72 శ్లోకాలు
- 1
तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।
विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిtaṃ tathā kṛpayāviṣṭamaśrupūrṇākulekṣaṇam |
viṣīdantamidaṃ vākyamuvāca madhusūdanaḥ ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిసంజయుడు ఇలా అన్నాడు: కరుణతో ఆవరించబడి, కన్నీళ్ళు నిండిన కలత కళ్ళతో విషాదంలో మునిగిన అతనితో మధుసూదనుడు ఈ మాటలు పలికాడు.
- 2
कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిkutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam |
anāryajuṣṭamasvargyamakīrtikaramarjuna ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిశ్రీభగవానుడు ఇలా అన్నాడు: అర్జునా, ఇంత విషమ సమయంలో ఈ మనోదౌర్బల్యం నీకు ఎక్కడి నుండి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగిన మార్గం కాదు; ఇది స్వర్గానికీ కీర్తికీ కాక అపకీర్తికే దారితీస్తుంది.
- 3
क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते ।
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిklaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate |
kṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha parantapa ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిపార్థా, పిరికితనానికి లొంగకు; అది నీకు తగదు. ఈ అల్పమైన హృదయ దౌర్బల్యాన్ని వదిలి లే, పరంతపా.
- 4
कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।
इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిkathaṃ bhīṣmamahaṃ saṅkhye droṇaṃ ca madhusūdana |
iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఅర్జునుడు ఇలా అన్నాడు: మధుసూదనా, పూజకు అర్హులైన భీష్మ ద్రోణులను యుద్ధంలో బాణాలతో నేను ఎలా ఎదుర్కోగలను, అరిసూదనా?
- 5
गुरूनहत्वा हि महानुभावान्
श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके ।
हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव
भुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిgurūnahatvā hi mahānubhāvān
śreyo bhoktuṃ bhaikṣyamapīha loke |
hatvārthakāmāṃstu gurūnihaiva
bhuñjīya bhogān rudhirapradigdhān ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిమహాత్ములైన ఈ గురువులను చంపడం కంటే ఈ లోకంలో భిక్షాన్నంతో బతకడమే మేలు. తమ ప్రయోజనం కోరే వారైనా, వారిని చంపితే నేను ఇక్కడ అనుభవించే ప్రతి భోగమూ రక్తంతో తడిసినదే అవుతుంది.
- 6
न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो
यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः ।
यानेव हत्वा न जिजीविषामस्-
तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిna caitadvidmaḥ kataranno garīyo
yadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ |
yāneva hatvā na jijīviṣāmas-
te'vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిమేము గెలవడం మేలో, వారు మమ్మల్ని గెలవడం మేలో కూడా మాకు తెలియదు. ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు మా ఎదుట నిలిచి ఉన్నారు; వారిని చంపితే మేము బతకాలని కోరుకోము.
- 7
कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः
पृच्छामि त्वां धर्मसम्मूढचेताः ।
यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे
शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిkārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ
pṛcchāmi tvāṃ dharmasammūḍhacetāḥ |
yacchreyaḥ syānniścitaṃ brūhi tanme
śiṣyaste'haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిపిరికితనం అనే దోషంతో నా స్వభావమే దెబ్బతిన్నది, ధర్మం విషయంలో నా మనసు గందరగోళంలో ఉంది. నిజంగా ఏది మేలో నిశ్చయంగా చెప్పమని నిన్ను అడుగుతున్నాను. నేను నీ శిష్యుడను; నిన్ను శరణు పొందాను; నాకు బోధించు.
- 8
न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद्
यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् ।
अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं
राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిna hi prapaśyāmi mamāpanudyād
yacchokamucchoṣaṇamindriyāṇām |
avāpya bhūmāvasapatnamṛddhaṃ
rājyaṃ surāṇāmapi cādhipatyam ||
యంత్ర చిత్తుప్రతినా ఇంద్రియాలను ఎండబెట్టే ఈ దుఃఖాన్ని పోగొట్టగలది ఏదీ నాకు కనిపించడం లేదు; భూమిపై ఎదురులేని సంపన్న రాజ్యం లభించినా, దేవతలపై ఆధిపత్యం లభించినా సరే.
- 9
एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तप ।
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిevamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ parantapa |
na yotsya iti govindamuktvā tūṣṇīṃ babhūva ha ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిసంజయుడు ఇలా అన్నాడు: హృషీకేశుడితో ఇలా పలికి, పరంతపుడైన గుడాకేశుడు గోవిందుడితో నేను యుద్ధం చేయను అని చెప్పి మౌనం వహించాడు.
- 10
तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిtamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata |
senayorubhayormadhye viṣīdantamidaṃ vacaḥ ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఅప్పుడు, భారతా, రెండు సైన్యాల మధ్యలో, విషాదంలో ఉన్న అతనితో హృషీకేశుడు నవ్వుతున్నట్టుగా ఈ మాటలు పలికాడు.
- 11
अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిaśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase |
gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిశ్రీభగవానుడు ఇలా అన్నాడు: దుఃఖించకూడని వారి కోసం నీవు దుఃఖిస్తున్నావు, అయినా పండితుల్లా మాటలు మాట్లాడుతున్నావు. నిజమైన జ్ఞానులు మరణించిన వారి కోసం గానీ జీవించి ఉన్న వారి కోసం గానీ దుఃఖించరు.
- 12
न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।
न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిna tvevāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ |
na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param ||
యంత్ర చిత్తుప్రతినేను గానీ, నీవు గానీ, ఈ రాజులు గానీ లేని కాలం ఎన్నడూ లేదు; ఇకముందు కూడా మనలో ఎవరూ ఉండకుండా పోరు.
- 13
देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిdehino'sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā |
tathā dehāntaraprāptirdhīrastatra na muhyati ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిదేహధారి ఈ దేహంలో బాల్యం, యౌవనం, వార్ధక్యం దాటి వెళ్ళినట్టే మరో దేహాన్ని పొందుతాడు. ధీరుడు దీని వల్ల మోహం చెందడు.
- 14
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।
आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిmātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ |
āgamāpāyino'nityāstāṃstitikṣasva bhārata ||
యంత్ర చిత్తుప్రతికౌంతేయా, ఇంద్రియాలకూ వాటి విషయాలకూ కలిగే స్పర్శలే చలి వేడిమి, సుఖ దుఃఖాలను కలిగిస్తాయి. అవి వస్తూ పోతూ ఉంటాయి, నిలవవు; భారతా, వాటిని ఓర్పుతో సహించు.
- 15
यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।
समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిyaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha |
samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so'mṛtatvāya kalpate ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిపురుషశ్రేష్ఠా, ఇవి ఏ ధీరుడిని కలవరపెట్టవో, సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే అతను అమృతత్వానికి అర్హుడవుతాడు.
- 16
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిnāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ |
ubhayorapi dṛṣṭo'ntastvanayostattvadarśibhiḥ ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఅసత్తుకు ఉనికి లేదు, సత్తుకు ఎన్నడూ అభావం లేదు. తత్త్వదర్శులు ఈ రెండింటి అంతిమ స్వరూపాన్ని గ్రహించారు.
- 17
अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిavināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam |
vināśamavyayasyāsya na kaścitkartumarhati ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిదేనిచేత ఇదంతా వ్యాపించి ఉందో దాన్ని నాశనం లేనిదిగా తెలుసుకో. ఆ అవ్యయమైనదాన్ని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు.
- 18
अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిantavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ |
anāśino'prameyasya tasmādyudhyasva bhārata ||
యంత్ర చిత్తుప్రతినిత్యుడూ, నాశనం లేనివాడూ, కొలవలేనివాడూ అయిన దేహధారి యొక్క ఈ దేహాలు అంతమయ్యేవి అని చెప్పబడింది. కాబట్టి, భారతా, యుద్ధం చెయ్యి.
- 19
य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् ।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam |
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఇతన్ని చంపేవాడిగా భావించేవాడూ, చంపబడినవాడిగా భావించేవాడూ ఇద్దరూ సరిగా గ్రహించలేదు. ఇది చంపదు, చంపబడదు.
- 20
न जायते म्रियते वा कदाचिन्
नायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो
न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిna jāyate mriyate vā kadācin
nāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ |
ajo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇo
na hanyate hanyamāne śarīre ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఇది ఎన్నడూ పుట్టదు, ఎన్నడూ మరణించదు; ఒకసారి ఉండి మళ్ళీ ఉండకుండా పోదు. జన్మరహితమైనది, నిత్యమైనది, శాశ్వతమైనది, పురాతనమైనది; దేహం చంపబడినప్పుడు ఇది చంపబడదు.
- 21
वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् ।
कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిvedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam |
kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిపార్థా, దీన్ని నాశనం లేనిదిగా, నిత్యమైనదిగా, జన్మరహితమైనదిగా, మార్పు లేనిదిగా తెలిసినవాడు ఎవరినైనా ఎలా చంపగలడు, లేదా ఎలా చంపించగలడు?
- 22
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय
नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि ।
तथा शरीराणि विहाय जीर्णा-
न्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిvāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya
navāni gṛhṇāti naro'parāṇi |
tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇā-
nyanyāni saṃyāti navāni dehī ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిమనిషి పాతబడిన వస్త్రాలను విడిచి కొత్తవాటిని ధరించినట్టే, దేహధారి పాతబడిన దేహాలను విడిచి కొత్త దేహాలను పొందుతాడు.
- 23
नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిnainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ |
na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఆయుధాలు దీన్ని ఛేదించవు, అగ్ని దీన్ని దహించదు, నీరు దీన్ని తడపదు, గాలి దీన్ని ఎండబెట్టదు.
- 24
अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च ।
नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిacchedyo'yamadāhyo'yamakledyo'śoṣya eva ca |
nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuracalo'yaṃ sanātanaḥ ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఇది ఛేదించలేనిది, దహించలేనిది, తడపలేనిది, ఎండబెట్టలేనిది. ఇది నిత్యమైనది, సర్వవ్యాపకమైనది, స్థిరమైనది, అచలమైనది, సనాతనమైనది.
- 25
अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।
तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిavyakto'yamacintyo'yamavikāryo'yamucyate |
tasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఇది అవ్యక్తమైనది, ఆలోచనకు అందనిది, మార్పు లేనిది అని చెప్పబడింది. దీన్ని ఇలా తెలుసుకుని నీవు దుఃఖించకూడదు.
- 26
अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।
तथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిatha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam |
tathāpi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఒకవేళ ఇది నిరంతరం పుడుతూ నిరంతరం మరణిస్తుందని నీవు భావించినా, అప్పుడు కూడా, మహాబాహూ, నీవు ఇలా దుఃఖించకూడదు.
- 27
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।
तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిjātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca |
tasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిపుట్టినదానికి మరణం నిశ్చయం, మరణించినదానికి పుట్టుక నిశ్చయం. కాబట్టి తప్పించుకోలేని దాని గురించి నీవు దుఃఖించకూడదు.
- 28
अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।
अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిavyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata |
avyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిభారతా, ప్రాణులు ఆదిలో అవ్యక్తంగా, మధ్యలో వ్యక్తంగా, అంతంలో మళ్ళీ అవ్యక్తంగా ఉంటాయి. ఇందులో విలపించడానికి ఏముంది?
- 29
आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन-
माश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः ।
आश्चर्यवच्चैनमन्यः शृणोति
श्रुत्वाप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిāścaryavatpaśyati kaścidena-
māścaryavadvadati tathaiva cānyaḥ |
āścaryavaccainamanyaḥ śaṛṇoti
śrutvāpyenaṃ veda na caiva kaścit ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఒకడు దీన్ని ఆశ్చర్యంగా చూస్తాడు, మరొకడు ఆశ్చర్యంగా వర్ణిస్తాడు, ఇంకొకడు ఆశ్చర్యంగా వింటాడు; విన్న తర్వాత కూడా దీన్ని నిజంగా ఎవరూ తెలుసుకోరు.
- 30
देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిdehī nityamavadhyo'yaṃ dehe sarvasya bhārata |
tasmātsarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిభారతా, అందరి దేహంలో నివసించే ఈ దేహధారి ఎల్లప్పుడూ వధించబడనివాడు. కాబట్టి ఏ ప్రాణి కోసమూ నీవు దుఃఖించకూడదు.