45 shlokas
- 1
श्रीभगवान् उवाच
यो विद्याश्रुतसम्पन्नः आत्मवान्नानुमानिकः
मायामात्रम् इदं ज्ञात्वा ज्ञानं च मयि संन्यसेत्
śrībhagavān uvāca
yo vidyāśrutasampannaḥ ātmavānnānumānikaḥ
māyāmātram idaṃ jñātvā jñānaṃ ca mayi saṃnyaset
- 2
ज्ञानिनस्त्व् अहम् एवेष्टः स्वार्थो हेतुश्च संमतः
स्वर्गश्चैवापवर्गश्च नान्यो ऽर्थो मदृते प्रियः
jñāninastv aham eveṣṭaḥ svārtho hetuśca saṃmataḥ
svargaścaivāpavargaśca nānyo 'rtho madṛte priyaḥ
- 3
ज्ञानविज्ञानसंसिद्धाः पदं श्रेष्ठं विदुर्मम
ज्ञानी प्रियतमो ऽतो मे ज्ञानेनासौ बिभर्ति माम्
jñānavijñānasaṃsiddhāḥ padaṃ śreṣṭhaṃ vidurmama
jñānī priyatamo 'to me jñānenāsau bibharti mām
- 4
तपस्तीर्थं जपो दानं पवित्राणीतराणि च
नालं कुर्वन्ति तां सिद्धिं या ज्ञानकलया कृता
tapastīrthaṃ japo dānaṃ pavitrāṇītarāṇi ca
nālaṃ kurvanti tāṃ siddhiṃ yā jñānakalayā kṛtā
- 5
तस्माज्ज्ञानेन सहितं ज्ञात्वा स्वात्मानम् उद्धव
ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो भज मां भक्तिभावतः
tasmājjñānena sahitaṃ jñātvā svātmānam uddhava
jñānavijñānasampanno bhaja māṃ bhaktibhāvataḥ
- 6
ज्ञानविज्ञानयज्ञेन माम् इष्ट्वात्मानम् आत्मनि
सर्वयज्ञपतिं मां वै संसिद्धिं मुनयो ऽगमन्
jñānavijñānayajñena mām iṣṭvātmānam ātmani
sarvayajñapatiṃ māṃ vai saṃsiddhiṃ munayo 'gaman
- 7
त्वय्य् उद्धवाश्रयति यस्त्रिविधो विकारो मायान्तरापतति नाद्यपवर्गयोर्यत्
जन्मादयो ऽस्य यद् अमी तव तस्य किं स्युर् आद्यन्तयोर्यद् असतो ऽस्ति तद् एव मध्ये
tvayy uddhavāśrayati yastrividho vikāro māyāntarāpatati nādyapavargayoryat
janmādayo 'sya yad amī tava tasya kiṃ syur ādyantayoryad asato 'sti tad eva madhye
- 8
श्रीउद्धव उवाच
ज्ञानं विशुद्धं विपुलं यथैतद्वैराग्यविज्ञानयुतं पुराणम्
आख्याहि विश्वेश्वर विश्वमूर्ते त्वद्भक्तियोगं च महद्विमृग्यम्
śrīuddhava uvāca
jñānaṃ viśuddhaṃ vipulaṃ yathaitadvairāgyavijñānayutaṃ purāṇam
ākhyāhi viśveśvara viśvamūrte tvadbhaktiyogaṃ ca mahadvimṛgyam
- 9
तापत्रयेणाभिहतस्य घोरे संतप्यमानस्य भवाध्वनीश
पश्यामि नान्यच्छरणं तवाङ्घ्रिद्वंद्वातपत्राद् अमृताभिवर्षात्
tāpatrayeṇābhihatasya ghore saṃtapyamānasya bhavādhvanīśa
paśyāmi nānyaccharaṇaṃ tavāṅghridvaṃdvātapatrād amṛtābhivarṣāt
- 10
दष्टं जनं संपतितं बिले ऽस्मिन्कालाहिना क्षुद्रसुखोरुतर्षम्
समुद्धरैनं कृपयापवर्ग्यैर्वचोभिर् आसिञ्च महानुभाव
daṣṭaṃ janaṃ saṃpatitaṃ bile 'sminkālāhinā kṣudrasukhorutarṣam
samuddharainaṃ kṛpayāpavargyairvacobhir āsiñca mahānubhāva
- 11
श्रीभगवान् उवाच
इत्थम् एतत्पुरा राजा भीष्मं धर्मभृतां वरम्
अजातशत्रुः पप्रच्छ सर्वेषां नो ऽनुशृण्वताम्
śrībhagavān uvāca
ittham etatpurā rājā bhīṣmaṃ dharmabhṛtāṃ varam
ajātaśatruḥ papraccha sarveṣāṃ no 'nuśṛṇvatām
- 12
निवृत्ते भारते युद्धे सुहृन्निधनविह्वलः
श्रुत्वा धर्मान्बहून्पश्चान्मोक्षधर्मान् अपृच्छत
nivṛtte bhārate yuddhe suhṛnnidhanavihvalaḥ
śrutvā dharmānbahūnpaścānmokṣadharmān apṛcchata
- 13
तान् अहं ते ऽभिधास्यामि देवव्रतमखाच्छ्रुतान्
ज्ञानवैराग्यविज्ञानश्रद्धाभक्त्युपबृंहितान्
tān ahaṃ te 'bhidhāsyāmi devavratamakhācchrutān
jñānavairāgyavijñānaśraddhābhaktyupabṛṃhitān
- 14
नवैकादश पञ्च त्रीन्भावान्भूतेषु येन वै
ईक्षेताथाइकम् अप्य् एषु तज्ज्ञानं मम निश्चितम्
navaikādaśa pañca trīnbhāvānbhūteṣu yena vai
īkṣetāthāikam apy eṣu tajjñānaṃ mama niścitam
- 15
एतद् एव हि विज्ञानं न तथैकेन येन यत्
स्थित्युत्पत्त्यप्ययान्पश्येद्भावानां त्रिगुणात्मनाम्
etad eva hi vijñānaṃ na tathaikena yena yat
sthityutpattyapyayānpaśyedbhāvānāṃ triguṇātmanām
- 16
आदाव् अन्ते च मध्ये च सृज्यात्सृज्यं यद् अन्वियात्
पुनस्तत्प्रतिसंक्रामे यच्छिष्येत तद् एव सत्
ādāv ante ca madhye ca sṛjyātsṛjyaṃ yad anviyāt
punastatpratisaṃkrāme yacchiṣyeta tad eva sat
- 17
श्रुतिः प्रत्यक्षम् ऐतिह्यम् अनुमानं चतुष्टयम्
प्रमाणेष्व् अनवस्थानाद्विकल्पात्स विरज्यते
śrutiḥ pratyakṣam aitihyam anumānaṃ catuṣṭayam
pramāṇeṣv anavasthānādvikalpātsa virajyate
- 18
कर्मणां परिणामित्वाद् आ विरिञ्च्याद् अमङ्गलम्
विपश्चिन्नश्वरं पश्येद् अदृष्टम् अपि दृष्टवत्
karmaṇāṃ pariṇāmitvād ā viriñcyād amaṅgalam
vipaścinnaśvaraṃ paśyed adṛṣṭam api dṛṣṭavat
- 19
भक्तियोगः पुरैवोक्तः प्रीयमाणाय ते ऽनघ
पुनश्च कथयिष्यामि मद्भक्तेः कारणं परम्
bhaktiyogaḥ puraivoktaḥ prīyamāṇāya te 'nagha
punaśca kathayiṣyāmi madbhakteḥ kāraṇaṃ param
- 20
श्रद्धामृतकथायां मे शश्वन्मदनुकीर्तनम्
परिनिष्ठा च पूजायां स्तुतिभिः स्तवनं मम
śraddhāmṛtakathāyāṃ me śaśvanmadanukīrtanam
pariniṣṭhā ca pūjāyāṃ stutibhiḥ stavanaṃ mama
- 21
आदरः परिचर्यायां सर्वाङ्गैर् अभिवन्दनम्
मद्भक्तपूजाभ्यधिका सर्वभूतेषु मन्मतिः
ādaraḥ paricaryāyāṃ sarvāṅgair abhivandanam
madbhaktapūjābhyadhikā sarvabhūteṣu manmatiḥ
- 22
मदर्थेष्व् अङ्गचेष्टा च वचसा मद्गुणेरणम्
मय्य् अर्पणं च मनसः सर्वकामविवर्जनम्
madartheṣv aṅgaceṣṭā ca vacasā madguṇeraṇam
mayy arpaṇaṃ ca manasaḥ sarvakāmavivarjanam
- 23
मदर्थे ऽर्थपरित्यागो भोगस्य च सुखस्य च
इष्टं दत्तं हुतं जप्तं मदर्थं यद्व्रतं तपः
madarthe 'rthaparityāgo bhogasya ca sukhasya ca
iṣṭaṃ dattaṃ hutaṃ japtaṃ madarthaṃ yadvrataṃ tapaḥ
- 24
एवं धर्मैर्मनुष्याणाम् उद्धवात्मनिवेदिनाम्
मयि संजायते भक्तिः को ऽन्यो ऽर्थो ऽस्यावशिष्यते
evaṃ dharmairmanuṣyāṇām uddhavātmanivedinām
mayi saṃjāyate bhaktiḥ ko 'nyo 'rtho 'syāvaśiṣyate
- 25
यदात्मन्य् अर्पितं चित्तं शान्तं सत्त्वोपबृंहितम्
धर्मं ज्ञानं स वैराग्यम् ऐश्वर्यं चाभिपद्यते
yadātmany arpitaṃ cittaṃ śāntaṃ sattvopabṛṃhitam
dharmaṃ jñānaṃ sa vairāgyam aiśvaryaṃ cābhipadyate
- 26
यद् अर्पितं तद्विकल्पे इन्द्रियैः परिधावति
रजस्वलं चासन्निष्ठं चित्तं विद्धि विपर्ययम्
yad arpitaṃ tadvikalpe indriyaiḥ paridhāvati
rajasvalaṃ cāsanniṣṭhaṃ cittaṃ viddhi viparyayam
- 27
धर्मो मद्भक्तिकृत्प्रोक्तो ज्ञानं चैकात्म्यदर्शनम्
गुणेष्व् असङ्गो वैराग्यम् ऐश्वर्यं चाणिमादयः
dharmo madbhaktikṛtprokto jñānaṃ caikātmyadarśanam
guṇeṣv asaṅgo vairāgyam aiśvaryaṃ cāṇimādayaḥ
- 28
श्रीउद्धव उवाच
यमः कतिविधः प्रोक्तो नियमो वारिकर्षण कः शमः को दमः कृष्ण
śrīuddhava uvāca
yamaḥ katividhaḥ prokto niyamo vārikarṣaṇa kaḥ śamaḥ ko damaḥ kṛṣṇa
- 29
का तितिक्षा धृतिः प्रभो किं दानं किं तपः शौर्यम्
किम्सत्यम् ऋतम् उच्यते कस्त्यागः किं धनं चेष्टम्
kā titikṣā dhṛtiḥ prabho kiṃ dānaṃ kiṃ tapaḥ śauryam
kimsatyam ṛtam ucyate kastyāgaḥ kiṃ dhanaṃ ceṣṭam
- 30
को यज्ञः का च दक्षिणा पुंसः किं स्विद्बलं श्रीमन्
भगो लाभश्च केशव का विद्या ह्रीः परा का श्रीः
ko yajñaḥ kā ca dakṣiṇā puṃsaḥ kiṃ svidbalaṃ śrīman
bhago lābhaśca keśava kā vidyā hrīḥ parā kā śrīḥ

