trapusairvārulaṭvābījāni kuṅkumam
drākṣāmbhobhiḥ pibansarvānmūtrāghātān apohati
- 8
एर्वारुबीजयष्ट्याह्वदार्वीर्वा तण्डुलाम्बुना
तोयेन कल्कं द्राक्षायाः पिबेत्पर्युषितेन वा
ervārubījayaṣṭyāhvadārvīrvā taṇḍulāmbunā
toyena kalkaṃ drākṣāyāḥ pibetparyuṣitena vā
- 9
कफजे वमनं स्वेदं तीक्ष्णोष्णकटुभोजनम्
यवानां विकृतीः क्षारं कालशेयं च शीलयेत्
kaphaje vamanaṃ svedaṃ tīkṣṇoṣṇakaṭubhojanam
yavānāṃ vikṛtīḥ kṣāraṃ kālaśeyaṃ ca śīlayet
- 10
पिबेन्मद्येन सूक्ष्मैलां धात्रीफलरसेन वा
सारसास्थिश्वदंष्ट्रैलाव्योषं वा मधुमूत्रवत्
pibenmadyena sūkṣmailāṃ dhātrīphalarasena vā
sārasāsthiśvadaṃṣṭrailāvyoṣaṃ vā madhumūtravat
- 11
स्वरसं कण्टकार्या वा पाययेन्माक्षिकान्वितम्
शितिवारकबीजं वा तक्रेण श्लक्ष्णचूर्णितम्
svarasaṃ kaṇṭakāryā vā pāyayenmākṣikānvitam
śitivārakabījaṃ vā takreṇa ślakṣṇacūrṇitam
- 12
धवसप्ताह्वकुटजगुडूचीचतुरङ्गुलम्
केम्बुकैलाकरञ्जं च पाक्यं समधु साधितम्
dhavasaptāhvakuṭajaguḍūcīcaturaṅgulam
kembukailākarañjaṃ ca pākyaṃ samadhu sādhitam
- 13
तैर्वा पेयां प्रवालं वा चूर्णितं तण्डुलाम्बुना
सतैलं पाटलाक्षारं सप्तकृत्वो ऽथवा स्रुतम्
tairvā peyāṃ pravālaṃ vā cūrṇitaṃ taṇḍulāmbunā
satailaṃ pāṭalākṣāraṃ saptakṛtvo 'thavā srutam
- 14
पाटलीयावशूकाभ्यां पारिभद्रात्तिलाद् अपि
क्षारोदकेन मदिरां त्वगेलोषणसंयुताम्
pāṭalīyāvaśūkābhyāṃ pāribhadrāttilād api
kṣārodakena madirāṃ tvageloṣaṇasaṃyutām
- 15
पिबेद्गुडोपदंशान्वा लिह्याद् एतान्पृथक्पृथक्
संनिपातात्मके सर्वं यथावस्थम् इदं हितम्
pibedguḍopadaṃśānvā lihyād etānpṛthakpṛthak
saṃnipātātmake sarvaṃ yathāvastham idaṃ hitam
- 16
अश्मन्यप्यचिरोत्थाने वातवस्त्यादिकेषु च
अश्मरी दारुणो व्याधिरन्तकप्रतिमो मतः
aśmanyapyacirotthāne vātavastyādikeṣu ca
aśmarī dāruṇo vyādhirantakapratimo mataḥ
- 17
तरुणो भेषजैः साध्यः प्रवृद्धश्छेदम् अर्हति
तस्य पूर्वेषु रूपेषु स्नेहादिक्रम इष्यते
taruṇo bheṣajaiḥ sādhyaḥ pravṛddhaśchedam arhati
tasya pūrveṣu rūpeṣu snehādikrama iṣyate
- 18
पाषाणभेदो वसुको वशिरो ऽश्मन्तको वरी
कपोतवङ्कातिबलाभल्लूकोशीरकच्छकम्
pāṣāṇabhedo vasuko vaśiro 'śmantako varī
kapotavaṅkātibalābhallūkośīrakacchakam
- 19
वृक्षादनी शाकफलं व्याघ्र्यौ गुण्ठस्त्रिकण्टकः
यवाः कुलत्थाः कोलानि वरुणः कतकात्फलम्
vṛkṣādanī śākaphalaṃ vyāghryau guṇṭhastrikaṇṭakaḥ
yavāḥ kulatthāḥ kolāni varuṇaḥ katakātphalam
- 20
ऊषकादिप्रतीवापम् एषां क्वाथे शृतं घृतम्
भिनत्ति वातसम्भूतां तत्पीतं शीघ्रम् अश्मरीम्
ūṣakādipratīvāpam eṣāṃ kvāthe śṛtaṃ ghṛtam
bhinatti vātasambhūtāṃ tatpītaṃ śīghram aśmarīm
- 21
गन्धर्वहस्तबृहतीव्याघ्रीगोक्षुरकेक्षुरात्
मूलकल्कं पिबेद्दध्ना मधुरेणाश्मभेदनम्
gandharvahastabṛhatīvyāghrīgokṣurakekṣurāt
mūlakalkaṃ pibeddadhnā madhureṇāśmabhedanam
- 22
कुशः काशः शरो गुण्ठ इत्कटो मोरटो ऽश्मभित्
दर्भो विदारी वाराही शालिमूलं त्रिकण्टकः
kuśaḥ kāśaḥ śaro guṇṭha itkaṭo moraṭo 'śmabhit
darbho vidārī vārāhī śālimūlaṃ trikaṇṭakaḥ
- 23
भल्लूकः पाटली पाठा पत्तूरः सकुरण्टकः
पुनर्नवे शिरीषश्च तेषां क्वाथे पचेद्घृतम्
bhallūkaḥ pāṭalī pāṭhā pattūraḥ sakuraṇṭakaḥ
punarnave śirīṣaśca teṣāṃ kvāthe pacedghṛtam
- 24
पिष्टेन त्रपुसादीनां बीजेनेन्दीवरेण च
मधुकेन शिलाजेन तत्पित्ताश्मरिभेदनम्
piṣṭena trapusādīnāṃ bījenendīvareṇa ca
madhukena śilājena tatpittāśmaribhedanam
- 25
वरुणादिः समीरघ्नौ गणावेला हरेणुका
गुग्गुलुर्मरिचं कुष्ठं चित्रकः ससुराह्वयः
varuṇādiḥ samīraghnau gaṇāvelā hareṇukā
guggulurmaricaṃ kuṣṭhaṃ citrakaḥ sasurāhvayaḥ
- 26
तैः कल्कितैः कृतावापम् ऊषकादिगणेन च
भिनत्ति कफजाम् आशु साधितं घृतम् अश्मरीम्
taiḥ kalkitaiḥ kṛtāvāpam ūṣakādigaṇena ca
bhinatti kaphajām āśu sādhitaṃ ghṛtam aśmarīm
- 27
क्षारक्षीरयवाग्वादिद्रव्यैः स्वैः स्वैश्च कल्पयेत्
पिचुकाङ्कोल्लकतकशाकेन्दीवरजैः फलैः
kṣārakṣīrayavāgvādidravyaiḥ svaiḥ svaiśca kalpayet
picukāṅkollakatakaśākendīvarajaiḥ phalaiḥ
- 28
पीतम् उष्णाम्बु सगुडं शर्करापातनं परम्
क्रौञ्चोष्ट्ररासभास्थीनि श्वदंष्ट्रा तालपत्त्रिका
pītam uṣṇāmbu saguḍaṃ śarkarāpātanaṃ param
krauñcoṣṭrarāsabhāsthīni śvadaṃṣṭrā tālapattrikā
- 29
अजमोदा कदम्बस्य मूलं विश्वस्य चौषधम्
पीतानि शर्करां भिन्द्युः सुरयोष्णोदकेन वा
ajamodā kadambasya mūlaṃ viśvasya cauṣadham
pītāni śarkarāṃ bhindyuḥ surayoṣṇodakena vā
- 30
नृत्यकुण्डकबीजानां चूर्णं माक्षिकसंयुतम्
अविक्षीरेण सप्ताहं पीतम् अश्मरिपातनः
nṛtyakuṇḍakabījānāṃ cūrṇaṃ mākṣikasaṃyutam
avikṣīreṇa saptāhaṃ pītam aśmaripātanaḥ

