44 shlokas
- 1
श्रीब्राह्मण उवाच
सुखम् ऐन्द्रियकं राजन्स्वर्गे नरक एव च
देहिनां यद्यथा दुःखं तस्मान्नेच्छेत तद्बुधः
śrībrāhmaṇa uvāca
sukham aindriyakaṃ rājansvarge naraka eva ca
dehināṃ yadyathā duḥkhaṃ tasmānneccheta tadbudhaḥ
- 2
ग्रासं सुमृष्टं विरसं महान्तं स्तोकम् एव वा
यदृच्छयैवापतितं ग्रसेद् आजगरो ऽक्रियः
grāsaṃ sumṛṣṭaṃ virasaṃ mahāntaṃ stokam eva vā
yadṛcchayaivāpatitaṃ grased ājagaro 'kriyaḥ
- 3
शयीताहानि भूरीणि निराहारो ऽनुपक्रमः
यदि नोपनयेद्ग्रासो महाहिर् इव दिष्टभुक्
śayītāhāni bhūrīṇi nirāhāro 'nupakramaḥ
yadi nopanayedgrāso mahāhir iva diṣṭabhuk
- 4
ओजःसहोबलयुतं बिभ्रद्देहम् अकर्मकम्
शयानो वीतनिद्रश्च नेहेतेन्द्रियवान् अपि
ojaḥsahobalayutaṃ bibhraddeham akarmakam
śayāno vītanidraśca nehetendriyavān api
- 5
मुनिः प्रसन्नगम्भीरो दुर्विगाह्यो दुरत्ययः
अनन्तपारो ह्य् अक्षोभ्यः स्तिमितोद इवार्णवः
muniḥ prasannagambhīro durvigāhyo duratyayaḥ
anantapāro hy akṣobhyaḥ stimitoda ivārṇavaḥ
- 6
समृद्धकामो हीनो वा नारायणपरो मुनिः
नोत्सर्पेत न शुष्येत सरिद्भिर् इव सागरः
samṛddhakāmo hīno vā nārāyaṇaparo muniḥ
notsarpeta na śuṣyeta saridbhir iva sāgaraḥ
- 7
दृष्ट्वा स्त्रियं देवमायां तद्भावैर् अजितेन्द्रियः
प्रलोभितः पतत्य् अन्धे तमस्य् अग्नौ पतंगवत्
dṛṣṭvā striyaṃ devamāyāṃ tadbhāvair ajitendriyaḥ
pralobhitaḥ pataty andhe tamasy agnau pataṃgavat
- 8
योषिद्धिरण्याभरणाम्बरादिद्रव्येषु मायारचितेषु मूढः
प्रलोभितात्मा ह्य् उपभोगबुद्ध्या पतंगवन्नश्यति नष्टदृष्टिः
yoṣiddhiraṇyābharaṇāmbarādidravyeṣu māyāraciteṣu mūḍhaḥ
pralobhitātmā hy upabhogabuddhyā pataṃgavannaśyati naṣṭadṛṣṭiḥ
- 9
स्तोकं स्तोकं ग्रसेद्ग्रासं देहो वर्तेत यावता
गृहान् अहिंसन्न् आतिष्ठेद्वृत्तिं माधुकरीं मुनिः
stokaṃ stokaṃ grasedgrāsaṃ deho varteta yāvatā
gṛhān ahiṃsann ātiṣṭhedvṛttiṃ mādhukarīṃ muniḥ
- 10
अणुभ्यश्च महद्भ्यश्च शास्त्रेभ्यः कुशलो नरः
सर्वतः सारम् आदद्यात्पुष्पेभ्य इव षट्पदः
aṇubhyaśca mahadbhyaśca śāstrebhyaḥ kuśalo naraḥ
sarvataḥ sāram ādadyātpuṣpebhya iva ṣaṭpadaḥ
- 11
सायन्तनं श्वस्तनं वा न संगृह्णीत भिक्षितम्
पाणिपात्रोदरामत्रो मक्षिकेव न संग्रही
sāyantanaṃ śvastanaṃ vā na saṃgṛhṇīta bhikṣitam
pāṇipātrodarāmatro makṣikeva na saṃgrahī
- 12
सायन्तनं श्वस्तनं वा न संगृह्णीत भिक्षुकः
मक्षिका इव संगृह्णन्सह तेन विनश्यति
sāyantanaṃ śvastanaṃ vā na saṃgṛhṇīta bhikṣukaḥ
makṣikā iva saṃgṛhṇansaha tena vinaśyati
- 13
पदापि युवतीं भिक्षुर्न स्पृशेद्दारवीम् अपि
स्पृशन्करीव बध्येत करिण्या अङ्गसङ्गतः
padāpi yuvatīṃ bhikṣurna spṛśeddāravīm api
spṛśankarīva badhyeta kariṇyā aṅgasaṅgataḥ
- 14
नाधिगच्छेत्स्त्रियं प्राज्ञः कर्हिचिन्मृत्युम् आत्मनः
बलाधिकैः स हन्येत गजैर् अन्यैर्गजो यथा
nādhigacchetstriyaṃ prājñaḥ karhicinmṛtyum ātmanaḥ
balādhikaiḥ sa hanyeta gajair anyairgajo yathā
- 15
न देयं नोपभोग्यं च लुब्धैर्यद्दुःखसंचितम्
भुङ्क्ते तद् अपि तच्चान्यो मधुहेवार्थविन्मधु
na deyaṃ nopabhogyaṃ ca lubdhairyadduḥkhasaṃcitam
bhuṅkte tad api taccānyo madhuhevārthavinmadhu
- 16
सुदुःखोपार्जितैर्वित्तैर् आशासानां गृहाशिषः
मधुहेवाग्रतो भुङ्क्ते यतिर्वै गृहमेधिनाम्
suduḥkhopārjitairvittair āśāsānāṃ gṛhāśiṣaḥ
madhuhevāgrato bhuṅkte yatirvai gṛhamedhinām
- 17
ग्राम्यगीतं न शृणुयाद्यतिर्वनचरः क्वचित्
शिक्षेत हरिणाद्बद्धान्मृगयोर्गीतमोहितात्
grāmyagītaṃ na śṛṇuyādyatirvanacaraḥ kvacit
śikṣeta hariṇādbaddhānmṛgayorgītamohitāt
- 18
नृत्यवादित्रगीतानि जुषन्ग्राम्याणि योषिताम्
आसां क्रीडनको वश्य ऋष्यशृङ्गो मृगीसुतः
nṛtyavāditragītāni juṣangrāmyāṇi yoṣitām
āsāṃ krīḍanako vaśya ṛṣyaśṛṅgo mṛgīsutaḥ
- 19
जिह्वयातिप्रमाथिन्या जनो रसविमोहितः
मृत्युम् ऋच्छत्य् असद्बुद्धिर्मीनस्तु बडिशैर्यथा
jihvayātipramāthinyā jano rasavimohitaḥ
mṛtyum ṛcchaty asadbuddhirmīnastu baḍiśairyathā
- 20
इन्द्रियाणि जयन्त्य् आशु निराहारा मनीषिणः
वर्जयित्वा तु रसनं तन्निरन्नस्य वर्धते
indriyāṇi jayanty āśu nirāhārā manīṣiṇaḥ
varjayitvā tu rasanaṃ tannirannasya vardhate
- 21
तावज्जितेन्द्रियो न स्याद्विजितान्येन्द्रियः पुमान्
न जयेद्रसनं यावज्जितं सर्वं जिते रसे
tāvajjitendriyo na syādvijitānyendriyaḥ pumān
na jayedrasanaṃ yāvajjitaṃ sarvaṃ jite rase
- 22
पिङ्गला नाम वेश्यासीद्विदेहनगरे पुरा
तस्या मे शिक्षितं किंचिन्निबोध नृपनन्दन
piṅgalā nāma veśyāsīdvidehanagare purā
tasyā me śikṣitaṃ kiṃcinnibodha nṛpanandana
- 23
सा स्वैरिण्य् एकदा कान्तं संकेत उपनेष्यती
अभूत्काले बहिर्द्वारे बिभ्रती रूपम् उत्तमम्
sā svairiṇy ekadā kāntaṃ saṃketa upaneṣyatī
abhūtkāle bahirdvāre bibhratī rūpam uttamam
- 24
मार्ग आगच्छतो वीक्ष्य पुरुषान्पुरुषर्षभ
तान्शुल्कदान्वित्तवतः कान्तान्मेने ऽर्थकामुकी
mārga āgacchato vīkṣya puruṣānpuruṣarṣabha
tānśulkadānvittavataḥ kāntānmene 'rthakāmukī
- 25
आगतेष्व् अपयातेषु सा संकेतोपजीविनी
अप्य् अन्यो वित्तवान्को ऽपि माम् उपैष्यति भूरिदः
āgateṣv apayāteṣu sā saṃketopajīvinī
apy anyo vittavānko 'pi mām upaiṣyati bhūridaḥ
- 26
एवं दुराशया ध्वस्तनिद्रा द्वार्य् अवलम्बती
निर्गच्छन्ती प्रविशती निशीथं समपद्यत
evaṃ durāśayā dhvastanidrā dvāry avalambatī
nirgacchantī praviśatī niśīthaṃ samapadyata
- 27
तस्या वित्ताशया शुष्यद्वक्त्राया दीनचेतसः
निर्वेदः परमो जज्ञे चिन्ताहेतुः सुखावहः
tasyā vittāśayā śuṣyadvaktrāyā dīnacetasaḥ
nirvedaḥ paramo jajñe cintāhetuḥ sukhāvahaḥ
- 28
तस्या निर्विण्णचित्ताया गीतं शृणु यथा मम
निर्वेद आशापाशानां पुरुषस्य यथा ह्य् असिः
tasyā nirviṇṇacittāyā gītaṃ śṛṇu yathā mama
nirveda āśāpāśānāṃ puruṣasya yathā hy asiḥ
- 29
न ह्य् अङ्गाजातनिर्वेदो देहबन्धं जिहासति
यथा विज्ञानरहितो मनुजो ममतां नृप
na hy aṅgājātanirvedo dehabandhaṃ jihāsati
yathā vijñānarahito manujo mamatāṃ nṛpa
- 30
पिङ्गलोवाच
अहो मे मोहविततिं पश्यताविजितात्मनः
या कान्ताद् असतः कामं कामये येन बालिशा
piṅgalovāca
aho me mohavitatiṃ paśyatāvijitātmanaḥ
yā kāntād asataḥ kāmaṃ kāmaye yena bāliśā

