20 శ్లోకాలు
- 1
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम् ।
छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित् ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిūrdhvamūlamadhaḥśākhamaśvatthaṃ prāhuravyayam |
chandāṃsi yasya parṇāni yastaṃ veda sa vedavit ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిశ్రీభగవానుడు ఇలా అన్నాడు: వేర్లు పైకి, కొమ్మలు కిందికి ఉన్న అవ్యయమైన అశ్వత్థ వృక్షం గురించి చెబుతారు. వేద ఛందస్సులే దాని ఆకులు; దానిని ఎరిగినవాడే వేదాన్ని ఎరిగినవాడు.
- 2
अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा
गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः ।
अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि
कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిadhaścordhvaṃ prasṛtāstasya śākhā
guṇapravṛddhā viṣayapravālāḥ |
adhaśca mūlānyanusantatāni
karmānubandhīni manuṣyaloke ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిగుణాలచేత పెంచబడి, ఇంద్రియ విషయాలే చిగుళ్ళుగా దాని కొమ్మలు కిందికీ పైకీ వ్యాపించి ఉన్నాయి. కింద మనుష్యలోకంలో కర్మలతో బంధించే దాని వేర్లు విస్తరించి ఉన్నాయి.
- 3
न रूपमस्येह तथोपलभ्यते
नान्तो न चादिर्न च सम्प्रतिष्ठा ।
अश्वत्थमेनं सुविरूढमूलं
असङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిna rūpamasyeha tathopalabhyate
nānto na cādirna ca sampratiṣṭhā |
aśvatthamenaṃ suvirūḍhamūlaṃ
asaṅgaśastreṇa dṛḍhena chittvā ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిదాని నిజ రూపం ఇక్కడ కనిపించదు, దాని అంతమూ ఆదీ ఆధారమూ కనిపించవు. దృఢంగా వేళ్ళూనిన ఈ అశ్వత్థాన్ని అసంగమనే దృఢమైన గొడ్డలితో నరికి,
- 4
ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं
यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः ।
तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये ।
यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిtataḥ padaṃ tatparimārgitavyaṃ
yasmingatā na nivartanti bhūyaḥ |
tameva cādyaṃ puruṣaṃ prapadye |
yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఎక్కడికి చేరినవారు మళ్ళీ తిరిగి రారో ఆ పదాన్ని అన్వేషించాలి: ఎవరి నుండి ఈ పురాతన ప్రవృత్తి ప్రవహించిందో ఆ ఆదిపురుషుడినే శరణు పొందుతున్నాను అని భావిస్తూ.
- 5
निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा
अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः ।
द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञैर्-
गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत् ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిnirmānamohā jitasaṅgadoṣā
adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ |
dvandvairvimuktāḥ sukhaduḥkhasaṃjñair-
gacchantyamūḍhāḥ padamavyayaṃ tat ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిమానమోహాలు లేనివారు, సంగదోషాన్ని జయించినవారు, నిత్యం అధ్యాత్మంలో నిలిచినవారు, కోరికలు తొలగినవారు, సుఖదుఃఖాలనే ద్వంద్వాల నుండి విముక్తులైనవారు అయిన అమూఢులు ఆ అవ్యయ పదాన్ని పొందుతారు.
- 6
न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः ।
यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిna tadbhāsayate sūryo na śaśāṅko na pāvakaḥ |
yadgatvā na nivartante taddhāma paramaṃ mama ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిదానిని సూర్యుడు గానీ చంద్రుడు గానీ అగ్ని గానీ ప్రకాశింపజేయలేరు. ఎక్కడికి వెళ్ళినవారు తిరిగి రారో అదే నా పరమధామం.
- 7
ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः ।
मनःषष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిmamaivāṃśo jīvaloke jīvabhūtaḥ sanātanaḥ |
manaḥṣaṣṭhānīndriyāṇi prakṛtisthāni karṣati ||
యంత్ర చిత్తుప్రతినా సనాతనమైన అంశమే జీవలోకంలో జీవుడై, ప్రకృతిలో నెలకొన్న మనస్సుతో కూడిన ఆరు ఇంద్రియాలను తన వైపు ఆకర్షిస్తుంది.
- 8
शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः ।
गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात् ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిśarīraṃ yadavāpnoti yaccāpyutkrāmatīśvaraḥ |
gṛhītvaitāni saṃyāti vāyurgandhānivāśayāt ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిదేహానికి ప్రభువైనవాడు శరీరాన్ని పొందినప్పుడూ దానిని విడిచి వెళ్ళినప్పుడూ, గాలి పువ్వుల నుండి సువాసనలను తీసుకువెళ్ళినట్లు వీటిని తీసుకుని వెళ్తాడు.
- 9
श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च ।
अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిśrotraṃ cakṣuḥ sparśanaṃ ca rasanaṃ ghrāṇameva ca |
adhiṣṭhāya manaścāyaṃ viṣayānupasevate ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిచెవి, కన్ను, చర్మం, నాలుక, ముక్కు, మనస్సులను ఆశ్రయించి ఇతను విషయాలను అనుభవిస్తాడు.
- 10
उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम् ।
विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిutkrāmantaṃ sthitaṃ vāpi bhuñjānaṃ vā guṇānvitam |
vimūḍhā nānupaśyanti paśyanti jñānacakṣuṣaḥ ||
యంత్ర చిత్తుప్రతివెళ్ళిపోతున్నా, ఉంటున్నా, గుణాలతో కూడి అనుభవిస్తున్నా ఇతనిని మూఢులు చూడరు; జ్ఞాననేత్రం గలవారు చూస్తారు.
- 11
यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ।
यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిyatanto yoginaścainaṃ paśyantyātmanyavasthitam |
yatanto'pyakṛtātmāno nainaṃ paśyantyacetasaḥ ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిప్రయత్నించే యోగులు తమలో నెలకొన్న ఇతనిని చూస్తారు; కానీ అంతరంగం సంస్కరించబడని, వివేకం లేనివారు ప్రయత్నించినా ఇతనిని చూడలేరు.
- 12
यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् ।
यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम् ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిyadādityagataṃ tejo jagadbhāsayate'khilam |
yaccandramasi yaccāgnau tattejo viddhi māmakam ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిసూర్యునిలో ఉండి సమస్త జగత్తునూ ప్రకాశింపజేసే తేజస్సు, చంద్రునిలోని తేజస్సు, అగ్నిలోని తేజస్సు నాదేనని తెలుసుకో.
- 13
गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा ।
पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిgāmāviśya ca bhūtāni dhārayāmyahamojasā |
puṣṇāmi cauṣadhīḥ sarvāḥ somo bhūtvā rasātmakaḥ ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిభూమిలో ప్రవేశించి నా ఓజస్సుతో సమస్త భూతాలనూ ధరిస్తాను; రసాత్మకుడైన సోముడినై సమస్త ఓషధులనూ పోషిస్తాను.
- 14
अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः ।
प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిahaṃ vaiśvānaro bhūtvā prāṇināṃ dehamāśritaḥ |
prāṇāpānasamāyuktaḥ pacāmyannaṃ caturvidham ||
యంత్ర చిత్తుప్రతివైశ్వానరుడినై ప్రాణుల దేహాలను ఆశ్రయించి, ప్రాణాపానాలతో కూడి నాలుగు విధాల అన్నాన్ని నేను జీర్ణం చేస్తాను.
- 15
सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो
मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनञ्च ।
वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो
वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిsarvasya cāhaṃ hṛdi sanniviṣṭo
mattaḥ smṛtirjñānamapohanañca |
vedaiśca sarvairahameva vedyo
vedāntakṛdvedavideva cāham ||
యంత్ర చిత్తుప్రతినేను అందరి హృదయంలో సన్నివిష్టుడినై ఉన్నాను; నా నుండే స్మృతీ జ్ఞానమూ వాటి లోపమూ కలుగుతాయి. సమస్త వేదాలచేత తెలుసుకోదగినవాడిని నేనే; వేదాంతకర్తనూ వేదవేత్తనూ నేనే.
- 16
द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిdvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca |
kṣaraḥ sarvāṇi bhūtāni kūṭastho'kṣara ucyate ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఈ లోకంలో క్షరుడు, అక్షరుడు అని ఇద్దరు పురుషులు ఉన్నారు. సమస్త భూతాలూ క్షరుడు; కూటస్థుడు అక్షరుడు అని చెప్పబడతాడు.
- 17
उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ।
यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిuttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ |
yo lokatrayamāviśya bibhartyavyaya īśvaraḥ ||
యంత్ర చిత్తుప్రతికానీ ఉత్తమ పురుషుడు మరొకడు ఉన్నాడు; అతను పరమాత్మ అని పిలవబడతాడు. అవ్యయుడైన ఈశ్వరుడైన అతను మూడు లోకాలలో ప్రవేశించి వాటిని భరిస్తాడు.
- 18
यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः ।
अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిyasmātkṣaramatīto'hamakṣarādapi cottamaḥ |
ato'smi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ ||
యంత్ర చిత్తుప్రతినేను క్షరానికి అతీతుడిని, అక్షరం కంటే కూడా ఉత్తముడిని కనుక లోకంలోనూ వేదంలోనూ పురుషోత్తముడిగా ప్రసిద్ధుడినయ్యాను.
- 19
यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।
स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిyo māmevamasammūḍho jānāti puruṣottamam |
sa sarvavidbhajati māṃ sarvabhāvena bhārata ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిభారతా, మోహం లేనివాడై నన్ను ఇలా పురుషోత్తముడిగా ఎవడు తెలుసుకుంటాడో, వాడు సర్వజ్ఞుడై సర్వభావంతో నన్ను భజిస్తాడు.
- 20
इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयानघ ।
एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात्कृतकृत्यश्च भारत ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిiti guhyatamaṃ śāstramidamuktaṃ mayānagha |
etadbuddhvā buddhimānsyātkṛtakṛtyaśca bhārata ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఅనఘా, ఇలా ఈ అత్యంత గుహ్యమైన శాస్త్రాన్ని నేను నీకు చెప్పాను. భారతా, దీనిని తెలుసుకుని మనిషి బుద్ధిమంతుడూ కృతకృత్యుడూ అవుతాడు.