24 shlokas
- 1
श्रीभगवान् उवाच
न रोधयति मां योगो न सांख्यं धर्म एव च
न स्वाध्यायस्तपस्त्यागो नेष्टापूर्तं न दक्षिणा
śrībhagavān uvāca
na rodhayati māṃ yogo na sāṃkhyaṃ dharma eva ca
na svādhyāyastapastyāgo neṣṭāpūrtaṃ na dakṣiṇā
- 2
व्रतानि यज्ञश्छन्दांसि तीर्थानि नियमा यमाः
यथावरुन्धे सत्सङ्गः सर्वसङ्गापहो हि माम्
vratāni yajñaśchandāṃsi tīrthāni niyamā yamāḥ
yathāvarundhe satsaṅgaḥ sarvasaṅgāpaho hi mām
- 3
सत्सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगाः खगाः
गन्धर्वाप्सरसो नागाः सिद्धाश्चारणगुह्यकाः
satsaṅgena hi daiteyā yātudhānā mṛgāḥ khagāḥ
gandharvāpsaraso nāgāḥ siddhāścāraṇaguhyakāḥ
- 4
विद्याधरा मनुष्येषु वैश्याः शूद्राः स्त्रियो ऽन्त्यजाः
रजस्तमःप्रकृतयस्तस्मिंस्तस्मिन्युगे युगे
vidyādharā manuṣyeṣu vaiśyāḥ śūdrāḥ striyo 'ntyajāḥ
rajastamaḥprakṛtayastasmiṃstasminyuge yuge
- 5
बहवो मत्पदं प्राप्तास्त्वाष्ट्रकायाधवादयः
वृषपर्वा बलिर्बाणो मयश्चाथ विभीषणः
bahavo matpadaṃ prāptāstvāṣṭrakāyādhavādayaḥ
vṛṣaparvā balirbāṇo mayaścātha vibhīṣaṇaḥ
- 6
सुग्रीवो हनुमान् ऋक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथः
व्याधः कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्यस्तथापरे
sugrīvo hanumān ṛkṣo gajo gṛdhro vaṇikpathaḥ
vyādhaḥ kubjā vraje gopyo yajñapatnyastathāpare
- 7
ते नाधीतश्रुतिगणा नोपासितमहत्तमाः
अव्रतातप्ततपसः मत्सङ्गान्माम् उपागताः
te nādhītaśrutigaṇā nopāsitamahattamāḥ
avratātaptatapasaḥ matsaṅgānmām upāgatāḥ
- 8
केवलेन हि भावेन गोप्यो गावो नगा मृगाः
ये ऽन्ये मूढधियो नागाः सिद्धा माम् ईयुर् अञ्जसा
kevalena hi bhāvena gopyo gāvo nagā mṛgāḥ
ye 'nye mūḍhadhiyo nāgāḥ siddhā mām īyur añjasā
- 9
यं न योगेन सांख्येन दानव्रततपोऽध्वरैः
व्याख्यास्वाध्यायसंन्यासैः प्राप्नुयाद्यत्नवान् अपि
yaṃ na yogena sāṃkhyena dānavratatapo'dhvaraiḥ
vyākhyāsvādhyāyasaṃnyāsaiḥ prāpnuyādyatnavān api
- 10
रामेण सार्धं मथुरां प्रणीते श्वाफल्किना मय्य् अनुरक्तचित्ताः
विगाढभावेन न मे वियोगतीव्राधयो ऽन्यं ददृशुः सुखाय
rāmeṇa sārdhaṃ mathurāṃ praṇīte śvāphalkinā mayy anuraktacittāḥ
vigāḍhabhāvena na me viyogatīvrādhayo 'nyaṃ dadṛśuḥ sukhāya
- 11
तास्ताः क्षपाः प्रेष्ठतमेन नीता मयैव वृन्दावनगोचरेण
क्षणार्धवत्ताः पुनर् अङ्ग तासां हीना मया कल्पसमा बभूवुः
tāstāḥ kṣapāḥ preṣṭhatamena nītā mayaiva vṛndāvanagocareṇa
kṣaṇārdhavattāḥ punar aṅga tāsāṃ hīnā mayā kalpasamā babhūvuḥ
- 12
ता नाविदन्मय्य् अनुषङ्गबद्धधियः स्वम् आत्मानम् अदस्तथेदम्
यथा समाधौ मुनयो ऽब्धितोये नद्यः प्रविष्टा इव नामरूपे
tā nāvidanmayy anuṣaṅgabaddhadhiyaḥ svam ātmānam adastathedam
yathā samādhau munayo 'bdhitoye nadyaḥ praviṣṭā iva nāmarūpe
- 13
मत्कामा रमणं जारम् अस्वरूपविदो ऽबलाः
ब्रह्म मां परमं प्रापुः सङ्गाच्छतसहस्रशः
matkāmā ramaṇaṃ jāram asvarūpavido 'balāḥ
brahma māṃ paramaṃ prāpuḥ saṅgācchatasahasraśaḥ
- 14
तस्मात्त्वम् उद्धवोत्सृज्य चोदनां प्रतिचोदनाम्
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च श्रोतव्यं श्रुतम् एव च
tasmāttvam uddhavotsṛjya codanāṃ praticodanām
pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca śrotavyaṃ śrutam eva ca
- 15
माम् एकम् एव शरणम् आत्मानं सर्वदेहिनाम्
याहि सर्वात्मभावेन मया स्या ह्य् अकुतोभयः
mām ekam eva śaraṇam ātmānaṃ sarvadehinām
yāhi sarvātmabhāvena mayā syā hy akutobhayaḥ
- 16
श्रीउद्धव उवाच
संशयः शृण्वतो वाचं तव योगेश्वरेश्वर
न निवर्तत आत्मस्थो येन भ्राम्यति मे मनः
śrīuddhava uvāca
saṃśayaḥ śṛṇvato vācaṃ tava yogeśvareśvara
na nivartata ātmastho yena bhrāmyati me manaḥ
- 17
श्रीभगवान् उवाच
स एष जीवो विवरप्रसूतिः प्राणेन घोषेण गुहां प्रविष्टः
मनोमयं सूक्ष्मम् उपेत्य रूपं मात्रा स्वरो वर्ण इति स्थविष्ठः
śrībhagavān uvāca
sa eṣa jīvo vivaraprasūtiḥ prāṇena ghoṣeṇa guhāṃ praviṣṭaḥ
manomayaṃ sūkṣmam upetya rūpaṃ mātrā svaro varṇa iti sthaviṣṭhaḥ
- 18
यथानलः खे ऽनिलबन्धुर् उष्मा बलेन दारुण्य् अधिमथ्यमानः
अणुः प्रजातो हविषा समेधते तथैव मे व्यक्तिर् इयं हि वाणी
yathānalaḥ khe 'nilabandhur uṣmā balena dāruṇy adhimathyamānaḥ
aṇuḥ prajāto haviṣā samedhate tathaiva me vyaktir iyaṃ hi vāṇī
- 19
एवं गदिः कर्म गतिर्विसर्गो घ्राणो रसो दृक्स्पर्शः श्रुतिश्च
संकल्पविज्ञानम् अथाभिमानः सूत्रं रजःसत्त्वतमोविकारः
evaṃ gadiḥ karma gatirvisargo ghrāṇo raso dṛksparśaḥ śrutiśca
saṃkalpavijñānam athābhimānaḥ sūtraṃ rajaḥsattvatamovikāraḥ
- 20
अयं हि जीवस्त्रिवृद् अब्जयोनिर् अव्यक्त एको वयसा स आद्यः
विश्लिष्टशक्तिर्बहुधेव भाति बीजानि योनिं प्रतिपद्य यद्वत्
ayaṃ hi jīvastrivṛd abjayonir avyakta eko vayasā sa ādyaḥ
viśliṣṭaśaktirbahudheva bhāti bījāni yoniṃ pratipadya yadvat
- 21
यस्मिन्न् इदं प्रोतम् अशेषम् ओतं पटो यथा तन्तुवितानसंस्थः
य एष संसारतरुः पुराणः कर्मात्मकः पुष्पफले प्रसूते
yasminn idaṃ protam aśeṣam otaṃ paṭo yathā tantuvitānasaṃsthaḥ
ya eṣa saṃsārataruḥ purāṇaḥ karmātmakaḥ puṣpaphale prasūte
- 22
द्वे अस्य बीजे शतमूलस्त्रिनालः पञ्चस्कन्धः पञ्चरसप्रसूतिः
दशैकशाखो द्विसुपर्णनीडस्त्रिवल्कलो द्विफलो ऽर्कं प्रविष्टः
dve asya bīje śatamūlastrinālaḥ pañcaskandhaḥ pañcarasaprasūtiḥ
daśaikaśākho dvisuparṇanīḍastrivalkalo dviphalo 'rkaṃ praviṣṭaḥ
- 23
अदन्ति चैकं फलम् अस्य गृध्रा ग्रामेचरा एकम् अरण्यवासाः
हंसा य एकं बहुरूपम् इज्यैर्मायामयं वेद स वेद वेदम्
adanti caikaṃ phalam asya gṛdhrā grāmecarā ekam araṇyavāsāḥ
haṃsā ya ekaṃ bahurūpam ijyairmāyāmayaṃ veda sa veda vedam
- 24
एवं गुरूपासनयैकभक्त्या विद्याकुठारेण शितेन धीरः
विवृश्च्य जीवाशयम् अप्रमत्तः सम्पद्य चात्मानम् अथ त्यजास्त्रम्
evaṃ gurūpāsanayaikabhaktyā vidyākuṭhāreṇa śitena dhīraḥ
vivṛścya jīvāśayam apramattaḥ sampadya cātmānam atha tyajāstram

