33 shlokas
- 1
श्रीब्राह्मण उवाच
परिग्रहो हि दुःखाय यद्यत्प्रियतमं नॄणाम्
अनन्तं सुखम् आप्नोति तद्विद्वान्यस्त्व् अकिञ्चनः
śrībrāhmaṇa uvāca
parigraho hi duḥkhāya yadyatpriyatamaṃ nṝṇām
anantaṃ sukham āpnoti tadvidvānyastv akiñcanaḥ
- 2
सामिषं कुररं जघ्नुर्बलिनो ऽन्ये निरामिषाः
तदामिषं परित्यज्य स सुखं समविन्दत
sāmiṣaṃ kuraraṃ jaghnurbalino 'nye nirāmiṣāḥ
tadāmiṣaṃ parityajya sa sukhaṃ samavindata
- 3
न मे मानापमानौ स्तो न चिन्ता गेहपुत्रिणाम्
आत्मक्रीड आत्मरतिर्विचरामीह बालवत्
na me mānāpamānau sto na cintā gehaputriṇām
ātmakrīḍa ātmaratirvicarāmīha bālavat
- 4
द्वाव् एव चिन्तया मुक्तौ परमानन्द आप्लुतौ
यो विमुग्धो जडो बालो यो गुणेभ्यः परं गतः
dvāv eva cintayā muktau paramānanda āplutau
yo vimugdho jaḍo bālo yo guṇebhyaḥ paraṃ gataḥ
- 5
क्वचित्कुमारी त्व् आत्मानं वृणानान्गृहम् आगतान्
स्वयं तान् अर्हयामास क्वापि यातेषु बन्धुषु
kvacitkumārī tv ātmānaṃ vṛṇānāngṛham āgatān
svayaṃ tān arhayāmāsa kvāpi yāteṣu bandhuṣu
- 6
तेषाम् अभ्यवहारार्थं शालीन्रहसि पार्थिव
अवघ्नन्त्याः प्रकोष्ठस्थाश्चक्रुः शङ्खाः स्वनं महत्
teṣām abhyavahārārthaṃ śālīnrahasi pārthiva
avaghnantyāḥ prakoṣṭhasthāścakruḥ śaṅkhāḥ svanaṃ mahat
- 7
सा तज्जुगुप्सितं मत्वा महती व्रीडिता ततः
बभञ्जैकैकशः शङ्खान्द्वौ द्वौ पाण्योर् अशेषयत्
sā tajjugupsitaṃ matvā mahatī vrīḍitā tataḥ
babhañjaikaikaśaḥ śaṅkhāndvau dvau pāṇyor aśeṣayat
- 8
उभयोर् अप्य् अभूद्घोषो ह्य् अवघ्नन्त्याः स्वशङ्खयोः
तत्राप्य् एकं निरभिदद् एकस्मान्नाभवद्ध्वनिः
ubhayor apy abhūdghoṣo hy avaghnantyāḥ svaśaṅkhayoḥ
tatrāpy ekaṃ nirabhidad ekasmānnābhavaddhvaniḥ
- 9
अन्वशिक्षम् इमं तस्या उपदेशम् अरिंदम
लोकान् अनुचरन्न् एतान्लोकतत्त्वविवित्सया
anvaśikṣam imaṃ tasyā upadeśam ariṃdama
lokān anucarann etānlokatattvavivitsayā
- 10
वासे बहूनां कलहो भवेद्वार्त्ता द्वयोर् अपि
एक एव वसेत्तस्मात्कुमार्या इव कङ्कणः
vāse bahūnāṃ kalaho bhavedvārttā dvayor api
eka eva vasettasmātkumāryā iva kaṅkaṇaḥ
- 11
मन एकत्र संयुञ्ज्याज्जितश्वासो जितासनः
वैराग्याभ्यासयोगेन ध्रियमाणम् अतन्द्रितः
mana ekatra saṃyuñjyājjitaśvāso jitāsanaḥ
vairāgyābhyāsayogena dhriyamāṇam atandritaḥ
- 12
यस्मिन्मनो लब्धपदं यद् एतच्छनैः शनैर्मुञ्चति कर्मरेणून्
सत्त्वेन वृद्धेन रजस्तमश्च विधूय निर्वाणम् उपैत्य् अनिन्धनम्
yasminmano labdhapadaṃ yad etacchanaiḥ śanairmuñcati karmareṇūn
sattvena vṛddhena rajastamaśca vidhūya nirvāṇam upaity anindhanam
- 13
तदैवम् आत्मन्य् अवरुद्धचित्तो न वेद किंचिद्बहिर् अन्तरं वा
यथेषुकारो नृपतिं व्रजन्तम् इषौ गतात्मा न ददर्श पार्श्वे
tadaivam ātmany avaruddhacitto na veda kiṃcidbahir antaraṃ vā
yatheṣukāro nṛpatiṃ vrajantam iṣau gatātmā na dadarśa pārśve
- 14
एकचार्य् अनिकेतः स्याद् अप्रमत्तो गुहाशयः
अलक्ष्यमाण आचारैर्मुनिर् एको ऽल्पभाषणः
ekacāry aniketaḥ syād apramatto guhāśayaḥ
alakṣyamāṇa ācārairmunir eko 'lpabhāṣaṇaḥ
- 15
गृहारम्भो हि दुःखाय विफलश्चाध्रुवात्मनः
सर्पः परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखम् एधते
gṛhārambho hi duḥkhāya viphalaścādhruvātmanaḥ
sarpaḥ parakṛtaṃ veśma praviśya sukham edhate
- 16
एको नारायणो देवः पूर्वसृष्टं स्वमायया
संहृत्य कालकलया कल्पान्त इदम् ईश्वरः
एक एवाद्वितीयो ऽभूद् आत्माधारो ऽखिलाश्रयः
eko nārāyaṇo devaḥ pūrvasṛṣṭaṃ svamāyayā
saṃhṛtya kālakalayā kalpānta idam īśvaraḥ
eka evādvitīyo 'bhūd ātmādhāro 'khilāśrayaḥ
- 17
कालेनात्मानुभावेन साम्यं नीतासु शक्तिषु
सत्त्वादिष्व् आदिपुरुषः प्रधानपुरुषेश्वरः
kālenātmānubhāvena sāmyaṃ nītāsu śaktiṣu
sattvādiṣv ādipuruṣaḥ pradhānapuruṣeśvaraḥ
- 18
परावराणां परम आस्ते कैवल्यसंज्ञितः
केवलानुभवानन्दसंदोहो निरुपाधिकः
parāvarāṇāṃ parama āste kaivalyasaṃjñitaḥ
kevalānubhavānandasaṃdoho nirupādhikaḥ
- 19
केवलात्मानुभावेन स्वमायां त्रिगुणात्मिकाम्
संक्षोभयन्सृजत्य् आदौ तया सूत्रम् अरिंदम
kevalātmānubhāvena svamāyāṃ triguṇātmikām
saṃkṣobhayansṛjaty ādau tayā sūtram ariṃdama
- 20
ताम् आहुस्त्रिगुणव्यक्तिं सृजन्तीं विश्वतोमुखम्
यस्मिन्प्रोतम् इदं विश्वं येन संसरते पुमान्
tām āhustriguṇavyaktiṃ sṛjantīṃ viśvatomukham
yasminprotam idaṃ viśvaṃ yena saṃsarate pumān
- 21
यथोर्णनाभिर्हृदयाद् ऊर्णां संतत्य वक्त्रतः
तया विहृत्य भूयस्तां ग्रसत्य् एवं महेश्वरः
yathorṇanābhirhṛdayād ūrṇāṃ saṃtatya vaktrataḥ
tayā vihṛtya bhūyastāṃ grasaty evaṃ maheśvaraḥ
- 22
यत्र यत्र मनो देही धारयेत्सकलं धिया
स्नेहाद्द्वेषाद्भयाद्वापि याति तत्तत्स्वरूपताम्
yatra yatra mano dehī dhārayetsakalaṃ dhiyā
snehāddveṣādbhayādvāpi yāti tattatsvarūpatām
- 23
कीटः पेशस्कृतं ध्यायन्कुड्यां तेन प्रवेशितः
याति तत्सात्मतां राजन्पूर्वरूपम् असंत्यजन्
kīṭaḥ peśaskṛtaṃ dhyāyankuḍyāṃ tena praveśitaḥ
yāti tatsātmatāṃ rājanpūrvarūpam asaṃtyajan
- 24
एवं गुरुभ्य एतेभ्य एषा मे शिक्षिता मतिः
स्वात्मोपशिक्षितां बुद्धिं शृणु मे वदतः प्रभो
evaṃ gurubhya etebhya eṣā me śikṣitā matiḥ
svātmopaśikṣitāṃ buddhiṃ śṛṇu me vadataḥ prabho
- 25
देहो गुरुर्मम विरक्तिविवेकहेतुर्बिभ्रत्स्म सत्त्वनिधनं सततार्त्युदर्कम्
तत्त्वान्य् अनेन विमृशामि यथा तथापि पारक्यम् इत्य् अवसितो विचराम्य् असङ्गः
deho gururmama viraktivivekaheturbibhratsma sattvanidhanaṃ satatārtyudarkam
tattvāny anena vimṛśāmi yathā tathāpi pārakyam ity avasito vicarāmy asaṅgaḥ
- 26
जायात्मजार्थपशुभृत्यगृहाप्तवर्गान्पुष्णाति यत्प्रियचिकीर्षया वितन्वन्
स्वान्ते सकृच्छ्रम् अवरुद्धधनः स देहः सृष्ट्वास्य बीजम् अवसीदति वृक्षधर्मः
jāyātmajārthapaśubhṛtyagṛhāptavargānpuṣṇāti yatpriyacikīrṣayā vitanvan
svānte sakṛcchram avaruddhadhanaḥ sa dehaḥ sṛṣṭvāsya bījam avasīdati vṛkṣadharmaḥ
- 27
जिह्वैकतो ऽमुम् अपकर्षति कर्हि तर्षा शिश्नो ऽन्यतस्त्वग् उदरं श्रवणं कुतश्चित्
घ्राणो ऽन्यतश्चपलदृक्क्व च कर्मशक्तिर्बह्व्यः सपत्न्य इव गेहपतिं लुनन्ति
jihvaikato 'mum apakarṣati karhi tarṣā śiśno 'nyatastvag udaraṃ śravaṇaṃ kutaścit
ghrāṇo 'nyataścapaladṛkkva ca karmaśaktirbahvyaḥ sapatnya iva gehapatiṃ lunanti
- 28
सृष्ट्वा पुराणि विविधान्य् अजयात्मशक्त्या वृक्षान्सरीसृपपशून्खगदन्दशूकान्
तैस्तैर् अतुष्टहृदयः पुरुषं विधाय ब्रह्मावलोकधिषणं मुदम् आप देवः
sṛṣṭvā purāṇi vividhāny ajayātmaśaktyā vṛkṣānsarīsṛpapaśūnkhagadandaśūkān
taistair atuṣṭahṛdayaḥ puruṣaṃ vidhāya brahmāvalokadhiṣaṇaṃ mudam āpa devaḥ
- 29
लब्ध्वा सुदुर्लभम् इदं बहुसम्भवान्ते मानुष्यम् अर्थदम् अनित्यम् अपीह धीरः
तूर्णं यतेत न पतेद् अनुमृत्यु यावन्निःश्रेयसाय विषयः खलु सर्वतः स्यात्
labdhvā sudurlabham idaṃ bahusambhavānte mānuṣyam arthadam anityam apīha dhīraḥ
tūrṇaṃ yateta na pated anumṛtyu yāvanniḥśreyasāya viṣayaḥ khalu sarvataḥ syāt
- 30
एवं संजातवैराग्यो विज्ञानालोक आत्मनि
विचरामि महीम् एतां मुक्तसङ्गो ऽनहंकृतः
evaṃ saṃjātavairāgyo vijñānāloka ātmani
vicarāmi mahīm etāṃ muktasaṅgo 'nahaṃkṛtaḥ

