44 shlokas
- 1
श्रीउद्धव उवाच
त्वं ब्रह्म परमं साक्षाद् अनाद्यन्तम् अपावृतम्
सर्वेषाम् अपि भावानां त्राणस्थित्यप्ययोद्भवः
śrīuddhava uvāca
tvaṃ brahma paramaṃ sākṣād anādyantam apāvṛtam
sarveṣām api bhāvānāṃ trāṇasthityapyayodbhavaḥ
- 2
उच्चावचेषु भूतेषु दुर्ज्ञेयम् अकृतात्मभिः
उपासते त्वां भगवन्याथातथ्येन ब्राह्मणाः
uccāvaceṣu bhūteṣu durjñeyam akṛtātmabhiḥ
upāsate tvāṃ bhagavanyāthātathyena brāhmaṇāḥ
- 3
येषु येषु च भूतेषु भक्त्या त्वां परमर्षयः
उपासीनाः प्रपद्यन्ते संसिद्धिं तद्वदस्व मे
yeṣu yeṣu ca bhūteṣu bhaktyā tvāṃ paramarṣayaḥ
upāsīnāḥ prapadyante saṃsiddhiṃ tadvadasva me
- 4
गूढश्चरसि भूतात्मा भूतानां भूतभावन
न त्वां पश्यन्ति भूतानि पश्यन्तं मोहितानि ते
gūḍhaścarasi bhūtātmā bhūtānāṃ bhūtabhāvana
na tvāṃ paśyanti bhūtāni paśyantaṃ mohitāni te
- 5
याः काश्च भूमौ दिवि वै रसायां विभूतयो दिक्षु महाविभूते
ता मह्यम् आख्याह्य् अनुभावितास्ते नमामि ते तीर्थपदाङ्घ्रिपद्मम्
yāḥ kāśca bhūmau divi vai rasāyāṃ vibhūtayo dikṣu mahāvibhūte
tā mahyam ākhyāhy anubhāvitāste namāmi te tīrthapadāṅghripadmam
- 6
श्रीभगवान् उवाच
एवम् एतद् अहं पृष्टः प्रश्नं प्रश्नविदां वर
युयुत्सुना विनशने सपत्नैर् अर्जुनेन वै
śrībhagavān uvāca
evam etad ahaṃ pṛṣṭaḥ praśnaṃ praśnavidāṃ vara
yuyutsunā vinaśane sapatnair arjunena vai
- 7
ज्ञात्वा ज्ञातिवधं गर्ह्यम् अधर्मं राज्यहेतुकम्
ततो निवृत्तो हन्ताहं हतो ऽयम् इति लौकिकः
jñātvā jñātivadhaṃ garhyam adharmaṃ rājyahetukam
tato nivṛtto hantāhaṃ hato 'yam iti laukikaḥ
- 8
स तदा पुरुषव्याघ्रो युक्त्या मे प्रतिबोधितः
अभ्यभाषत माम् एवं यथा त्वं रणमूर्धनि
sa tadā puruṣavyāghro yuktyā me pratibodhitaḥ
abhyabhāṣata mām evaṃ yathā tvaṃ raṇamūrdhani
- 9
अहम् आत्मोद्धवामीषां भूतानां सुहृद् ईश्वरः
अहं सर्वाणि भूतानि तेषां स्थित्युद्भवाप्ययः
aham ātmoddhavāmīṣāṃ bhūtānāṃ suhṛd īśvaraḥ
ahaṃ sarvāṇi bhūtāni teṣāṃ sthityudbhavāpyayaḥ
- 10
अहं गतिर्गतिमतां कालः कलयताम् अहम्
गुणाणां चाप्य् अहं साम्यं गुणिन्य् औत्पत्तिको गुणः
ahaṃ gatirgatimatāṃ kālaḥ kalayatām aham
guṇāṇāṃ cāpy ahaṃ sāmyaṃ guṇiny autpattiko guṇaḥ
- 11
गुणिनाम् अप्य् अहं सूत्रं महतां च महान् अहम्
सूक्ष्माणाम् अप्य् अहं जीवो दुर्जयानाम् अहं मनः
guṇinām apy ahaṃ sūtraṃ mahatāṃ ca mahān aham
sūkṣmāṇām apy ahaṃ jīvo durjayānām ahaṃ manaḥ
- 12
हिरण्यगर्भो वेदानां मन्त्राणां प्रणवस्त्रिवृत्
अक्षराणाम् अकारो ऽस्मि पदानि छन्दसाम् अहम्
hiraṇyagarbho vedānāṃ mantrāṇāṃ praṇavastrivṛt
akṣarāṇām akāro 'smi padāni chandasām aham
- 13
इन्द्रो ऽहं सर्वदेवानां वसूनाम् अस्मि हव्यवाट्
आदित्यानाम् अहं विष्णू रुद्राणां नीललोहितः
indro 'haṃ sarvadevānāṃ vasūnām asmi havyavāṭ
ādityānām ahaṃ viṣṇū rudrāṇāṃ nīlalohitaḥ
- 14
ब्रह्मर्षीणां भृगुर् अहं राजर्षीणाम् अहं मनुः
देवर्षीणां नारदो ऽहं हविर्धान्य् अस्मि धेनुषु
brahmarṣīṇāṃ bhṛgur ahaṃ rājarṣīṇām ahaṃ manuḥ
devarṣīṇāṃ nārado 'haṃ havirdhāny asmi dhenuṣu
- 15
सिद्धेश्वराणां कपिलः सुपर्णो ऽहं पतत्रिणाम्
प्रजापतीनां दक्षो ऽहं पितॄणाम् अहम् अर्यमा
siddheśvarāṇāṃ kapilaḥ suparṇo 'haṃ patatriṇām
prajāpatīnāṃ dakṣo 'haṃ pitṝṇām aham aryamā
- 16
मां विद्ध्य् उद्धव दैत्यानां प्रह्लादम् असुरेश्वरम्
सोमं नक्षत्रौषधीनां धनेशं यक्षरक्षसाम्
māṃ viddhy uddhava daityānāṃ prahlādam asureśvaram
somaṃ nakṣatrauṣadhīnāṃ dhaneśaṃ yakṣarakṣasām
- 17
ऐरावतं गजेन्द्राणां यादसां वरुणं प्रभुम्
तपतां द्युमतां सूर्यं मनुष्याणां च भूपतिम्
airāvataṃ gajendrāṇāṃ yādasāṃ varuṇaṃ prabhum
tapatāṃ dyumatāṃ sūryaṃ manuṣyāṇāṃ ca bhūpatim
- 18
उच्चैःश्रवास्तुरंगाणां धातूनाम् अस्मि काञ्चनम्
यमः संयमतां चाहम्सर्पाणाम् अस्मि वासुकिः
uccaiḥśravāsturaṃgāṇāṃ dhātūnām asmi kāñcanam
yamaḥ saṃyamatāṃ cāhamsarpāṇām asmi vāsukiḥ
- 19
नागेन्द्राणाम् अनन्तो ऽहं मृगेन्द्रः शृङ्गिदंष्ट्रिणाम्
आश्रमाणाम् अहं तुर्यो वर्णानां प्रथमो ऽनघ
nāgendrāṇām ananto 'haṃ mṛgendraḥ śṛṅgidaṃṣṭriṇām
āśramāṇām ahaṃ turyo varṇānāṃ prathamo 'nagha
- 20
तीर्थानां स्रोतसां गङ्गा समुद्रः सरसाम् अहम्
आयुधानां धनुर् अहं त्रिपुरघ्नो धनुष्मताम्
tīrthānāṃ srotasāṃ gaṅgā samudraḥ sarasām aham
āyudhānāṃ dhanur ahaṃ tripuraghno dhanuṣmatām
- 21
धिष्ण्यानाम् अस्म्य् अहं मेरुर्गहनानां हिमालयः
वनस्पतीनाम् अश्वत्थ ओषधीनाम् अहं यवः
dhiṣṇyānām asmy ahaṃ merurgahanānāṃ himālayaḥ
vanaspatīnām aśvattha oṣadhīnām ahaṃ yavaḥ
- 22
पुरोधसां वसिष्ठो ऽहं ब्रह्मिष्ठानां बृहस्पतिः
स्कन्दो ऽहं सर्वसेनान्याम् अग्रण्यां भगवान् अजः
purodhasāṃ vasiṣṭho 'haṃ brahmiṣṭhānāṃ bṛhaspatiḥ
skando 'haṃ sarvasenānyām agraṇyāṃ bhagavān ajaḥ
- 23
यज्ञानां ब्रह्मयज्ञो ऽहं व्रतानाम् अविहिंसनम्
वाय्वग्न्यर्काम्बुवागात्मा शुचीनाम् अप्य् अहं शुचिः
yajñānāṃ brahmayajño 'haṃ vratānām avihiṃsanam
vāyvagnyarkāmbuvāgātmā śucīnām apy ahaṃ śuciḥ
- 24
योगानाम् आत्मसंरोधो मन्त्रो ऽस्मि विजिगीषताम्
आन्वीक्षिकी कौशलानां विकल्पः ख्यातिवादिनाम्
yogānām ātmasaṃrodho mantro 'smi vijigīṣatām
ānvīkṣikī kauśalānāṃ vikalpaḥ khyātivādinām
- 25
स्त्रीणां तु शतरूपाहं पुंसां स्वायम्भुवो मनुः
नारायणो मुनीनां च कुमारो ब्रह्मचारिणाम्
strīṇāṃ tu śatarūpāhaṃ puṃsāṃ svāyambhuvo manuḥ
nārāyaṇo munīnāṃ ca kumāro brahmacāriṇām
- 26
धर्माणाम् अस्मि संन्यासः क्षेमाणाम् अबहिर्मतिः
गुह्यानां सूनृतं मौनं मिथुनानाम् अजस्त्व् अहम्
dharmāṇām asmi saṃnyāsaḥ kṣemāṇām abahirmatiḥ
guhyānāṃ sūnṛtaṃ maunaṃ mithunānām ajastv aham
- 27
संवत्सरो ऽस्म्य् अनिमिषाम् ऋतूनां मधुमाधवौ
मासानां मार्गशीर्षो ऽहं नक्षत्राणां तथाभिजित्
saṃvatsaro 'smy animiṣām ṛtūnāṃ madhumādhavau
māsānāṃ mārgaśīrṣo 'haṃ nakṣatrāṇāṃ tathābhijit
- 28
अहं युगानां च कृतं धीराणां देवलो ऽसितः
द्वैपायनो ऽस्मि व्यासानां कवीनां काव्य आत्मवान्
ahaṃ yugānāṃ ca kṛtaṃ dhīrāṇāṃ devalo 'sitaḥ
dvaipāyano 'smi vyāsānāṃ kavīnāṃ kāvya ātmavān
- 29
वासुदेवो भगवतां त्वं तु भागवतेष्व् अहम्
किम्पुरुषानां हनुमान्विद्याध्राणां सुदर्शनः
vāsudevo bhagavatāṃ tvaṃ tu bhāgavateṣv aham
kimpuruṣānāṃ hanumānvidyādhrāṇāṃ sudarśanaḥ
- 30
रत्नानां पद्मरागो ऽस्मि पद्मकोशः सुपेशसाम्
कुशो ऽस्मि दर्भजातीनां गव्यम् आज्यं हविःष्व् अहम्
ratnānāṃ padmarāgo 'smi padmakośaḥ supeśasām
kuśo 'smi darbhajātīnāṃ gavyam ājyaṃ haviḥṣv aham

