35 श्लोक
- 1
प्रकृतिं पुरुषं चैव क्षेत्रं क्षेत्रज्ञमेव च ।
एतद्वेदितुमिच्छामि ज्ञानं ज्ञेयं च केशव ॥
मशीन मसौदाprakṛtiṃ puruṣaṃ caiva kṣetraṃ kṣetrajñameva ca |
etadveditumicchāmi jñānaṃ jñeyaṃ ca keśava ||
मशीन मसौदाअर्जुन ने आखेआ: हे केशव, प्रकृति ते पुरुष, क्षेत्र ते क्षेत्रज्ञ, ज्ञान ते जानने जोग, इनेंगी मैं समझना चाह्ना आं।
- 2
इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रमित्यभिधीयते ।
एतद्यो वेत्ति तं प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः ॥
मशीन मसौदाidaṃ śarīraṃ kaunteya kṣetramityabhidhīyate |
etadyo vetti taṃ prāhuḥ kṣetrajña iti tadvidaḥ ||
मशीन मसौदाश्री भगवान ने आखेआ: हे कौंतेय, इस शरीर गी क्षेत्र आखेआ जंदा ऐ। जेह्ड़ा इसी जानदा ऐ, उसी इसदे जानकार क्षेत्रज्ञ आखदे न।
- 3
क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम ॥
मशीन मसौदाkṣetrajñaṃ cāpi māṃ viddhi sarvakṣetreṣu bhārata |
kṣetrakṣetrajñayorjñānaṃ yattajjñānaṃ mataṃ mama ||
मशीन मसौदाहे भारत, सारे क्षेत्रें च क्षेत्रज्ञ बी मिगी गै जान। क्षेत्र ते क्षेत्रज्ञ दा जेह्ड़ा ज्ञान ऐ, मेरी नजर च ओह्दे गै सच्चा ज्ञान ऐ।
- 4
तत्क्षेत्रं यच्च यादृक्च यद्विकारि यतश्च यत् ।
स च यो यत्प्रभावश्च तत्समासेन मे शृणु ॥
मशीन मसौदाtatkṣetraṃ yacca yādṛkca yadvikāri yataśca yat |
sa ca yo yatprabhāvaśca tatsamāsena me śaṛṇu ||
मशीन मसौदाओह् क्षेत्र केह् ऐ, किस चाल्ली दा ऐ, उस च केह् बदलाऽ औंदे न ते ओह् कुत्थुआं पैदा होंदा ऐ, ते ओह् क्षेत्रज्ञ कुन ऐ ते उसदी केह् शक्तियां न, एह् संखेप च मेरे शा सुन।
- 5
ऋषिभिर्बहुधा गीतं छन्दोभिर्विविधैः पृथक् ।
ब्रह्मसूत्रपदैश्चैव हेतुमद्भिर्विनिश्चितैः ॥
मशीन मसौदाṛṣibhirbahudhā gītaṃ chandobhirvividhaiḥ pṛthak |
brahmasūtrapadaiścaiva hetumadbhirviniścitaiḥ ||
मशीन मसौदारिशियें इसी मते ढंगें, बक्ख बक्ख छंदें च बक्खरा बक्खरा गाया ऐ, ते ब्रह्मसूत्र दे तर्क भरे ते निश्चित पदें च बी।
- 6
महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च ।
इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः ॥
मशीन मसौदाmahābhūtānyahaṅkāro buddhiravyaktameva ca |
indriyāṇi daśaikaṃ ca pañca cendriyagocarāḥ ||
मशीन मसौदामहाभूत, अहंकार, बुद्धि ते अव्यक्त; दस इंद्रियां ते इक मन, ते इंद्रियें दे पंज विषे;
- 7
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतना धृतिः ।
एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम् ॥
मशीन मसौदाicchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ saṅghātaścetanā dhṛtiḥ |
etatkṣetraṃ samāsena savikāramudāhṛtam ||
मशीन मसौदाइच्छा, द्वेष, सुख, दुख, शरीर दा संघात, चेतना ते धृति: एह् संखेप च अपने बिकारें समेत क्षेत्र आखेआ गेआ ऐ।
- 8
अमानित्वमदम्भित्वमहिंसा क्षान्तिरार्जवम् ।
आचार्योपासनं शौचं स्थैर्यमात्मविनिग्रहः ॥
मशीन मसौदाamānitvamadambhitvamahiṃsā kṣāntirārjavam |
ācāryopāsanaṃ śaucaṃ sthairyamātmavinigrahaḥ ||
मशीन मसौदानम्रता, दिखावे दा नेईं होना, अहिंसा, खिमा, सिद्धापन, गुरु दी सेवा, पवित्रता, टिकाऽ ते मन उप्पर काबू;
- 9
इन्द्रियार्थेषु वैराग्यमनहङ्कार एव च ।
जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनम् ॥
मशीन मसौदाindriyārtheṣu vairāgyamanahaṅkāra eva ca |
janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanam ||
मशीन मसौदाइंद्रियें दे विषें शा वैराग्य, अहंकार दा नेईं होना, ते जन्म, मौत, बुढ़ापे, रोग ते दुख च दोश गी साफ दिक्खना;
- 10
असक्तिरनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु ।
नित्यं च समचित्तत्वमिष्टानिष्टोपपत्तिषु ॥
मशीन मसौदाasaktiranabhiṣvaṅgaḥ putradāragṛhādiṣu |
nityaṃ ca samacittatvamiṣṭāniṣṭopapattiṣu ||
मशीन मसौदाअनासक्ति, पुत्तर, लाड़ी, घर बगैरा कन्नै चिम्बड़ना नेईं, ते मनचाही ते अनचाही हर गल्ल च मन दी हमेशा समता;
- 11
मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी ।
विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि ॥
मशीन मसौदाmayi cānanyayogena bhaktiravyabhicāriṇī |
viviktadeśasevitvamaratirjanasaṃsadi ||
मशीन मसौदाअनन्य योग कन्नै मेरे च अडोल भक्ति, कल्ली थाह्रें दा शौक ते भीड़ भड़क्के च रुचि नेईं;
- 12
अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं तत्त्वज्ञानार्थदर्शनम् ।
एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तमज्ञानं यदतोऽन्यथा ॥
मशीन मसौदाadhyātmajñānanityatvaṃ tattvajñānārthadarśanam |
etajjñānamiti proktamajñānaṃ yadato'nyathā ||
मशीन मसौदाअध्यात्म ज्ञान च निरंतर टिकाऽ, ते तत्त्व ज्ञान दे मकसद गी दिक्खना: एह् ज्ञान आखेआ गेआ ऐ, ते जो इसदे उलट ऐ, ओह् अज्ञान ऐ।
- 13
ज्ञेयं यत्तत्प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वामृतमश्नुते ।
अनादिमत्परं ब्रह्म न सत्तन्नासदुच्यते ॥
मशीन मसौदाjñeyaṃ yattatpravakṣyāmi yajjñātvāmṛtamaśnute |
anādimatparaṃ brahma na sattannāsaducyate ||
मशीन मसौदाजेह्ड़ा जानने जोग ऐ, उसी मैं दसगा, जिसी जानियै अमृत मिलदा ऐ: ओह् अनादि परम ब्रह्म, जिसी न सत् आखेआ जंदा ऐ ते न असत्।
- 14
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥
मशीन मसौदाsarvataḥ pāṇipādaṃ tatsarvato'kṣiśiromukham |
sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati ||
मशीन मसौदाउसदे हत्थ पैर हर पासै न, अक्खीं, सिर ते मुंह हर पासै न, जगत च उसदे कन्न हर पासै न; ओह् सब किश घेरियै टिके दा ऐ।
- 15
सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् ।
असक्तं सर्वभृच्चैव निर्गुणं गुणभोक्तृ च ॥
मशीन मसौदाsarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam |
asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca ||
मशीन मसौदाओह् सारी इंद्रियें दे गुणें राहें चमकदा ऐ, फ्ही बी सारी इंद्रियें शा रैह्त ऐ; अनासक्त ऐ, फ्ही बी सब गी संभालदा ऐ; गुणें शा परें ऐ, फ्ही बी उंदा भोगने आह्ला ऐ।
- 16
बहिरन्तश्च भूतानामचरं चरमेव च ।
सूक्ष्मत्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थं चान्तिके च तत् ॥
मशीन मसौदाbahirantaśca bhūtānāmacaraṃ carameva ca |
sūkṣmatvāttadavijñeyaṃ dūrasthaṃ cāntike ca tat ||
मशीन मसौदाओह् सारे प्राणियें दे बाह्र बी ऐ ते अंदर बी, अचल बी ते चल बी। सूक्ष्म होने करी ओह् जानेआ नेईं जाई सकदा; ओह् दूर बी ऐ ते नेड़ै बी।
- 17
अविभक्तं च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम् ।
भूतभर्तृ च तज्ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च ॥
मशीन मसौदाavibhaktaṃ ca bhūteṣu vibhaktamiva ca sthitam |
bhūtabhartṛ ca tajjñeyaṃ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca ||
मशीन मसौदाओह् अबंड ऐ, फ्ही बी प्राणियें च बंडोए दे आंगर टिके दा ऐ। उसी प्राणियें गी पालने आह्ला, निगलने आह्ला ते पैदा करने आह्ला जानना चाहिदा।
- 18
ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते ।
ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य विष्ठितम् ॥
मशीन मसौदाjyotiṣāmapi tajjyotistamasaḥ paramucyate |
jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ hṛdi sarvasya viṣṭhitam ||
मशीन मसौदाओह् लोइयें दी बी लोऽ ऐ ते न्हेरे शा परें आखेआ जंदा ऐ। ओह् ज्ञान ऐ, जानने जोग ऐ ते ज्ञान कन्नै पाने जोग ऐ, ते सारें दे दिलै च बसे दा ऐ।
- 19
इति क्षेत्रं तथा ज्ञानं ज्ञेयं चोक्तं समासतः ।
मद्भक्त एतद्विज्ञाय मद्भावायोपपद्यते ॥
मशीन मसौदाiti kṣetraṃ tathā jñānaṃ jñeyaṃ coktaṃ samāsataḥ |
madbhakta etadvijñāya madbhāvāyopapadyate ||
मशीन मसौदाइस चाल्ली क्षेत्र, ज्ञान ते जानने जोग संखेप च दस्से गे न। मेरा भगत एह् समझियै मेरे भाव गी पाने जोग बनी जंदा ऐ।
- 20
प्रकृतिं पुरुषं चैव विद्ध्यनादी उभावपि ।
विकारांश्च गुणांश्चैव विद्धि प्रकृतिसम्भवान् ॥
मशीन मसौदाprakṛtiṃ puruṣaṃ caiva viddhyanādī ubhāvapi |
vikārāṃśca guṇāṃścaiva viddhi prakṛtisambhavān ||
मशीन मसौदाप्रकृति ते पुरुष दोनें गी अनादि जान, ते एह् बी जान जे बिकार ते गुण प्रकृति शा पैदा होंदे न।
- 21
कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते ।
पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते ॥
मशीन मसौदाkāryakāraṇakartṛtve hetuḥ prakṛtirucyate |
puruṣaḥ sukhaduḥkhānāṃ bhoktṛtve heturucyate ||
मशीन मसौदाकार्य, करण ते करतापन दे पैदा होने च प्रकृति गी कारण आखेआ जंदा ऐ। सुख दुख दे भोगने च पुरुष गी कारण आखेआ जंदा ऐ।
- 22
पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान्गुणान् ।
कारणं गुणसङ्गोऽस्य सदसद्योनिजन्मसु ॥
मशीन मसौदाpuruṣaḥ prakṛtistho hi bhuṅkte prakṛtijānguṇān |
kāraṇaṃ guṇasaṅgo'sya sadasadyonijanmasu ||
मशीन मसौदाप्रकृति च बसे दा पुरुष प्रकृति शा जम्मे दे गुणें गी भोगदा ऐ। गुणें कन्नै मोह गै उसदे चंगी माड़ी जूनें च जन्म दा कारण ऐ।
- 23
उपद्रष्टानुमन्ता च भर्ता भोक्ता महेश्वरः ।
परमात्मेति चाप्युक्तो देहेऽस्मिन्पुरुषः परः ॥
मशीन मसौदाupadraṣṭānumantā ca bhartā bhoktā maheśvaraḥ |
paramātmeti cāpyukto dehe'sminpuruṣaḥ paraḥ ||
मशीन मसौदाइस शरीर च परम पुरुष गी उपद्रश्टा, अनुमंता, भर्ता, भोक्ता, महेश्वर ते परमात्मा बी आखेआ जंदा ऐ।
- 24
य एवं वेत्ति पुरुषं प्रकृतिं च गुणैः सह ।
सर्वथा वर्तमानोऽपि न स भूयोऽभिजायते ॥
मशीन मसौदाya evaṃ vetti puruṣaṃ prakṛtiṃ ca guṇaiḥ saha |
sarvathā vartamāno'pi na sa bhūyo'bhijāyate ||
मशीन मसौदाजेह्ड़ा इस चाल्ली पुरुष ते गुणें समेत प्रकृति गी जानदा ऐ, ओह् कुसै बी चाल्ली बरतदा होऐ, फ्ही जन्म नेईं लैंदा।
- 25
ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना ।
अन्ये साङ्ख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे ॥
मशीन मसौदाdhyānenātmani paśyanti kecidātmānamātmanā |
anye sāṅkhyena yogena karmayogena cāpare ||
मशीन मसौदाकिश लोक ध्यान राहें अपने आप च अपने आपै कन्नै आत्मा गी दिखदे न; दूए सांख्य योग राहें, ते होर कर्म योग राहें।
- 26
अन्ये त्वेवमजानन्तः श्रुत्वान्येभ्य उपासते ।
तेऽपि चातितरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः ॥
मशीन मसौदाanye tvevamajānantaḥ śrutvānyebhya upāsate |
te'pi cātitarantyeva mṛtyuṃ śrutiparāyaṇāḥ ||
मशीन मसौदापर दूए, इस चाल्ली नेईं जानदे होई, दूएं शा सुनियै उपासना करदे न। ओह् बी सुने दे उप्पर टिके दे होइयै जरूर मौत शा पार होई जंदे न।
- 27
यावत्सञ्जायते किञ्चित्सत्त्वं स्थावरजङ्गमम् ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञसंयोगात्तद्विद्धि भरतर्षभ ॥
मशीन मसौदाyāvatsañjāyate kiñcitsattvaṃ sthāvarajaṅgamam |
kṣetrakṣetrajñasaṃyogāttadviddhi bharatarṣabha ||
मशीन मसौदाहे भरतश्रेश्ठ, जेह्ड़ा बी प्राणी पैदा होंदा ऐ, अचल होऐ जां चल, उसी क्षेत्र ते क्षेत्रज्ञ दे मेल शा पैदा होए दा जान।
- 28
समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम् ।
विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति ॥
मशीन मसौदाsamaṃ sarveṣu bhūteṣu tiṣṭhantaṃ parameśvaram |
vinaśyatsvavinaśyantaṃ yaḥ paśyati sa paśyati ||
मशीन मसौदाजेह्ड़ा सारे प्राणियें च बरोबर बसे दे परमेश्वर गी, नाश होने आह्लें च अविनाशी गी दिखदा ऐ, ओह्दे गै सच्चें च दिखदा ऐ।
- 29
समं पश्यन्हि सर्वत्र समवस्थितमीश्वरम् ।
न हिनस्त्यात्मनात्मानं ततो याति परां गतिम् ॥
मशीन मसौदाsamaṃ paśyanhi sarvatra samavasthitamīśvaram |
na hinastyātmanātmānaṃ tato yāti parāṃ gatim ||
मशीन मसौदाहर थाह्र बरोबर टिके दे ईश्वर गी दिक्खियै ओह् अपने आपै कन्नै अपने आपै गी नेईं मारदा, ते इस करी परम गति पांदा ऐ।
- 30
प्रकृत्यैव च कर्माणि क्रियमाणानि सर्वशः ।
यः पश्यति तथात्मानमकर्तारं स पश्यति ॥
मशीन मसौदाprakṛtyaiva ca karmāṇi kriyamāṇāni sarvaśaḥ |
yaḥ paśyati tathātmānamakartāraṃ sa paśyati ||
मशीन मसौदाजेह्ड़ा दिखदा ऐ जे सारे कर्म पूरी चाल्ली प्रकृति राहें गै होंदे न, ते आत्मा करता नेईं, ओह्दे गै सच्चें च दिखदा ऐ।