50 shlokas
- 1
श्रीशुक उवाच
अथ ब्रह्मात्मजैः देवैः प्रजेशैर् आवृतो ऽभ्यगात्
भवश्च भूतभव्येशो ययौ भूतगणैर्वृतः
śrīśuka uvāca
atha brahmātmajaiḥ devaiḥ prajeśair āvṛto 'bhyagāt
bhavaśca bhūtabhavyeśo yayau bhūtagaṇairvṛtaḥ
- 2
इन्द्रो मरुद्भिर्भगवान् आदित्या वसवो ऽश्विनौ
ऋभवो ऽङ्गिरसो रुद्रा विश्वे साध्याश्च देवताः
indro marudbhirbhagavān ādityā vasavo 'śvinau
ṛbhavo 'ṅgiraso rudrā viśve sādhyāśca devatāḥ
- 3
गन्धर्वाप्सरसो नागाः सिद्धचारणगुह्यकाः
ऋषयः पितरश्चैव सविद्याधरकिंनराः
gandharvāpsaraso nāgāḥ siddhacāraṇaguhyakāḥ
ṛṣayaḥ pitaraścaiva savidyādharakiṃnarāḥ
- 4
द्वारकाम् उपसंजग्मुः सर्वे कृष्णदिदृक्षवः
वपुषा येन भगवान्नरलोकमनोरमः
यशो वितेने लोकेषु सर्वलोकमलापहम्
dvārakām upasaṃjagmuḥ sarve kṛṣṇadidṛkṣavaḥ
vapuṣā yena bhagavānnaralokamanoramaḥ
yaśo vitene lokeṣu sarvalokamalāpaham
- 5
तस्यां विभ्राजमानायां समृद्धायां महर्द्धिभिः
व्यचक्षतावितृप्ताक्षाः कृष्णम् अद्भुतदर्शनम्
tasyāṃ vibhrājamānāyāṃ samṛddhāyāṃ maharddhibhiḥ
vyacakṣatāvitṛptākṣāḥ kṛṣṇam adbhutadarśanam
- 6
स्वर्गोद्यानोपगैर्माल्यैश्छादयन्तो यदूत्तमम्
गीर्भिश्चित्रपदार्थाभिस्तुष्टुवुर्जगदीश्वरम्
svargodyānopagairmālyaiśchādayanto yadūttamam
gīrbhiścitrapadārthābhistuṣṭuvurjagadīśvaram
- 7
श्रीदेवा ऊचुः
नताः स्म ते नाथ पदारविन्दं बुद्धीन्द्रियप्राणमनोवचोभिः
यच्चिन्त्यते ऽन्तर्हृदि भावयुक्तैर्मुमुक्षुभिः कर्ममयोरुपाशात्
śrīdevā ūcuḥ
natāḥ sma te nātha padāravindaṃ buddhīndriyaprāṇamanovacobhiḥ
yaccintyate 'ntarhṛdi bhāvayuktairmumukṣubhiḥ karmamayorupāśāt
- 8
त्वं मायया त्रिगुणयात्मनि दुर्विभाव्यं व्यक्तं सृजस्य् अवसि लुम्पसि तद्गुणस्थः
नैतैर्भवान् अजित कर्मभिर् अज्यते वै यत्स्वे सुखे ऽव्यवहिते ऽभिरतो ऽनवद्यः
tvaṃ māyayā triguṇayātmani durvibhāvyaṃ vyaktaṃ sṛjasy avasi lumpasi tadguṇasthaḥ
naitairbhavān ajita karmabhir ajyate vai yatsve sukhe 'vyavahite 'bhirato 'navadyaḥ
- 9
शुद्धिर्नृणां न तु तथेड्य दुराशयानां विद्याश्रुताध्ययनदानतपःक्रियाभिः
सत्त्वात्मनाम् ऋषभ ते यशसि प्रवृद्धसच्छ्रद्धया श्रवणसम्भृतया यथा स्यात्
śuddhirnṛṇāṃ na tu tatheḍya durāśayānāṃ vidyāśrutādhyayanadānatapaḥkriyābhiḥ
sattvātmanām ṛṣabha te yaśasi pravṛddhasacchraddhayā śravaṇasambhṛtayā yathā syāt
- 10
स्यान्नस्तवाङ्घ्रिर् अशुभाशयधूमकेतुः क्षेमाय यो मुनिभिर् आर्द्रहृदोह्यमानः
यः सात्वतैः समविभूतय आत्मवद्भिर्व्यूहे ऽर्चितः सवनशः स्वरतिक्रमाय
syānnastavāṅghrir aśubhāśayadhūmaketuḥ kṣemāya yo munibhir ārdrahṛdohyamānaḥ
yaḥ sātvataiḥ samavibhūtaya ātmavadbhirvyūhe 'rcitaḥ savanaśaḥ svaratikramāya
- 11
यश्चिन्त्यते प्रयतपाणिभिर् अध्वराग्नौ त्रय्या निरुक्तविधिनेश हविर्गृहीत्वा
अध्यात्मयोग उत योगिभिर् आत्ममायां जिज्ञासुभिः परमभागवतैः परीष्टः
yaścintyate prayatapāṇibhir adhvarāgnau trayyā niruktavidhineśa havirgṛhītvā
adhyātmayoga uta yogibhir ātmamāyāṃ jijñāsubhiḥ paramabhāgavataiḥ parīṣṭaḥ
- 12
पर्युष्टया तव विभो वनमालयेयं संस्पर्धिनी भगवती प्रतिपत्नीवच्छ्रीः
यः सुप्रणीतम् अमुयार्हणम् आददन्नो भूयात्सदाङ्घ्रिर् अशुभाशयधूमकेतुः
paryuṣṭayā tava vibho vanamālayeyaṃ saṃspardhinī bhagavatī pratipatnīvacchrīḥ
yaḥ supraṇītam amuyārhaṇam ādadanno bhūyātsadāṅghrir aśubhāśayadhūmaketuḥ
- 13
केतुस्त्रिविक्रमयुतस्त्रिपतत्पताको यस्ते भयाभयकरो ऽसुरदेवचम्वोः
स्वर्गाय साधुषु खलेष्व् इतराय भूमन्पदः पुनातु भगवन्भजताम् अघं नः
ketustrivikramayutastripatatpatāko yaste bhayābhayakaro 'suradevacamvoḥ
svargāya sādhuṣu khaleṣv itarāya bhūmanpadaḥ punātu bhagavanbhajatām aghaṃ naḥ
- 14
नस्य् ओतगाव इव यस्य वशे भवन्ति ब्रह्मादयस्तनुभृतो मिथुर् अर्द्यमानाः
कालस्य ते प्रकृतिपूरुषयोः परस्य शं नस्तनोतु चरणः पुरुषोत्तमस्य
nasy otagāva iva yasya vaśe bhavanti brahmādayastanubhṛto mithur ardyamānāḥ
kālasya te prakṛtipūruṣayoḥ parasya śaṃ nastanotu caraṇaḥ puruṣottamasya
- 15
अस्यासि हेतुर् उदयस्थितिसंयमानाम् अव्यक्तजीवमहताम् अपि कालम् आहुः
सो ऽयं त्रिणाभिर् अखिलापचये प्रवृत्तः कालो गभीररय उत्तमपूरुषस्त्वम्
asyāsi hetur udayasthitisaṃyamānām avyaktajīvamahatām api kālam āhuḥ
so 'yaṃ triṇābhir akhilāpacaye pravṛttaḥ kālo gabhīraraya uttamapūruṣastvam
- 16
त्वत्तः पुमान्समधिगम्य ययास्य वीर्यं धत्ते महान्तम् इव गर्भम् अमोघवीर्यः
सो ऽयं तयानुगत आत्मन आण्डकोशं हैमं ससर्ज बहिर् आवरणैर् उपेतम्
tvattaḥ pumānsamadhigamya yayāsya vīryaṃ dhatte mahāntam iva garbham amoghavīryaḥ
so 'yaṃ tayānugata ātmana āṇḍakośaṃ haimaṃ sasarja bahir āvaraṇair upetam
- 17
तत्तस्थूषश्च जगतश्च भवान् अधीशो यन्माययोत्थगुणविक्रिययोपनीतान्
अर्थाञ्जुषन्न् अपि हृषीकपते न लिप्तो ये ऽन्ये स्वतः परिहृताद् अपि बिभ्यति स्म
tattasthūṣaśca jagataśca bhavān adhīśo yanmāyayotthaguṇavikriyayopanītān
arthāñjuṣann api hṛṣīkapate na lipto ye 'nye svataḥ parihṛtād api bibhyati sma
- 18
पत्न्यस्तु षोडशसहस्रम् अनङ्गबाणैर्यस्येन्द्रियं विमथितुं करणैर्न विभ्व्यः
patnyastu ṣoḍaśasahasram anaṅgabāṇairyasyendriyaṃ vimathituṃ karaṇairna vibhvyaḥ
- 19
विभ्व्यस्तवामृतकथोदवहास्त्रिलोक्याः पादावनेजसरितः शमलानि हन्तुम्
आनुश्रवं श्रुतिभिर् अङ्घ्रिजम् अङ्गसङ्गैस्तीर्थद्वयं शुचिषदस्त उपस्पृशन्ति
vibhvyastavāmṛtakathodavahāstrilokyāḥ pādāvanejasaritaḥ śamalāni hantum
ānuśravaṃ śrutibhir aṅghrijam aṅgasaṅgaistīrthadvayaṃ śuciṣadasta upaspṛśanti
- 20
श्रीबादरायणिर् उवाच
इत्य् अभिष्टूय विबुधैः सेशः शतधृतिर्हरिम्
अभ्यभाषत गोविन्दं प्रणम्याम्बरम् आश्रितः
śrībādarāyaṇir uvāca
ity abhiṣṭūya vibudhaiḥ seśaḥ śatadhṛtirharim
abhyabhāṣata govindaṃ praṇamyāmbaram āśritaḥ
- 21
श्रीब्रह्मोवाच
भूमेर्भारावताराय पुरा विज्ञापितः प्रभो
त्वम् अस्माभिर् अशेषात्मन्तत्तथैवोपपादितम्
śrībrahmovāca
bhūmerbhārāvatārāya purā vijñāpitaḥ prabho
tvam asmābhir aśeṣātmantattathaivopapāditam
- 22
धर्मश्च स्थापितः सत्सु सत्यसंधेषु वै त्वया
कीर्तिश्च दिक्षु विक्षिप्ता सर्वलोकमलापहा
dharmaśca sthāpitaḥ satsu satyasaṃdheṣu vai tvayā
kīrtiśca dikṣu vikṣiptā sarvalokamalāpahā
- 23
अवतीर्य यदोर्वंशे बिभ्रद्रूपम् अनुत्तमम्
कर्माण्य् उद्दामवृत्तानि हिताय जगतो ऽकृथाः
avatīrya yadorvaṃśe bibhradrūpam anuttamam
karmāṇy uddāmavṛttāni hitāya jagato 'kṛthāḥ
- 24
यानि ते चरितानीश मनुष्याः साधवः कलौ
शृण्वन्तः कीर्तयन्तश्च तरिष्यन्त्य् अञ्जसा तमः
yāni te caritānīśa manuṣyāḥ sādhavaḥ kalau
śṛṇvantaḥ kīrtayantaśca tariṣyanty añjasā tamaḥ
- 25
यदुवंशे ऽवतीर्णस्य भवतः पुरुषोत्तम
शरच्छतं व्यतीयाय पञ्चविंशाधिकं प्रभो
yaduvaṃśe 'vatīrṇasya bhavataḥ puruṣottama
śaracchataṃ vyatīyāya pañcaviṃśādhikaṃ prabho
- 26
नाधुना ते ऽखिलाधार देवकार्यावशेषितम्
कुलं च विप्रशापेन नष्टप्रायम् अभूद् इदम्
nādhunā te 'khilādhāra devakāryāvaśeṣitam
kulaṃ ca vipraśāpena naṣṭaprāyam abhūd idam
- 27
ततः स्वधाम परमं विशस्व यदि मन्यसे
सलोकाल्लोकपालान्नः पाहि वैकुण्ठकिंकरान्
tataḥ svadhāma paramaṃ viśasva yadi manyase
salokāllokapālānnaḥ pāhi vaikuṇṭhakiṃkarān
- 28
श्रीभगवान् उवाच
अवधारितम् एतन्मे यद् आत्थ विबुधेश्वर
कृतं वः कार्यम् अखिलं भूमेर्भारो ऽवतारितः
śrībhagavān uvāca
avadhāritam etanme yad āttha vibudheśvara
kṛtaṃ vaḥ kāryam akhilaṃ bhūmerbhāro 'vatāritaḥ
- 29
तद् इदं यादवकुलं वीर्यशौर्यश्रियोद्धतम्
लोकं जिघृक्षद्रुद्धं मे वेलयेव महार्णवः
tad idaṃ yādavakulaṃ vīryaśauryaśriyoddhatam
lokaṃ jighṛkṣadruddhaṃ me velayeva mahārṇavaḥ
- 30
यद्य् असंहृत्य दृप्तानां यदूनां विपुलं कुलम्
गन्तास्म्य् अनेन लोको ऽयम् उद्वेलेन विनङ्क्ष्यति
yady asaṃhṛtya dṛptānāṃ yadūnāṃ vipulaṃ kulam
gantāsmy anena loko 'yam udvelena vinaṅkṣyati

