২৮ টা শ্লোক
- 1
ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताः ।
तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাye śāstravidhimutsṛjya yajante śraddhayānvitāḥ |
teṣāṃ niṣṭhā tu kā kṛṣṇa sattvamāho rajastamaḥ ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাঅৰ্জুনে ক'লে: হে কৃষ্ণ, যিসকলে শাস্ত্ৰৰ বিধি এৰি শ্ৰদ্ধাৰে উপাসনা কৰে, তেওঁলোকৰ নিষ্ঠা কি? সেয়া সত্ত্ব, ৰজঃ নে তমঃ?
- 2
त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा ।
सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাtrividhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāvajā |
sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṃ śaṛṇu ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাশ্ৰীভগৱানে ক'লে: দেহীসকলৰ স্বভাৱজাত শ্ৰদ্ধা তিনি প্ৰকাৰৰ: সাত্ত্বিক, ৰাজসিক আৰু তামসিক। সেই বিষয়ে শুনা।
- 3
सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत ।
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাsattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārata |
śraddhāmayo'yaṃ puruṣo yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাহে ভাৰত, প্ৰত্যেকৰে শ্ৰদ্ধা তেওঁৰ অন্তঃকৰণৰ অনুৰূপ। মানুহ শ্ৰদ্ধাময়; যাৰ যেনে শ্ৰদ্ধা, তেওঁ তেনেকুৱাই।
- 4
यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः ।
प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাyajante sāttvikā devānyakṣarakṣāṃsi rājasāḥ |
pretānbhūtagaṇāṃścānye yajante tāmasā janāḥ ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাসাত্ত্বিক লোকে দেৱতাসকলক পূজা কৰে, ৰাজসিক লোকে যক্ষ আৰু ৰাক্ষসক, আৰু আন তামসিক লোকে প্ৰেত আৰু ভূতগণক পূজা কৰে।
- 5
अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः ।
दम्भाहङ्कारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাaśāstravihitaṃ ghoraṃ tapyante ye tapo janāḥ |
dambhāhaṅkārasaṃyuktāḥ kāmarāgabalānvitāḥ ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাযিসকল লোকে শাস্ত্ৰত নোকোৱা ঘোৰ তপস্যা কৰে, দম্ভ আৰু অহংকাৰেৰে যুক্ত, কাম আৰু আসক্তিৰ বলেৰে চালিত হৈ,
- 6
कर्षयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः ।
मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাkarṣayantaḥ śarīrasthaṃ bhūtagrāmamacetasaḥ |
māṃ caivāntaḥśarīrasthaṃ tānviddhyāsuraniścayān ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাঅবিবেকী হৈ দেহত থকা ভূতসমূহক আৰু দেহৰ ভিতৰত থকা মোকো কষ্ট দিয়ে, তেওঁলোকক আসুৰী নিশ্চয়ৰ বুলি জানিবা।
- 7
आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः ।
यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাāhārastvapi sarvasya trividho bhavati priyaḥ |
yajñastapastathā dānaṃ teṣāṃ bhedamimaṃ śaṛṇu ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাপ্ৰত্যেকৰে প্ৰিয় আহাৰো তিনি প্ৰকাৰৰ, তেনেদৰে যজ্ঞ, তপস্যা আৰু দানো। সেইবোৰৰ এই ভেদ শুনা।
- 8
आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः ।
रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাāyuḥsattvabalārogyasukhaprītivivardhanāḥ |
rasyāḥ snigdhāḥ sthirā hṛdyā āhārāḥ sāttvikapriyāḥ ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাআয়ু, সত্ত্ব, বল, আৰোগ্য, সুখ আৰু প্ৰীতি বৃদ্ধি কৰা, ৰসাল, স্নিগ্ধ, স্থায়ী আৰু হৃদয়গ্ৰাহী আহাৰ সাত্ত্বিকসকলৰ প্ৰিয়।
- 9
कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः ।
आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাkaṭvamlalavaṇātyuṣṇatīkṣṇarūkṣavidāhinaḥ |
āhārā rājasasyeṣṭā duḥkhaśokāmayapradāḥ ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাতিতা, টেঙা, নিমখীয়া, অতি গৰম, জলা, শুকান আৰু দাহক আহাৰ ৰাজসিকসকলৰ প্ৰিয়, আৰু সেইবোৰে দুখ, শোক আৰু ৰোগ আনে।
- 10
यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत् ।
उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम् ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাyātayāmaṃ gatarasaṃ pūti paryuṣitaṃ ca yat |
ucchiṣṭamapi cāmedhyaṃ bhojanaṃ tāmasapriyam ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাবহুপৰ ৰখা, সোৱাদহীন, দুৰ্গন্ধযুক্ত, বাহী, উচ্ছিষ্ট আৰু অপবিত্ৰ আহাৰ তামসিকসকলৰ প্ৰিয়।
- 11
अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते ।
यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাaphalākāṅkṣibhiryajño vidhidṛṣṭo ya ijyate |
yaṣṭavyameveti manaḥ samādhāya sa sāttvikaḥ ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাফলৰ আকাংক্ষা নকৰাসকলে বিধি অনুসৰি, কেৱল কৰা উচিত বুলি মন স্থিৰ কৰি যি যজ্ঞ কৰে, সেয়া সাত্ত্বিক।
- 12
अभिसन्धाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत् ।
इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাabhisandhāya tu phalaṃ dambhārthamapi caiva yat |
ijyate bharataśreṣṭha taṃ yajñaṃ viddhi rājasam ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাকিন্তু হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ, ফলৰ আশাত বা দম্ভৰ বাবে যি যজ্ঞ কৰা হয়, তাক ৰাজসিক বুলি জানিবা।
- 13
विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम् ।
श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাvidhihīnamasṛṣṭānnaṃ mantrahīnamadakṣiṇam |
śraddhāvirahitaṃ yajñaṃ tāmasaṃ paricakṣate ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাবিধিহীন, অন্নদানহীন, মন্ত্ৰহীন, দক্ষিণাহীন আৰু শ্ৰদ্ধাহীন যজ্ঞক তামসিক বোলা হয়।
- 14
देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम् ।
ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাdevadvijaguruprājñapūjanaṃ śaucamārjavam |
brahmacaryamahiṃsā ca śārīraṃ tapa ucyate ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাদেৱতা, দ্বিজ, গুৰু আৰু প্ৰাজ্ঞসকলৰ পূজা, শুচিতা, সৰলতা, ব্ৰহ্মচৰ্য আৰু অহিংসাক শাৰীৰিক তপস্যা বোলা হয়।
- 15
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् ।
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাanudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ priyahitaṃ ca yat |
svādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅmayaṃ tapa ucyate ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাউদ্বেগ নজন্মোৱা, সত্য, প্ৰিয় আৰু হিতকৰ বাক্য, আৰু স্বাধ্যায়ৰ নিয়মিত অভ্যাসক বাচিক তপস্যা বোলা হয়।
- 16
मनः प्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः ।
भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাmanaḥ prasādaḥ saumyatvaṃ maunamātmavinigrahaḥ |
bhāvasaṃśuddhirityetattapo mānasamucyate ||
যন্ত্ৰৰ খচৰামনৰ প্ৰসন্নতা, সৌম্যভাৱ, মৌন, আত্মসংযম আৰু ভাৱৰ শুদ্ধতা, এয়াই মানসিক তপস্যা বুলি কোৱা হয়।
- 17
श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं नरैः ।
अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাśraddhayā parayā taptaṃ tapastattrividhaṃ naraiḥ |
aphalākāṅkṣibhiryuktaiḥ sāttvikaṃ paricakṣate ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাফলৰ আকাংক্ষা নকৰা যোগযুক্ত মানুহে পৰম শ্ৰদ্ধাৰে আচৰণ কৰা এই ত্ৰিবিধ তপস্যাক সাত্ত্বিক বোলা হয়।
- 18
सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् ।
क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम् ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাsatkāramānapūjārthaṃ tapo dambhena caiva yat |
kriyate tadiha proktaṃ rājasaṃ calamadhruvam ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাসৎকাৰ, মান আৰু পূজা লাভৰ বাবে বা দম্ভেৰে যি তপস্যা কৰা হয়, তাক ইয়াত ৰাজসিক বোলা হয়; সেয়া চঞ্চল আৰু অস্থায়ী।
- 19
मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः ।
परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम् ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাmūḍhagrāheṇātmano yatpīḍayā kriyate tapaḥ |
parasyotsādanārthaṃ vā tattāmasamudāhṛtam ||
যন্ত্ৰৰ খচৰামূঢ় আগ্ৰহেৰে নিজকে পীড়া দি বা আনৰ বিনাশৰ বাবে যি তপস্যা কৰা হয়, তাক তামসিক বোলা হয়।
- 20
दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे ।
देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাdātavyamiti yaddānaṃ dīyate'nupakāriṇe |
deśe kāle ca pātre ca taddānaṃ sāttvikaṃ smṛtam ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাদিয়া উচিত বুলি যি দান প্ৰতিদান দিব নোৱৰা জনক, উচিত দেশ, কাল আৰু পাত্ৰ বিবেচনা কৰি দিয়া হয়, সেই দানক সাত্ত্বিক বুলি মনা হয়।
- 21
यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः ।
दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम् ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাyattu pratyupakārārthaṃ phalamuddiśya vā punaḥ |
dīyate ca parikliṣṭaṃ taddānaṃ rājasaṃ smṛtam ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাকিন্তু প্ৰত্যুপকাৰৰ আশাত, বা ফলৰ উদ্দেশ্যে, বা অনিচ্ছাৰে যি দান দিয়া হয়, সেই দানক ৰাজসিক বুলি মনা হয়।
- 22
अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयते ।
असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम् ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাadeśakāle yaddānamapātrebhyaśca dīyate |
asatkṛtamavajñātaṃ tattāmasamudāhṛtam ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাঅনুচিত দেশ আৰু কালত অযোগ্য পাত্ৰক অসন্মানেৰে আৰু অৱজ্ঞাৰে যি দান দিয়া হয়, তাক তামসিক বোলা হয়।
- 23
ॐतत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः ।
ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাoṃtatsaditi nirdeśo brahmaṇastrividhaḥ smṛtaḥ |
brāhmaṇāstena vedāśca yajñāśca vihitāḥ purā ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাওঁ তৎ সৎ, এয়াই ব্ৰহ্মৰ ত্ৰিবিধ নিৰ্দেশ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। ইয়াৰ দ্বাৰাই আদিতে ব্ৰাহ্মণ, বেদ আৰু যজ্ঞসমূহ বিহিত হৈছিল।
- 24
तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः ।
प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम् ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাtasmādomityudāhṛtya yajñadānatapaḥkriyāḥ |
pravartante vidhānoktāḥ satataṃ brahmavādinām ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাসেয়েহে ব্ৰহ্মবাদীসকলে বিধান অনুসৰি যজ্ঞ, দান আৰু তপস্যাৰ কৰ্ম সদায় ওঁ উচ্চাৰণ কৰিয়েই আৰম্ভ কৰে।
- 25
तदित्यनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः ।
दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাtadityanabhisandhāya phalaṃ yajñatapaḥkriyāḥ |
dānakriyāśca vividhāḥ kriyante mokṣakāṅkṣibhiḥ ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাতৎ শব্দ উচ্চাৰণ কৰি, ফলৰ আকাংক্ষা নকৰাকৈ মোক্ষকামীসকলে বিভিন্ন যজ্ঞ, তপস্যা আৰু দানৰ কৰ্ম কৰে।
- 26
सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते ।
प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাsadbhāve sādhubhāve ca sadityetatprayujyate |
praśaste karmaṇi tathā sacchabdaḥ pārtha yujyate ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাহে পাৰ্থ, সৎ শব্দ সত্তা আৰু সাধুতাৰ অৰ্থত প্ৰয়োগ কৰা হয়, আৰু তেনেদৰে প্ৰশংসনীয় কৰ্মতো সৎ শব্দ ব্যৱহৃত হয়।
- 27
यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते ।
कर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাyajñe tapasi dāne ca sthitiḥ saditi cocyate |
karma caiva tadarthīyaṃ sadityevābhidhīyate ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাযজ্ঞ, তপস্যা আৰু দানত স্থিতিকো সৎ বোলা হয়, আৰু সেইবোৰৰ বাবে কৰা কৰ্মকো সৎ বুলিয়েই কোৱা হয়।
- 28
अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् ।
असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह ॥
যন্ত্ৰৰ খচৰাaśraddhayā hutaṃ dattaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat |
asadityucyate pārtha na ca tatpretya no iha ||
যন্ত্ৰৰ খচৰাহে পাৰ্থ, অশ্ৰদ্ধাৰে যি আহুতি দিয়া হয়, যি দান কৰা হয়, যি তপস্যা কৰা হয় আৰু যি কৰ্ম কৰা হয়, তাক অসৎ বোলা হয়; সেয়া পৰলোকতো মূল্যহীন, ইহলোকতো।