संस्कृत

Adhyaya 14

गुणत्रयविभागयोगः

The Three Gunas

27 श्लोक

27 श्लोक

  1. 1

    परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।

    यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥

    paraṃ bhūyaḥ pravakṣyāmi jñānānāṃ jñānamuttamam |

    yajjñātvā munayaḥ sarve parāṃ siddhimito gatāḥ ||

    मशीन मसौदा

    श्री भगवान ने आखेआ: मैं तुगी फ्ही ओह् परम ज्ञान दसगा, सारे ज्ञानें च उत्तम, जिसी जानियै सारे मुनि इत्थुआं परम सिद्धि तगर पुज्जी गे।

    मशीन मसौदा
  2. 2

    इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।

    सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥

    idaṃ jñānamupāśritya mama sādharmyamāgatāḥ |

    sarge'pi nopajāyante pralaye na vyathanti ca ||

    मशीन मसौदा

    इस ज्ञान दा आसरा लेइयै ओह् मेरे सुभाऽ गी पाई चुके दे न। ओह् सृश्टि दे बेल्लै बी नेईं जम्मदे ते प्रलय दे बेल्लै बी दुखी नेईं होंदे।

    मशीन मसौदा
  3. 3

    मम योनिर्महद् ब्रह्म तस्मिन्गर्भं दधाम्यहम् ।

    सम्भवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥

    mama yonirmahad brahma tasmingarbhaṃ dadhāmyaham |

    sambhavaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati bhārata ||

    मशीन मसौदा

    हे भारत, महत् ब्रह्म मेरी जोनि ऐ; उस च मैं बीऽ रखदा आं। उस शा सारे प्राणियें दी उत्पत्ति होंदी ऐ।

    मशीन मसौदा
  4. 4

    सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः सम्भवन्ति याः ।

    तासां ब्रह्म महद्योनिरहं बीजप्रदः पिता ॥

    sarvayoniṣu kaunteya mūrtayaḥ sambhavanti yāḥ |

    tāsāṃ brahma mahadyonirahaṃ bījapradaḥ pitā ||

    मशीन मसौदा

    हे कौंतेय, सारी जोनियें च जेह्ड़े बी रूप पैदा होंदे न, उंदी जोनि महत् ब्रह्म ऐ ते मैं बीऽ देने आह्ला पिता आं।

    मशीन मसौदा
  5. 5

    सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।

    निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥

    sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisambhavāḥ |

    nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam ||

    मशीन मसौदा

    हे महाबाहु, प्रकृति शा पैदा होए दे सत्त्व, रजस् ते तमस् गुण इस अविनाशी देहधारी गी शरीर च बन्नी दिंदे न।

    मशीन मसौदा
  6. 6

    तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम् ।

    सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥

    tatra sattvaṃ nirmalatvātprakāśakamanāmayam |

    sukhasaṅgena badhnāti jñānasaṅgena cānagha ||

    मशीन मसौदा

    हे निष्पाप, इंदे चा सत्त्व निर्मल होने करी चानन देने आह्ला ते दुख रैह्त ऐ। ओह् सुख दे मोह ते ज्ञान दे मोह कन्नै बन्नदा ऐ।

    मशीन मसौदा
  7. 7

    रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् ।

    तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥

    rajo rāgātmakaṃ viddhi tṛṣṇāsaṅgasamudbhavam |

    tannibadhnāti kaunteya karmasaṅgena dehinam ||

    मशीन मसौदा

    हे कौंतेय, रजस् गी राग सुभाऽ आह्ला ते तृश्णा ते मोह शा पैदा होए दा जान। ओह् देहधारी गी कर्म दे मोह कन्नै बन्नदा ऐ।

    मशीन मसौदा
  8. 8

    तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् ।

    प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥

    tamastvajñānajaṃ viddhi mohanaṃ sarvadehinām |

    pramādālasyanidrābhistannibadhnāti bhārata ||

    मशीन मसौदा

    हे भारत, तमस् गी अज्ञान शा जम्मे दा ते सारे देहधारियें गी मोह च पाने आह्ला जान। ओह् लापरवाही, आलस ते नींदर कन्नै बन्नदा ऐ।

    मशीन मसौदा
  9. 9

    सत्त्वं सुखे सञ्जयति रजः कर्मणि भारत ।

    ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे सञ्जयत्युत ॥

    sattvaṃ sukhe sañjayati rajaḥ karmaṇi bhārata |

    jñānamāvṛtya tu tamaḥ pramāde sañjayatyuta ||

    मशीन मसौदा

    हे भारत, सत्त्व सुख च लांदा ऐ, रजस् कर्म च, ते तमस् ज्ञान गी ढकियै लापरवाही च लांदा ऐ।

    मशीन मसौदा
  10. 10

    रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत ।

    रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥

    rajastamaścābhibhūya sattvaṃ bhavati bhārata |

    rajaḥ sattvaṃ tamaścaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā ||

    मशीन मसौदा

    हे भारत, रजस् ते तमस् गी दबाइयै सत्त्व बधदा ऐ; सत्त्व ते तमस् गी दबाइयै रजस्; ते उआं गै सत्त्व ते रजस् गी दबाइयै तमस्।

    मशीन मसौदा
  11. 11

    सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्प्रकाश उपजायते ।

    ज्ञानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत ॥

    sarvadvāreṣu dehe'sminprakāśa upajāyate |

    jñānaṃ yadā tadā vidyādvivṛddhaṃ sattvamityuta ||

    मशीन मसौदा

    जदूं इस शरीर दे सारे दरवाजें च ज्ञान दा चानन फुटदा ऐ, तदूं जानना चाहिदा जे सत्त्व बधे दा ऐ।

    मशीन मसौदा
  12. 12

    लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा ।

    रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥

    lobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā |

    rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha ||

    मशीन मसौदा

    हे भरतश्रेश्ठ, लोभ, हलचल, कर्में दा आरंभ, बेचैनी ते लालसा, एह् रजस् दे बधने पर पैदा होंदे न।

    मशीन मसौदा
  13. 13

    अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च ।

    तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥

    aprakāśo'pravṛttiśca pramādo moha eva ca |

    tamasyetāni jāyante vivṛddhe kurunandana ||

    मशीन मसौदा

    हे कुरुनंदन, न्हेरा, कर्म नेईं करना, लापरवाही ते मोह, एह् तमस् दे बधने पर पैदा होंदे न।

    मशीन मसौदा
  14. 14

    यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् ।

    तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥

    yadā sattve pravṛddhe tu pralayaṃ yāti dehabhṛt |

    tadottamavidāṃ lokānamalānpratipadyate ||

    मशीन मसौदा

    जेकर सत्त्व दे बधे दे होने पर देहधारी मौत पांदा ऐ, तां ओह् उत्तम ज्ञानियें दे निर्मल लोकें गी पांदा ऐ।

    मशीन मसौदा
  15. 15

    रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते ।

    तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥

    rajasi pralayaṃ gatvā karmasaṅgiṣu jāyate |

    tathā pralīnastamasi mūḍhayoniṣu jāyate ||

    मशीन मसौदा

    रजस् च मौत पाइयै कोई कर्म च आसक्त लोकें च जम्मदा ऐ; ते तमस् च मरियै मूढ़ जोनियें च जम्मदा ऐ।

    मशीन मसौदा
  16. 16

    कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम् ।

    रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥

    karmaṇaḥ sukṛtasyāhuḥ sāttvikaṃ nirmalaṃ phalam |

    rajasastu phalaṃ duḥkhamajñānaṃ tamasaḥ phalam ||

    मशीन मसौदा

    चंगे कर्म दा फल सात्त्विक ते निर्मल आखेआ गेआ ऐ; रजस् दा फल दुख ऐ, ते तमस् दा फल अज्ञान।

    मशीन मसौदा
  17. 17

    सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च ।

    प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥

    sattvātsañjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca |

    pramādamohau tamaso bhavato'jñānameva ca ||

    मशीन मसौदा

    सत्त्व शा ज्ञान पैदा होंदा ऐ, ते रजस् शा लोभ। तमस् शा लापरवाही ते मोह पैदा होंदे न, ते अज्ञान बी।

    मशीन मसौदा
  18. 18

    ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।

    जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥

    ūrdhvaṃ gacchanti sattvasthā madhye tiṣṭhanti rājasāḥ |

    jaghanyaguṇavṛttisthā adho gacchanti tāmasāḥ ||

    मशीन मसौदा

    सत्त्व च टिके दे उप्पर जंदे न; राजस बिच्च रौंह्दे न; ते सारें शा नीमें गुण दी बिरती च रौह्ने आह्ले तामस थल्लै जंदे न।

    मशीन मसौदा
  19. 19

    नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टानुपश्यति ।

    गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥

    nānyaṃ guṇebhyaḥ kartāraṃ yadā draṣṭānupaśyati |

    guṇebhyaśca paraṃ vetti madbhāvaṃ so'dhigacchati ||

    मशीन मसौदा

    जदूं द्रश्टा गुणें दे सिवा होर कुसै गी करता नेईं दिखदा, ते गुणें शा परें आह्ले गी जानदा ऐ, तदूं ओह् मेरे भाव गी पाई लैंदा ऐ।

    मशीन मसौदा
  20. 20

    गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् ।

    जन्ममृत्युजरादुःखैर्विमुक्तोऽमृतमश्नुते ॥

    guṇānetānatītya trīndehī dehasamudbhavān |

    janmamṛtyujarāduḥkhairvimukto'mṛtamaśnute ||

    मशीन मसौदा

    शरीर गी पैदा करने आह्ले इनें त्रौं गुणें शा परें जाइयै देहधारी जन्म, मौत, बुढ़ापे ते दुख शा छुटियै अमृत गी पांदा ऐ।

    मशीन मसौदा
  21. 21

    कैर्लिङ्गैस्त्रीन्गुणानेतानतीतो भवति प्रभो ।

    किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥

    kairliṅgaistrīnguṇānetānatīto bhavati prabho |

    kimācāraḥ kathaṃ caitāṃstrīnguṇānativartate ||

    मशीन मसौदा

    अर्जुन ने आखेआ: हे प्रभु, इनें त्रौं गुणें शा परें गेदा बंदा किनें लक्खनें कन्नै पछानेआ जंदा ऐ? उसदा आचरण कनेहा होंदा ऐ, ते ओह् इनें त्रौं गुणें शा कियां पार होंदा ऐ?

    मशीन मसौदा
  22. 22

    प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव ।

    न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥

    prakāśaṃ ca pravṛttiṃ ca mohameva ca pāṇḍava |

    na dveṣṭi sampravṛttāni na nivṛttāni kāṅkṣati ||

    मशीन मसौदा

    श्री भगवान ने आखेआ: हे पांडव, जेह्ड़ा चानन, प्रवृत्ति ते मोह दे औने पर उंदे शा नफरत नेईं करदा, ते उंदे मुक्कने पर उंदी चाह् नेईं करदा,

    मशीन मसौदा
  23. 23

    उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते ।

    गुणा वर्तन्त इत्येवं योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥

    udāsīnavadāsīno guṇairyo na vicālyate |

    guṇā vartanta ityevaṃ yo'vatiṣṭhati neṅgate ||

    मशीन मसौदा

    जेह्ड़ा उदासीन आंगर बैठे दा ऐ, गुणें कन्नै डोलदा नेईं, जेह्ड़ा एह् जानियै जे सिर्फ गुण गै बरता करदे न, टिके दा रौंह्दा ऐ ते हिलदा नेईं,

    मशीन मसौदा
  24. 24

    समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।

    तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥

    samaduḥkhasukhaḥ svasthaḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ |

    tulyapriyāpriyo dhīrastulyanindātmasaṃstutiḥ ||

    मशीन मसौदा

    जेह्ड़ा दुख सुख च इक जनेहा ऐ, अपने आप च टिके दा ऐ, जिस आस्तै ढेला, पत्थर ते सुन्ना इक जनेहे न, जेह्ड़ा प्यारे ते अप्रिय च सम ऐ, धीर ऐ, ते अपनी निंदेआ ते तरीफ च इक जनेहा ऐ,

    मशीन मसौदा
  25. 25

    मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः ।

    सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥

    mānāpamānayostulyastulyo mitrāripakṣayoḥ |

    sarvārambhaparityāgī guṇātītaḥ sa ucyate ||

    मशीन मसौदा

    जेह्ड़ा मान ते अपमान च इक जनेहा ऐ, मित्तर ते दुश्मन दे पक्ख च इक जनेहा ऐ, ते जिसने सारे आरंभ छोड़ी दित्ते न, उसी गुणातीत आखेआ जंदा ऐ।

    मशीन मसौदा
  26. 26

    मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते ।

    स गुणान्समतीत्यैतान्ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥

    māṃ ca yo'vyabhicāreṇa bhaktiyogena sevate |

    sa guṇānsamatītyaitānbrahmabhūyāya kalpate ||

    मशीन मसौदा

    ते जेह्ड़ा अडोल भक्ति योग कन्नै मेरी सेवा करदा ऐ, ओह् इनें गुणें शा परें जाइयै ब्रह्म भाव दे जोग बनी जंदा ऐ।

    मशीन मसौदा
  27. 27

    ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहममृतस्याव्ययस्य च ।

    शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥

    brahmaṇo hi pratiṣṭhāhamamṛtasyāvyayasya ca |

    śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca ||

    मशीन मसौदा

    कीजे मैं ब्रह्म दी, अमर ते अविनाशी दी, सनातन धर्म दी ते अबंड सुख दी प्रतिश्ठा आं।

    मशीन मसौदा