42 shlokas
- 1
अथातः श्वयथुचिकित्सितं व्याख्यास्यामः
इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः
सर्वत्र सर्वाङ्गसरे दोषजे श्वयथौ पुरा
सामे विशोषितो भुक्त्वा लघु कोष्णाम्भसा पिबेत्
athātaḥ śvayathucikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ
iti ha smāhur ātreyādayo maharṣayaḥ
sarvatra sarvāṅgasare doṣaje śvayathau purā
sāme viśoṣito bhuktvā laghu koṣṇāmbhasā pibet
- 2
नागरातिविषादारुविडङ्गेन्द्रयवोषणम्
अथवा विजयाशुण्ठीदेवदारुपुनर्नवम्
nāgarātiviṣādāruviḍaṅgendrayavoṣaṇam
athavā vijayāśuṇṭhīdevadārupunarnavam
- 3
नवायसं वा दोषाढ्यः शुद्ध्यै मूत्रहरीतकीः
वराक्वाथेन कटुकाकुम्भायस्त्र्यूषणानि च
navāyasaṃ vā doṣāḍhyaḥ śuddhyai mūtraharītakīḥ
varākvāthena kaṭukākumbhāyastryūṣaṇāni ca
- 4
अथवा गुग्गुलुं तद्वज्जतु वा शैलसंभवम्
मन्दाग्निः शीलयेद् आमगुरुभिन्नविबन्धविट्
athavā gugguluṃ tadvajjatu vā śailasaṃbhavam
mandāgniḥ śīlayed āmagurubhinnavibandhaviṭ
- 5
तक्रं सौवर्चलव्योषक्षौद्रयुक्तं गुडाभयाम्
तक्रानुपानाम् अथवा तद्वद्वा गुडनागरम्
takraṃ sauvarcalavyoṣakṣaudrayuktaṃ guḍābhayām
takrānupānām athavā tadvadvā guḍanāgaram
- 6
आर्द्रकं वा समगुडं प्रकुञ्चार्धविवर्धितम्
परं पञ्चपलं मासं यूषक्षीररसाशनः
ārdrakaṃ vā samaguḍaṃ prakuñcārdhavivardhitam
paraṃ pañcapalaṃ māsaṃ yūṣakṣīrarasāśanaḥ
- 7
सकामलाशोषमनोविकारान्कासं कफं चैव जयेत्प्रयोगः
sakāmalāśoṣamanovikārānkāsaṃ kaphaṃ caiva jayetprayogaḥ
- 8
घृतम् आर्द्रकनागरस्य कल्कस्वरसाभ्यां पयसा च साधयित्वा
श्वयथुक्षवथूदराग्निसादैरभिभूतो ऽपि पिबन्भवत्यरोगः
ghṛtam ārdrakanāgarasya kalkasvarasābhyāṃ payasā ca sādhayitvā
śvayathukṣavathūdarāgnisādairabhibhūto 'pi pibanbhavatyarogaḥ
- 9
निरामो बद्धशमलः पिबेच्छ्वयथुपीडितः
त्रिकटुत्रिवृतादन्तीचित्रकैः साधितं पयः
nirāmo baddhaśamalaḥ pibecchvayathupīḍitaḥ
trikaṭutrivṛtādantīcitrakaiḥ sādhitaṃ payaḥ
- 10
मूत्रं गोर्वा महिष्या वा सक्षीरं क्षीरभोजनः
सप्ताहं मासं अथवा स्याद् उष्ट्रक्षीरवर्तनः
mūtraṃ gorvā mahiṣyā vā sakṣīraṃ kṣīrabhojanaḥ
saptāhaṃ māsaṃ athavā syād uṣṭrakṣīravartanaḥ
- 11
यवानकं यवक्षारं यवानीं पञ्चकोलकम्
मरिचं दाडिमं पाठां धानकाम् अम्लवेतसम्
yavānakaṃ yavakṣāraṃ yavānīṃ pañcakolakam
maricaṃ dāḍimaṃ pāṭhāṃ dhānakām amlavetasam
- 12
बालबिल्वं च कर्षांशं साधयेत्सलिलाढके
तेन पक्वो घृतप्रस्थः शोफार्शोगुल्ममेहहा
bālabilvaṃ ca karṣāṃśaṃ sādhayetsalilāḍhake
tena pakvo ghṛtaprasthaḥ śophārśogulmamehahā
- 13
दध्नश्चित्रकगर्भाद्वा घृतं तत्तक्रसंयुतम्
पक्वं सचित्रकं तद्वद्गुणैर्युञ्ज्याच्च कालवित्
dadhnaścitrakagarbhādvā ghṛtaṃ tattakrasaṃyutam
pakvaṃ sacitrakaṃ tadvadguṇairyuñjyācca kālavit
- 14
धान्वन्तरं महातिक्तं कल्याणम् अभयाघृतम्
दशमूलकषायस्य कंसे पथ्याशतं पचेत्
dhānvantaraṃ mahātiktaṃ kalyāṇam abhayāghṛtam
daśamūlakaṣāyasya kaṃse pathyāśataṃ pacet
- 15
दत्त्वा गुडतुलां तस्मिन्लेहे दद्याद्विचूर्णितम्
त्रिजातकं त्रिकटुकं किंचिच्च यवशूकजम्
dattvā guḍatulāṃ tasminlehe dadyādvicūrṇitam
trijātakaṃ trikaṭukaṃ kiṃcicca yavaśūkajam
- 16
प्रस्थार्धं च हिमे क्षौद्रात्तन्निहन्त्युपयोजितम्
प्रवृद्धशोफज्वरमेहगुल्मकार्श्यामवाताम्लकरक्तपित्तम्
वैवर्ण्यमूत्रानिलशुक्रदोषश्वासारुचिप्लीहगरोदरं च
prasthārdhaṃ ca hime kṣaudrāttannihantyupayojitam
pravṛddhaśophajvaramehagulmakārśyāmavātāmlakaraktapittam
vaivarṇyamūtrānilaśukradoṣaśvāsāruciplīhagarodaraṃ ca
- 17
पुराणयवशाल्यन्नं दशमूलाम्बुसाधितम्
purāṇayavaśālyannaṃ daśamūlāmbusādhitam
- 18
अल्पम् अल्पपटुस्नेहं भोजनं श्वयथोर्हितम्
क्षारव्योषान्वितैर्मौद्गैः कौलत्थैः सकणै रसैः
alpam alpapaṭusnehaṃ bhojanaṃ śvayathorhitam
kṣāravyoṣānvitairmaudgaiḥ kaulatthaiḥ sakaṇai rasaiḥ
- 19
तथा जाङ्गलजैः कूर्मगोधाशल्यकजैरपि
अनम्लं मथितं पाने मद्यान्यौषधवन्ति च
tathā jāṅgalajaiḥ kūrmagodhāśalyakajairapi
anamlaṃ mathitaṃ pāne madyānyauṣadhavanti ca
- 20
अजाजीशठीजीवन्तीकारवीपौष्कराग्निकैः
बिल्वमध्ययवक्षारवृक्षाम्लैर्बदरोन्मितैः
ajājīśaṭhījīvantīkāravīpauṣkarāgnikaiḥ
bilvamadhyayavakṣāravṛkṣāmlairbadaronmitaiḥ
- 21
कृता पेयाज्यतैलाभ्यां युक्तिभृष्टा परं हिता
शोफातीसारहृद्रोगगुल्मार्शोऽल्पाग्निमेहिनाम्
kṛtā peyājyatailābhyāṃ yuktibhṛṣṭā paraṃ hitā
śophātīsārahṛdrogagulmārśo'lpāgnimehinām
- 22
गुणैस्तद्वच्च पाठायाः पञ्चकोलेन साधिता
शैलेयकुष्ठस्थौणेयरेणुकागुरुपद्मकैः
guṇaistadvacca pāṭhāyāḥ pañcakolena sādhitā
śaileyakuṣṭhasthauṇeyareṇukāgurupadmakaiḥ
- 23
श्रीवेष्टकनखस्पृक्कादेवदारुप्रियङ्गुभिः
मांसीमागधिकावन्यधान्यध्यामकवालकैः
śrīveṣṭakanakhaspṛkkādevadārupriyaṅgubhiḥ
māṃsīmāgadhikāvanyadhānyadhyāmakavālakaiḥ
- 24
चतुर्जातकतालीशमुस्तागन्धपलाशकैः
कुर्याद् अभ्यञ्जनं तैलं लेपं स्नानाय तूदकम्
caturjātakatālīśamustāgandhapalāśakaiḥ
kuryād abhyañjanaṃ tailaṃ lepaṃ snānāya tūdakam
- 25
स्नानं वा निम्बवर्षाभूनक्तमालार्कवारिणा
एकाङ्गशोफे वर्षाभूकरवीरककिंशुकैः
snānaṃ vā nimbavarṣābhūnaktamālārkavāriṇā
ekāṅgaśophe varṣābhūkaravīrakakiṃśukaiḥ
- 26
विशालात्रिफलालोध्रनलिकादेवदारुभिः
हिंस्राकोशातकीमाद्रीतालपर्णीजयन्तिभिः
viśālātriphalālodhranalikādevadārubhiḥ
hiṃsrākośātakīmādrītālaparṇījayantibhiḥ
- 27
स्थूलकाकादनीशालनाकुलीवृषपर्णिभिः
वृद्ध्यर्द्धिहस्तिकर्णैश्च सुखोष्णैर्लेपनं हितम्
sthūlakākādanīśālanākulīvṛṣaparṇibhiḥ
vṛddhyarddhihastikarṇaiśca sukhoṣṇairlepanaṃ hitam
- 28
अथानिलोत्थे श्वयथौ मासार्धं त्रिवृतं पिबेत्
तैलम् एरण्डजं वातविड्विबन्धे तद् एव तु
athānilotthe śvayathau māsārdhaṃ trivṛtaṃ pibet
tailam eraṇḍajaṃ vātaviḍvibandhe tad eva tu
- 29
प्राग्भक्तं पयसा युक्तं रसैर्वा कारयेत्तथा
स्वेदाभ्यङ्गान्समीरघ्नान्लेपम् एकाङ्गगे पुनः
prāgbhaktaṃ payasā yuktaṃ rasairvā kārayettathā
svedābhyaṅgānsamīraghnānlepam ekāṅgage punaḥ
- 30
मातुलुङ्गाग्निमन्थेन शुण्ठीहिंस्रामराह्वयैः
पैत्ते तिक्तं पिबेत्सर्पिर्न्यग्रोधाद्येन वा शृतम्
mātuluṅgāgnimanthena śuṇṭhīhiṃsrāmarāhvayaiḥ
paitte tiktaṃ pibetsarpirnyagrodhādyena vā śṛtam

