55 shlokas
- 1
श्रीराजोवाच
परस्य विष्णोर् ईशस्य मायिनाम् अपि मोहिनीम्
मायां वेदितुम् इच्छामो भगवन्तो ब्रुवन्तु नः
śrīrājovāca
parasya viṣṇor īśasya māyinām api mohinīm
māyāṃ veditum icchāmo bhagavanto bruvantu naḥ
- 2
नानुतृप्ये जुषन्युष्मद्वचो हरिकथामृतम्
संसारतापनिस्तप्तो मर्त्यस्तत्तापभेषजम्
nānutṛpye juṣanyuṣmadvaco harikathāmṛtam
saṃsāratāpanistapto martyastattāpabheṣajam
- 3
श्रीअन्तरीक्ष उवाच
एभिर्भूतानि भूतात्मा महाभूतैर्महाभुज
ससर्जोच्चावचान्य् आद्यः स्वमात्रात्मप्रसिद्धये
śrīantarīkṣa uvāca
ebhirbhūtāni bhūtātmā mahābhūtairmahābhuja
sasarjoccāvacāny ādyaḥ svamātrātmaprasiddhaye
- 4
एवं सृष्टानि भूतानि प्रविष्टः पञ्चधातुभिः
एकधा दशधात्मानं विभजन्जुषते गुणान्
evaṃ sṛṣṭāni bhūtāni praviṣṭaḥ pañcadhātubhiḥ
ekadhā daśadhātmānaṃ vibhajanjuṣate guṇān
- 5
गुणैर्गुणान्स भुञ्जान आत्मप्रद्योतितैः प्रभुः
मन्यमान इदं सृष्टम् आत्मानम् इह सज्जते
guṇairguṇānsa bhuñjāna ātmapradyotitaiḥ prabhuḥ
manyamāna idaṃ sṛṣṭam ātmānam iha sajjate
- 6
कर्माणि कर्मभिः कुर्वन्सनिमित्तानि देहभृत्
तत्तत्कर्मफलं गृह्णन्भ्रमतीह सुखेतरम्
karmāṇi karmabhiḥ kurvansanimittāni dehabhṛt
tattatkarmaphalaṃ gṛhṇanbhramatīha sukhetaram
- 7
इत्थं कर्मगतीर्गच्छन्बह्वभद्रवहाः पुमान्
आभूतसम्प्लवात्सर्गप्रलयाव् अश्नुते ऽवशः
itthaṃ karmagatīrgacchanbahvabhadravahāḥ pumān
ābhūtasamplavātsargapralayāv aśnute 'vaśaḥ
- 8
धातूपप्लव आसन्ने व्यक्तं द्रव्यगुणात्मकम्
अनादिनिधनः कालो ह्य् अव्यक्तायापकर्षति
dhātūpaplava āsanne vyaktaṃ dravyaguṇātmakam
anādinidhanaḥ kālo hy avyaktāyāpakarṣati
- 9
शतवर्षा ह्य् अनावृष्टिर्भविष्यत्य् उल्बणा भुवि
तत्कालोपचितोष्णार्को लोकांस्त्रीन्प्रतपिष्यति
śatavarṣā hy anāvṛṣṭirbhaviṣyaty ulbaṇā bhuvi
tatkālopacitoṣṇārko lokāṃstrīnpratapiṣyati
- 10
पातालतलम् आरभ्य संकर्षणमुखानलः
दहन्न् ऊर्ध्वशिखो विष्वग्वर्धते वायुनेरितः
pātālatalam ārabhya saṃkarṣaṇamukhānalaḥ
dahann ūrdhvaśikho viṣvagvardhate vāyuneritaḥ
- 11
संवर्तको मेघगणो वर्षति स्म शतं समाः
धाराभिर्हस्तिहस्ताभिर्लीयते सलिले विराट्
saṃvartako meghagaṇo varṣati sma śataṃ samāḥ
dhārābhirhastihastābhirlīyate salile virāṭ
- 12
ततो विराजम् उत्सृज्य वैराजः पुरुषो नृप
अव्यक्तं विशते सूक्ष्मं निरिन्धन इवानलः
tato virājam utsṛjya vairājaḥ puruṣo nṛpa
avyaktaṃ viśate sūkṣmaṃ nirindhana ivānalaḥ
- 13
वायुना हृतगन्धा भूः सलिलत्वाय कल्पते
सलिलं तद्धृतरसं ज्योतिष्ट्वायोपकल्पते
vāyunā hṛtagandhā bhūḥ salilatvāya kalpate
salilaṃ taddhṛtarasaṃ jyotiṣṭvāyopakalpate
- 14
हृतरूपं तु तमसा वायौ ज्योतिः प्रलीयते
हृतस्पर्शो ऽवकाशेन वायुर्नभसि लीयते
कालात्मना हृतगुणं नभ आत्मनि लीयते
hṛtarūpaṃ tu tamasā vāyau jyotiḥ pralīyate
hṛtasparśo 'vakāśena vāyurnabhasi līyate
kālātmanā hṛtaguṇaṃ nabha ātmani līyate
- 15
इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः सह वैकारिकैर्नृप
प्रविशन्ति ह्य् अहंकारं स्वगुणैर् अहम् आत्मनि
indriyāṇi mano buddhiḥ saha vaikārikairnṛpa
praviśanti hy ahaṃkāraṃ svaguṇair aham ātmani
- 16
एषा माया भगवतः सर्गस्थित्यन्तकारिणी
त्रिवर्णा वर्णितास्माभिः किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि
eṣā māyā bhagavataḥ sargasthityantakāriṇī
trivarṇā varṇitāsmābhiḥ kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi
- 17
श्रीराजोवाच
यथैताम् ऐश्वरीं मायां दुस्तराम् अकृतात्मभिः
तरन्त्य् अञ्जः स्थूलधियो महर्ष इदम् उच्यताम्
śrīrājovāca
yathaitām aiśvarīṃ māyāṃ dustarām akṛtātmabhiḥ
taranty añjaḥ sthūladhiyo maharṣa idam ucyatām
- 18
श्रीप्रबुद्ध उवाच
कर्माण्य् आरभमाणानां दुःखहत्यै सुखाय च
पश्येत्पाकविपर्यासं मिथुनीचारिणां नृणाम्
śrīprabuddha uvāca
karmāṇy ārabhamāṇānāṃ duḥkhahatyai sukhāya ca
paśyetpākaviparyāsaṃ mithunīcāriṇāṃ nṛṇām
- 19
नित्यार्तिदेन वित्तेन दुर्लभेनात्ममृत्युना
गृहापत्याप्तपशुभिः का प्रीतिः साधितैश्चलैः
nityārtidena vittena durlabhenātmamṛtyunā
gṛhāpatyāptapaśubhiḥ kā prītiḥ sādhitaiścalaiḥ
- 20
एवं लोकं परम्विद्यान्नश्वरं कर्मनिर्मितम्
सतुल्यातिशयध्वंसं यथा मण्डलवर्तिनाम्
evaṃ lokaṃ paramvidyānnaśvaraṃ karmanirmitam
satulyātiśayadhvaṃsaṃ yathā maṇḍalavartinām
- 21
तस्माद्गुरुं प्रपद्येत जिज्ञासुः श्रेय उत्तमम्
शाब्दे परे च निष्णातं ब्रह्मण्य् उपशमाश्रयम्
tasmādguruṃ prapadyeta jijñāsuḥ śreya uttamam
śābde pare ca niṣṇātaṃ brahmaṇy upaśamāśrayam
- 22
तत्र भागवतान्धर्मान्शिक्षेद्गुर्वात्मदैवतः
अमाययानुवृत्त्या यैस्तुष्येद् आत्मात्मदो हरिः
tatra bhāgavatāndharmānśikṣedgurvātmadaivataḥ
amāyayānuvṛttyā yaistuṣyed ātmātmado hariḥ
- 23
सर्वतो मनसो ऽसङ्गम् आदौ सङ्गं च साधुषु
दयां मैत्रीं प्रश्रयं च भूतेष्व् अद्धा यथोचितम्
sarvato manaso 'saṅgam ādau saṅgaṃ ca sādhuṣu
dayāṃ maitrīṃ praśrayaṃ ca bhūteṣv addhā yathocitam
- 24
शौचं तपस्तितिक्षां च मौनं स्वाध्यायम् आर्जवम्
ब्रह्मचर्यम् अहिंसां च समत्वं द्वंद्वसंज्ञयोः
śaucaṃ tapastitikṣāṃ ca maunaṃ svādhyāyam ārjavam
brahmacaryam ahiṃsāṃ ca samatvaṃ dvaṃdvasaṃjñayoḥ
- 25
सर्वत्रात्मेश्वरान्वीक्षां कैवल्यम् अनिकेतताम्
विविक्तचीरवसनं संतोषं येन केनचित्
sarvatrātmeśvarānvīkṣāṃ kaivalyam aniketatām
viviktacīravasanaṃ saṃtoṣaṃ yena kenacit
- 26
श्रद्धां भागवते शास्त्रे ऽनिन्दाम् अन्यत्र चापि हि
मनोवाक्कर्मदण्डं च सत्यं शमदमाव् अपि
śraddhāṃ bhāgavate śāstre 'nindām anyatra cāpi hi
manovākkarmadaṇḍaṃ ca satyaṃ śamadamāv api
- 27
श्रवणं कीर्तनं ध्यानं हरेर् अद्भुतकर्मणः
जन्मकर्मगुणानां च तदर्थे ऽखिलचेष्टितम्
śravaṇaṃ kīrtanaṃ dhyānaṃ harer adbhutakarmaṇaḥ
janmakarmaguṇānāṃ ca tadarthe 'khilaceṣṭitam
- 28
इष्टं दत्तं तपो जप्तं वृत्तं यच्चात्मनः प्रियम्
दारान्सुतान्गृहान्प्राणान्यत्परस्मै निवेदनम्
iṣṭaṃ dattaṃ tapo japtaṃ vṛttaṃ yaccātmanaḥ priyam
dārānsutāngṛhānprāṇānyatparasmai nivedanam
- 29
एवं कृष्णात्मनाथेषु मनुष्येषु च सौहृदम्
परिचर्यां चोभयत्र महत्सु नृषु साधुषु
evaṃ kṛṣṇātmanātheṣu manuṣyeṣu ca sauhṛdam
paricaryāṃ cobhayatra mahatsu nṛṣu sādhuṣu
- 30
परस्परानुकथनं पावनं भगवद्यशः
मिथो रतिर्मिथस्तुष्टिर्निवृत्तिर्मिथ आत्मनः
parasparānukathanaṃ pāvanaṃ bhagavadyaśaḥ
mitho ratirmithastuṣṭirnivṛttirmitha ātmanaḥ

