संस्कृत

Adhyaya 3

कर्मयोगः

The Yoga of Action

43 श्लोक

43 श्लोक

  1. 1

    ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन ।

    तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥

    jyāyasī cetkarmaṇaste matā buddhirjanārdana |

    tatkiṃ karmaṇi ghore māṃ niyojayasi keśava ||

    मशीन मसौदा

    अर्जुन ने आखेआ: हे जनार्दन, जेकर तुस बुद्धि गी कर्म थमां बेह्तर मनदे ओ, तां हे केशव, मिगी इस भयानक कम्म च कीऽ लांदे ओ?

    मशीन मसौदा
  2. 2

    व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।

    तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥

    vyāmiśreṇeva vākyena buddhiṃ mohayasīva me |

    tadekaṃ vada niścitya yena śreyo'hamāpnuyām ||

    मशीन मसौदा

    तुस जियां रलेदे-मिलेदे बोलें कन्नै मेरी बुद्धि गी भरमांदे ओ। मिगी पक्का करियै ओह् इक गल्ल दस्सो जिस कन्नै मैं परम भलाई पाई सकां।

    मशीन मसौदा
  3. 3

    लोकेऽस्मिन् द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।

    ज्ञानयोगेन साङ्ख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥

    loke'smin dvividhā niṣṭhā purā proktā mayānagha |

    jñānayogena sāṅkhyānāṃ karmayogena yoginām ||

    मशीन मसौदा

    श्री भगवान ने आखेआ: हे पापरहित, इस दुनिया च मैं पैह्लें गै दो चाल्ली दी निष्ठा दस्सी ही: विचार पासै झुकाऽ आह्लें आस्तै ज्ञानयोग, ते कम्म पासै झुकाऽ आह्लें आस्तै कर्मयोग।

    मशीन मसौदा
  4. 4

    न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते ।

    न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥

    na karmaṇāmanārambhānnaiṣkarmyaṃ puruṣo'śnute |

    na ca saṃnyasanādeva siddhiṃ samadhigacchati ||

    मशीन मसौदा

    मनुक्ख कर्में गी शुरू नेईं करने कन्नै नैष्कर्म्य नेईं पांदा, ते नां गै सिर्फ संन्यास कन्नै सिद्धि पांदा ऐ।

    मशीन मसौदा
  5. 5

    न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् ।

    कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥

    na hi kaścitkṣaṇamapi jātu tiṣṭhatyakarmakṛt |

    kāryate hyavaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijairguṇaiḥ ||

    मशीन मसौदा

    कोई बी इक पल बी कर्म कीते बिना नेईं रेही सकदा, कीजे प्रकृति थमां उपजे दे गुण हर कुसै कोला बेबस करियै कर्म करांदे न।

    मशीन मसौदा
  6. 6

    कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् ।

    इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥

    karmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran |

    indriyārthānvimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyate ||

    मशीन मसौदा

    जेह्ड़ा कर्म-इंद्रियें गी रोकियै बौंह्दा ऐ पर मनै च इंद्रियें दे विशें दा चिंतन करदा रौंह्दा ऐ, ओह् भरमे दा मनुक्ख पखंडी आखेआ जंदा ऐ।

    मशीन मसौदा
  7. 7

    यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन ।

    कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥

    yastvindriyāṇi manasā niyamyārabhate'rjuna |

    karmendriyaiḥ karmayogamasaktaḥ sa viśiṣyate ||

    मशीन मसौदा

    पर हे अर्जुन, जेह्ड़ा मनै कन्नै इंद्रियें गी बस्स च करियै, बिना मोह् दे कर्म-इंद्रियें कन्नै कर्मयोग करदा ऐ, ओह् सारें थमां उत्तम ऐ।

    मशीन मसौदा
  8. 8

    नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः ।

    शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ॥

    niyataṃ kuru karma tvaṃ karma jyāyo hyakarmaṇaḥ |

    śarīrayātrāpi ca te na prasiddhyedakarmaṇaḥ ||

    मशीन मसौदा

    जेह्ड़ा कर्म तेरे जिम्मे ऐ ओह् कर, कीजे कर्म नेईं करने थमां कर्म करना बेह्तर ऐ। कर्म दे बिना तेरे शरीर दा गुजारा बी नेईं होई सकदा।

    मशीन मसौदा
  9. 9

    यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः ।

    तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर ॥

    yajñārthātkarmaṇo'nyatra loko'yaṃ karmabandhanaḥ |

    tadarthaṃ karma kaunteya muktasaṅgaḥ samācara ||

    मशीन मसौदा

    यज्ञ आस्तै कीते गेदे कर्म गी छोड़ियै, एह् दुनिया कर्में कन्नै बज्झी दी ऐ। इस करी, हे कुंती दे पुत्तर, मोह् छोड़ियै उस मकसद आस्तै कर्म कर।

    मशीन मसौदा
  10. 10

    सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः ।

    अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥

    sahayajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā purovāca prajāpatiḥ |

    anena prasaviṣyadhvameṣa vo'stviṣṭakāmadhuk ||

    मशीन मसौदा

    शुरू च प्रजापति ने यज्ञ समेत प्राणियें गी रचियै आखेआ: इस कन्नै तुस बधो-फलो; एह् तुंदे आस्तै कामधेनु बनै, जेह्ड़ी मनचाही चीजां देऐ।

    मशीन मसौदा
  11. 11

    देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः ।

    परस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥

    devānbhāvayatānena te devā bhāvayantu vaḥ |

    parasparaṃ bhāvayantaḥ śreyaḥ paramavāpsyatha ||

    मशीन मसौदा

    इस कन्नै तुस देवतें गी पालो, ते देवता तुसेंगी पालन। इक-दूए गी पालदे होई तुस परम भलाई पागे ओ।

    मशीन मसौदा
  12. 12

    इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः ।

    तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥

    iṣṭānbhogānhi vo devā dāsyante yajñabhāvitāḥ |

    tairdattānapradāyaibhyo yo bhuṅkte stena eva saḥ ||

    मशीन मसौदा

    यज्ञ कन्नै संतुश्ट होए दे देवता तुसेंगी मनचाहे भोग देङन। जेह्ड़ा उंदा दित्ता भोगदा ऐ पर बदले च उनेंगी किश नेईं दिंदा, ओह् सिर्फ चोर ऐ।

    मशीन मसौदा
  13. 13

    यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः ।

    भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥

    yajñaśiṣṭāśinaḥ santo mucyante sarvakilbiṣaiḥ |

    bhuñjate te tvaghaṃ pāpā ye pacantyātmakāraṇāt ||

    मशीन मसौदा

    यज्ञ थमां बचे दा खाने आह्ले सज्जन सारे दोशें थमां छुट्टी जंदे न; पर जेह्ड़े पापी सिर्फ अपने आस्तै पकांदे न, ओह् पाप गै खंदे न।

    मशीन मसौदा
  14. 14

    अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः ।

    यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥

    annādbhavanti bhūtāni parjanyādannasambhavaḥ |

    yajñādbhavati parjanyo yajñaḥ karmasamudbhavaḥ ||

    मशीन मसौदा

    प्राणी अन्न थमां उपजदे न, अन्न बरखा थमां होंदा ऐ, बरखा यज्ञ थमां होंदी ऐ, ते यज्ञ कर्म थमां जम्मदा ऐ।

    मशीन मसौदा
  15. 15

    कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् ।

    तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥

    karma brahmodbhavaṃ viddhi brahmākṣarasamudbhavam |

    tasmātsarvagataṃ brahma nityaṃ yajñe pratiṣṭhitam ||

    मशीन मसौदा

    जान जे कर्म ब्रह्म थमां उपजदा ऐ, ते ब्रह्म अक्षर थमां। इस करी सब थाह्र व्यापक ब्रह्म सदा यज्ञ च टिके दा ऐ।

    मशीन मसौदा
  16. 16

    एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः ।

    अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥

    evaṃ pravartitaṃ cakraṃ nānuvartayatīha yaḥ |

    aghāyurindriyārāmo moghaṃ pārtha sa jīvati ||

    मशीन मसौदा

    हे पार्थ, जेह्ड़ा इत्थें इस चाल्ली चलाए गेदे चक्कर गी अग्गें नेईं घुमांदा, ओह् इंद्रियें च रमदा होआ पाप भरोचा जीवन जींदा ऐ, ते ओह्दा जीना बेकार ऐ।

    मशीन मसौदा
  17. 17

    यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।

    आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥

    yastvātmaratireva syādātmatṛptaśca mānavaḥ |

    ātmanyeva ca santuṣṭastasya kāryaṃ na vidyate ||

    मशीन मसौदा

    पर जेह्ड़ा मनुक्ख सिर्फ आत्मा च रमदा ऐ, आत्मा च तृप्त ऐ ते आत्मा च गै पूरा संतुश्ट ऐ, उसदे आस्तै कोई कर्तव्य बाकी नेईं रौंह्दा।

    मशीन मसौदा
  18. 18

    नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन ।

    न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥

    naiva tasya kṛtenārtho nākṛteneha kaścana |

    na cāsya sarvabhūteṣu kaścidarthavyapāśrayaḥ ||

    मशीन मसौदा

    उसदे आस्तै इत्थें नां कीते गेदे च कोई मकसद ऐ, नां नेईं कीते गेदे च, ते ओह् कुसै मकसद आस्तै कुसै प्राणी पर निर्भर नेईं।

    मशीन मसौदा
  19. 19

    तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर ।

    असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥

    tasmādasaktaḥ satataṃ kāryaṃ karma samācara |

    asakto hyācarankarma paramāpnoti pūruṣaḥ ||

    मशीन मसौदा

    इस करी, मोह् छोड़ियै सदा ओह् कर्म कर जेह्ड़ा करना चाहिदा; कीजे बिना मोह् दे कर्म करने कन्नै मनुक्ख परम गी पांदा ऐ।

    मशीन मसौदा
  20. 20

    कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः ।

    लोकसङ्ग्रहमेवापि सम्पश्यन्कर्तुमर्हसि ॥

    karmaṇaiva hi saṃsiddhimāsthitā janakādayaḥ |

    lokasaṅgrahamevāpi sampaśyankartumarhasi ||

    मशीन मसौदा

    जनक बगैरा ने कर्म राहें गै सिद्धि पाई ही। लोकसंग्रह गी दिक्खदे होई बी तुगी कर्म करना चाहिदा।

    मशीन मसौदा
  21. 21

    यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः ।

    स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥

    yadyadācarati śreṣṭhastattadevetaro janaḥ |

    sa yatpramāṇaṃ kurute lokastadanuvartate ||

    मशीन मसौदा

    श्रेष्ठ मनुक्ख जो किश करदा ऐ, दूए बी उऐ करदे न। ओह् जेह्ड़ा मापदंड बनांदा ऐ, दुनिया उसदे पिच्छें चलदी ऐ।

    मशीन मसौदा
  22. 22

    न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किञ्चन ।

    नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥

    na me pārthāsti kartavyaṃ triṣu lokeṣu kiñcana |

    nānavāptamavāptavyaṃ varta eva ca karmaṇi ||

    मशीन मसौदा

    हे पार्थ, त्रै लोकें च मेरे आस्तै करने आह्ला कोई कर्म नेईं, ते नां कोई अनपाई चीज जेह्ड़ी मिगी पानी होऐ, फ्ही बी मैं कर्म च लग्गे दा रौह्न्नां।

    मशीन मसौदा
  23. 23

    यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः ।

    मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥

    yadi hyahaṃ na varteyaṃ jātu karmaṇyatandritaḥ |

    mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ ||

    मशीन मसौदा

    कीजे हे पार्थ, जेकर मैं कदें बिना थकेआं कर्म च नेईं लग्गां, तां मनुक्ख हर चाल्ली मेरे गै रस्ते पर चलङन।

    मशीन मसौदा
  24. 24

    उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् ।

    सङ्करस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥

    utsīdeyurime lokā na kuryāṃ karma cedaham |

    saṅkarasya ca kartā syāmupahanyāmimāḥ prajāḥ ||

    मशीन मसौदा

    जेकर मैं कर्म नेईं करां, तां एह् लोक नश्ट होई जांगन; मैं गड़बड़ी दा कारण बनां ते इनें प्राणियें दा नाश करां।

    मशीन मसौदा
  25. 25

    सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत ।

    कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसङ्ग्रहम् ॥

    saktāḥ karmaṇyavidvāṃso yathā kurvanti bhārata |

    kuryādvidvāṃstathāsaktaścikīrṣurlokasaṅgraham ||

    मशीन मसौदा

    हे भारत, जियां नासमझ लोक कम्म च मोह् रक्खियै कर्म करदे न, उआं गै ज्ञानी गी लोकसंग्रह दी चाह् कन्नै, बिना मोह् दे, कर्म करना चाहिदा।

    मशीन मसौदा
  26. 26

    न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् ।

    जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान्युक्तः समाचरन् ॥

    na buddhibhedaṃ janayedajñānāṃ karmasaṅginām |

    joṣayetsarvakarmāṇi vidvānyuktaḥ samācaran ||

    मशीन मसौदा

    ज्ञानी गी कर्म च लग्गे दे अनजान लोकें दी बुद्धि च दुविधा नेईं पानी चाहिदी। आपूं अनुशासन कन्नै कर्म करदे होई, उसी दूएं गी बी उंदे सारे कम्में च हौसला देना चाहिदा।

    मशीन मसौदा
  27. 27

    प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः ।

    अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताहमिति मन्यते ॥

    prakṛteḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ |

    ahaṅkāravimūḍhātmā kartāhamiti manyate ||

    मशीन मसौदा

    सारे कर्म प्रकृति दे गुणें राहें होंदे न, पर जिसदा मन अहंकार कन्नै भरमे दा ऐ, ओह् समझदा ऐ, मैं करने आह्ला आं।

    मशीन मसौदा
  28. 28

    तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः ।

    गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥

    tattvavittu mahābāho guṇakarmavibhāgayoḥ |

    guṇā guṇeṣu vartanta iti matvā na sajjate ||

    मशीन मसौदा

    पर हे लम्मी बाह्में आह्ले, जेह्ड़ा गुणें ते उंदे कर्में दी बंड दी सच्चाई जानदा ऐ, ओह् एह् समझियै जे गुण गै गुणें च बरतदे न, मोह् नेईं करदा।

    मशीन मसौदा
  29. 29

    प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु ।

    तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥

    prakṛterguṇasammūḍhāḥ sajjante guṇakarmasu |

    tānakṛtsnavido mandānkṛtsnavinna vicālayet ||

    मशीन मसौदा

    प्रकृति दे गुणें कन्नै भरमे दे लोक गुणें दे कम्में च फसी जंदे न। पूरा जानने आह्ले गी उनें मंद लोकें गी नेईं डोलाना चाहिदा जेह्ड़े सिर्फ अद्धा जानदे न।

    मशीन मसौदा
  30. 30

    मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा ।

    निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥

    mayi sarvāṇi karmāṇi saṃnyasyādhyātmacetasā |

    nirāśīrnirmamo bhūtvā yudhyasva vigatajvaraḥ ||

    मशीन मसौदा

    अपने सारे कर्म मिगी सौंपियै, मन गी आत्मा च टिकाइयै, आस ते ममता थमां मुक्त होइयै, बेचैनी दा ताप छोड़ियै लड़।

    मशीन मसौदा