23 shlokas
- 1
श्रीराजोवाच
यानि यानीह कर्माणि यैर्यैः स्वच्छन्दजन्मभिः
चक्रे करोति कर्ता वा हरिस्तानि ब्रुवन्तु नः
śrīrājovāca
yāni yānīha karmāṇi yairyaiḥ svacchandajanmabhiḥ
cakre karoti kartā vā haristāni bruvantu naḥ
- 2
श्रीद्रुमिल उवाच
यो वा अनन्तस्य गुणान् अनन्तान् अनुक्रमिष्यन्स तु बालबुद्धिः
रजांसि भूमेर्गणयेत्कथंचित्कालेन नैवाखिलशक्तिधाम्नः
śrīdrumila uvāca
yo vā anantasya guṇān anantān anukramiṣyansa tu bālabuddhiḥ
rajāṃsi bhūmergaṇayetkathaṃcitkālena naivākhilaśaktidhāmnaḥ
- 3
भूतैर्यदा पञ्चभिर् आत्मसृष्टैः
पुरं विराजं विरचय्य तस्मिन्
स्वांशेन विष्टः पुरुषाभिधानम्
अवाप नारायण आदिदेवः
bhūtairyadā pañcabhir ātmasṛṣṭaiḥ
puraṃ virājaṃ viracayya tasmin
svāṃśena viṣṭaḥ puruṣābhidhānam
avāpa nārāyaṇa ādidevaḥ
- 4
यत्काय एष भुवनत्रयसंनिवेशो यस्येन्द्रियैस्तनुभृताम् उभयेन्द्रियाणि
ज्ञानं स्वतः श्वसनतो बलम् ओज ईहा सत्त्वादिभिः स्थितिलयोद्भव आदिकर्ता
yatkāya eṣa bhuvanatrayasaṃniveśo yasyendriyaistanubhṛtām ubhayendriyāṇi
jñānaṃ svataḥ śvasanato balam oja īhā sattvādibhiḥ sthitilayodbhava ādikartā
- 5
आदाव् अभूच्छतधृती रजसास्य सर्गे विष्णुः स्थितौ क्रतुपतिर्द्विजधर्मसेतुः
रुद्रो ऽप्ययाय तमसा पुरुषः स आद्य इत्य् उद्भवस्थितिलयाः सततं प्रजासु
ādāv abhūcchatadhṛtī rajasāsya sarge viṣṇuḥ sthitau kratupatirdvijadharmasetuḥ
rudro 'pyayāya tamasā puruṣaḥ sa ādya ity udbhavasthitilayāḥ satataṃ prajāsu
- 6
धर्मस्य दक्षदुहितर्य् अजनिष्ट मूर्त्यां नारायणो नर ऋषिप्रवरः प्रशान्तः
नैष्कर्म्यलक्षणम् उवाच चचार कर्म यो ऽद्यापि चास्त ऋषिवर्यनिषेविताङ्घ्रिः
dharmasya dakṣaduhitary ajaniṣṭa mūrtyāṃ nārāyaṇo nara ṛṣipravaraḥ praśāntaḥ
naiṣkarmyalakṣaṇam uvāca cacāra karma yo 'dyāpi cāsta ṛṣivaryaniṣevitāṅghriḥ
- 7
इन्द्रो विशङ्क्य मम धाम जिघृक्षतीति
कामं न्ययुङ्क्त सगणं स बदर्युपाख्यम्
गत्वाप्सरोगणवसन्तसुमन्दवातैः
स्त्रीप्रेक्षणेषुभिर् अविध्यद् अतन्महिज्ञः
indro viśaṅkya mama dhāma jighṛkṣatīti
kāmaṃ nyayuṅkta sagaṇaṃ sa badaryupākhyam
gatvāpsarogaṇavasantasumandavātaiḥ
strīprekṣaṇeṣubhir avidhyad atanmahijñaḥ
- 8
विज्ञाय शक्रकृतम् अक्रमम् आदिदेवः
प्राह प्रहस्य गतविस्मय एजमानान्
मा भैर्विभो मदन मारुत देववध्वो गृह्णीत नो बलिम् अशून्यम् इमं कुरुध्वम्
vijñāya śakrakṛtam akramam ādidevaḥ
prāha prahasya gatavismaya ejamānān
mā bhairvibho madana māruta devavadhvo gṛhṇīta no balim aśūnyam imaṃ kurudhvam
- 9
इत्थं ब्रुवत्य् अभयदे नरदेव देवाः सव्रीडनम्रशिरसः सघृणं तम् ऊचुः
नैतद्विभो त्वयि परे ऽविकृते विचित्रं स्वारामधीरनिकरानतपादपद्मे
itthaṃ bruvaty abhayade naradeva devāḥ savrīḍanamraśirasaḥ saghṛṇaṃ tam ūcuḥ
naitadvibho tvayi pare 'vikṛte vicitraṃ svārāmadhīranikarānatapādapadme
- 10
त्वां सेवतां सुरकृता बहवो ऽन्तरायाः
स्वौको विलङ्घ्य परमं व्रजतां पदं ते
नान्यस्य बर्हिषि बलीन्ददतः स्वभागान्
धत्ते पदं त्वम् अविता यदि विघ्नमूर्ध्नि
tvāṃ sevatāṃ surakṛtā bahavo 'ntarāyāḥ
svauko vilaṅghya paramaṃ vrajatāṃ padaṃ te
nānyasya barhiṣi balīndadataḥ svabhāgān
dhatte padaṃ tvam avitā yadi vighnamūrdhni
- 11
क्षुत्तृट्त्रिकालगुणमारुतजैह्वशैष्णान्
अस्मान् अपारजलधीन् अतितीर्य केचित्
क्रोधस्य यान्ति विफलस्य वशं पदे गोर्मज्जन्ति दुश्चरतपश्च वृथोत्सृजन्ति
kṣuttṛṭtrikālaguṇamārutajaihvaśaiṣṇān
asmān apārajaladhīn atitīrya kecit
krodhasya yānti viphalasya vaśaṃ pade gormajjanti duścaratapaśca vṛthotsṛjanti
- 12
इति प्रगृणतां तेषां स्त्रियो ऽत्यद्भुतदर्शनाः
दर्शयामास शुश्रूषां स्वर्चिताः कुर्वतीर्विभुः
iti pragṛṇatāṃ teṣāṃ striyo 'tyadbhutadarśanāḥ
darśayāmāsa śuśrūṣāṃ svarcitāḥ kurvatīrvibhuḥ
- 13
ते देवानुचरा दृष्ट्वा स्त्रियः श्रीर् इव रूपिणीः
गन्धेन मुमुहुस्तासां रूपौदार्यहतश्रियः
te devānucarā dṛṣṭvā striyaḥ śrīr iva rūpiṇīḥ
gandhena mumuhustāsāṃ rūpaudāryahataśriyaḥ
- 14
तान् आह देवदेवेशः प्रणतान्प्रहसन्न् इव
आसाम् एकतमां वृङ्ध्वं सवर्णां स्वर्गभूषणाम्
tān āha devadeveśaḥ praṇatānprahasann iva
āsām ekatamāṃ vṛṅdhvaṃ savarṇāṃ svargabhūṣaṇām
- 15
ॐ इत्य् आदेशम् आदाय नत्वा तं सुरवन्दिनः
उर्वशीम् अप्सरःश्रेष्ठां पुरस्कृत्य दिवं ययुः
oṃ ity ādeśam ādāya natvā taṃ suravandinaḥ
urvaśīm apsaraḥśreṣṭhāṃ puraskṛtya divaṃ yayuḥ
- 16
इन्द्रायानम्य सदसि शृण्वतां त्रिदिवौकसाम्
ऊचुर्नारायणबलं शक्रस्तत्रास विस्मितः
indrāyānamya sadasi śṛṇvatāṃ tridivaukasām
ūcurnārāyaṇabalaṃ śakrastatrāsa vismitaḥ
- 17
हंसस्वरूप्य् अवदद् अच्युत आत्मयोगं दत्तः कुमार ऋषभो भगवान्पिता नः
विष्णुः शिवाय जगतां कलयावतीर्णस्तेनाहृता मधुभिदा श्रुतयो हयास्ये
haṃsasvarūpy avadad acyuta ātmayogaṃ dattaḥ kumāra ṛṣabho bhagavānpitā naḥ
viṣṇuḥ śivāya jagatāṃ kalayāvatīrṇastenāhṛtā madhubhidā śrutayo hayāsye
- 18
गुप्तो ऽप्यये मनुर् इलौषधयश्च मात्स्ये क्रौडे हतो दितिज उद्धरताम्भसः क्ष्माम्
कौर्मे धृतो ऽद्रिर् अमृतोन्मथने स्वपृष्ठे ग्राहात्प्रपन्नम् इभराजम् अमुञ्चद् आर्तम्
gupto 'pyaye manur ilauṣadhayaśca mātsye krauḍe hato ditija uddharatāmbhasaḥ kṣmām
kaurme dhṛto 'drir amṛtonmathane svapṛṣṭhe grāhātprapannam ibharājam amuñcad ārtam
- 19
संस्तुन्वतो निपतितान्श्रमणान् ऋषींश्च शक्रं च वृत्रवधतस्तमसि प्रविष्टम्
देवस्त्रियो ऽसुरगृहे पिहिता अनाथा जघ्ने ऽसुरेन्द्रम् अभयाय सतां नृसिंहे
saṃstunvato nipatitānśramaṇān ṛṣīṃśca śakraṃ ca vṛtravadhatastamasi praviṣṭam
devastriyo 'suragṛhe pihitā anāthā jaghne 'surendram abhayāya satāṃ nṛsiṃhe
- 20
देवासुरे युधि च दैत्यपतीन्सुरार्थे हत्वान्तरेषु भुवनान्य् अदधात्कलाभिः
भूत्वाथ वामन इमाम् अहरद्बलेः क्ष्मां याच्ञाच्छलेन समदाद् अदितेः सुतेभ्यः
devāsure yudhi ca daityapatīnsurārthe hatvāntareṣu bhuvanāny adadhātkalābhiḥ
bhūtvātha vāmana imām aharadbaleḥ kṣmāṃ yācñācchalena samadād aditeḥ sutebhyaḥ
- 21
निःक्षत्रियाम् अकृत गां च त्रिःसप्तकृत्वो रामस्तु हैहयकुलाप्ययभार्गवाग्निः
सो ऽब्धिं बबन्ध दशवक्त्रम् अहन्सलङ्कं सीतापतिर्जयति लोकमलघ्नकीर्तिः
niḥkṣatriyām akṛta gāṃ ca triḥsaptakṛtvo rāmastu haihayakulāpyayabhārgavāgniḥ
so 'bdhiṃ babandha daśavaktram ahansalaṅkaṃ sītāpatirjayati lokamalaghnakīrtiḥ
- 22
भूमेर्भरावतरणाय यदुष्व् अजन्मा जातः करिष्यति सुरैर् अपि दुष्कराणि
वादैर्विमोहयति यज्ञकृतो ऽतदर्हान्शूद्रान्कलौ क्षितिभुजो न्यहनिष्यद् अन्ते
bhūmerbharāvataraṇāya yaduṣv ajanmā jātaḥ kariṣyati surair api duṣkarāṇi
vādairvimohayati yajñakṛto 'tadarhānśūdrānkalau kṣitibhujo nyahaniṣyad ante
- 23
एवंविधानि जन्मानि कर्माणि च जगत्पतेः
भूरीणि भूरियशसो वर्णितानि महाभुज
evaṃvidhāni janmāni karmāṇi ca jagatpateḥ
bhūrīṇi bhūriyaśaso varṇitāni mahābhuja

