27 శ్లోకాలు
- 1
परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।
यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిparaṃ bhūyaḥ pravakṣyāmi jñānānāṃ jñānamuttamam |
yajjñātvā munayaḥ sarve parāṃ siddhimito gatāḥ ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిశ్రీభగవానుడు ఇలా అన్నాడు: జ్ఞానాలన్నిటిలో ఉత్తమమైన ఆ పరమ జ్ఞానాన్ని మళ్ళీ చెబుతాను; దానిని తెలుసుకుని మునులందరూ ఇక్కడి నుండి పరమ సిద్ధిని పొందారు.
- 2
इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।
सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిidaṃ jñānamupāśritya mama sādharmyamāgatāḥ |
sarge'pi nopajāyante pralaye na vyathanti ca ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఈ జ్ఞానాన్ని ఆశ్రయించి నా సమాన ధర్మాన్ని పొందినవారు సృష్టి సమయంలో కూడా పుట్టరు, ప్రళయ సమయంలో వ్యథ చెందరు.
- 3
मम योनिर्महद् ब्रह्म तस्मिन्गर्भं दधाम्यहम् ।
सम्भवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిmama yonirmahad brahma tasmingarbhaṃ dadhāmyaham |
sambhavaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati bhārata ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిభారతా, మహద్బ్రహ్మమే నా యోని; దానిలో నేను గర్భాన్ని ఉంచుతాను. దాని నుండే సర్వభూతాల ఉత్పత్తి జరుగుతుంది.
- 4
सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः सम्भवन्ति याः ।
तासां ब्रह्म महद्योनिरहं बीजप्रदः पिता ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిsarvayoniṣu kaunteya mūrtayaḥ sambhavanti yāḥ |
tāsāṃ brahma mahadyonirahaṃ bījapradaḥ pitā ||
యంత్ర చిత్తుప్రతికౌంతేయా, అన్ని యోనులలోనూ ఏ రూపాలు పుడతాయో, వాటికి మహద్బ్రహ్మమే యోని; బీజాన్నిచ్చే తండ్రిని నేను.
- 5
सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।
निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిsattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisambhavāḥ |
nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిమహాబాహూ, సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే ప్రకృతి నుండి పుట్టిన గుణాలు అవ్యయుడైన దేహిని దేహంలో బంధిస్తాయి.
- 6
तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम् ।
सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిtatra sattvaṃ nirmalatvātprakāśakamanāmayam |
sukhasaṅgena badhnāti jñānasaṅgena cānagha ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఅనఘా, వీటిలో సత్త్వం నిర్మలమైనందువల్ల ప్రకాశవంతమైనది, బాధారహితమైనది. అది సుఖాసక్తితోనూ జ్ఞానాసక్తితోనూ బంధిస్తుంది.
- 7
रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् ।
तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిrajo rāgātmakaṃ viddhi tṛṣṇāsaṅgasamudbhavam |
tannibadhnāti kaunteya karmasaṅgena dehinam ||
యంత్ర చిత్తుప్రతికౌంతేయా, రజస్సు రాగ స్వరూపమైనదని, తృష్ణ, ఆసక్తుల నుండి పుట్టినదని తెలుసుకో. అది కర్మాసక్తితో దేహిని బంధిస్తుంది.
- 8
तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् ।
प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిtamastvajñānajaṃ viddhi mohanaṃ sarvadehinām |
pramādālasyanidrābhistannibadhnāti bhārata ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిభారతా, తమస్సు అజ్ఞానం నుండి పుట్టినదని, సమస్త దేహులనూ మోహింపజేసేదని తెలుసుకో. అది ప్రమాదం, సోమరితనం, నిద్రలతో బంధిస్తుంది.
- 9
सत्त्वं सुखे सञ्जयति रजः कर्मणि भारत ।
ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे सञ्जयत्युत ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిsattvaṃ sukhe sañjayati rajaḥ karmaṇi bhārata |
jñānamāvṛtya tu tamaḥ pramāde sañjayatyuta ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిభారతా, సత్త్వం సుఖంలో ఆసక్తిని కలిగిస్తుంది, రజస్సు కర్మలో; తమస్సు జ్ఞానాన్ని కప్పివేసి ప్రమాదంలో ఆసక్తిని కలిగిస్తుంది.
- 10
रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत ।
रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిrajastamaścābhibhūya sattvaṃ bhavati bhārata |
rajaḥ sattvaṃ tamaścaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిభారతా, రజస్సునూ తమస్సునూ అణచి సత్త్వం పెరుగుతుంది; సత్త్వాన్నీ తమస్సునూ అణచి రజస్సు; అలాగే సత్త్వాన్నీ రజస్సునూ అణచి తమస్సు పెరుగుతుంది.
- 11
सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्प्रकाश उपजायते ।
ज्ञानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిsarvadvāreṣu dehe'sminprakāśa upajāyate |
jñānaṃ yadā tadā vidyādvivṛddhaṃ sattvamityuta ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఈ దేహంలోని అన్ని ద్వారాల గుండా జ్ఞానమనే వెలుగు ప్రసరించినప్పుడు సత్త్వం వృద్ధి చెందిందని తెలుసుకోవాలి.
- 12
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा ।
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిlobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā |
rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిభరతర్షభా, లోభం, ప్రవృత్తి, కర్మల ఆరంభం, అశాంతి, ఆకాంక్ష: ఇవి రజస్సు వృద్ధి చెందినప్పుడు కలుగుతాయి.
- 13
अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च ।
तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిaprakāśo'pravṛttiśca pramādo moha eva ca |
tamasyetāni jāyante vivṛddhe kurunandana ||
యంత్ర చిత్తుప్రతికురునందనా, అప్రకాశం, అప్రవృత్తి, ప్రమాదం, మోహం: ఇవి తమస్సు వృద్ధి చెందినప్పుడు కలుగుతాయి.
- 14
यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् ।
तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిyadā sattve pravṛddhe tu pralayaṃ yāti dehabhṛt |
tadottamavidāṃ lokānamalānpratipadyate ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిసత్త్వం వృద్ధి చెందినప్పుడు దేహి మరణిస్తే, ఉత్తమ తత్త్వాన్ని ఎరిగినవారి నిర్మల లోకాలను పొందుతాడు.
- 15
रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते ।
तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిrajasi pralayaṃ gatvā karmasaṅgiṣu jāyate |
tathā pralīnastamasi mūḍhayoniṣu jāyate ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిరజస్సులో మరణించినవాడు కర్మాసక్తులలో పుడతాడు; తమస్సులో మరణించినవాడు మూఢుల యోనులలో పుడతాడు.
- 16
कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम् ।
रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిkarmaṇaḥ sukṛtasyāhuḥ sāttvikaṃ nirmalaṃ phalam |
rajasastu phalaṃ duḥkhamajñānaṃ tamasaḥ phalam ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిసుకృత కర్మకు ఫలం సాత్త్వికమైనదీ నిర్మలమైనదీ అని చెబుతారు; రజస్సుకు ఫలం దుఃఖం, తమస్సుకు ఫలం అజ్ఞానం.
- 17
सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च ।
प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిsattvātsañjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca |
pramādamohau tamaso bhavato'jñānameva ca ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిసత్త్వం నుండి జ్ఞానం పుడుతుంది, రజస్సు నుండి లోభం. తమస్సు నుండి ప్రమాదమూ మోహమూ, అజ్ఞానం కూడా పుడతాయి.
- 18
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిūrdhvaṃ gacchanti sattvasthā madhye tiṣṭhanti rājasāḥ |
jaghanyaguṇavṛttisthā adho gacchanti tāmasāḥ ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిసత్త్వంలో నిలిచినవారు పైకి వెళ్తారు; రాజసులు మధ్యలో నిలుస్తారు; నీచ గుణ వృత్తిలో ఉన్న తామసులు కిందికి వెళ్తారు.
- 19
नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टानुपश्यति ।
गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిnānyaṃ guṇebhyaḥ kartāraṃ yadā draṣṭānupaśyati |
guṇebhyaśca paraṃ vetti madbhāvaṃ so'dhigacchati ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిద్రష్ట గుణాలు తప్ప వేరే కర్త లేడని చూసి, గుణాలకు అతీతమైనదాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు, అతను నా భావాన్ని పొందుతాడు.
- 20
गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् ।
जन्ममृत्युजरादुःखैर्विमुक्तोऽमृतमश्नुते ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిguṇānetānatītya trīndehī dehasamudbhavān |
janmamṛtyujarāduḥkhairvimukto'mṛtamaśnute ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిదేహానికి కారణమైన ఈ మూడు గుణాలనూ దాటి దేహి జనన మరణ జరా దుఃఖాల నుండి విముక్తుడై అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు.
- 21
कैर्लिङ्गैस्त्रीन्गुणानेतानतीतो भवति प्रभो ।
किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిkairliṅgaistrīnguṇānetānatīto bhavati prabho |
kimācāraḥ kathaṃ caitāṃstrīnguṇānativartate ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఅర్జునుడు ఇలా అన్నాడు: ప్రభూ, ఈ మూడు గుణాలనూ దాటినవాడు ఏ లక్షణాలతో తెలియబడతాడు? అతని ఆచరణ ఎలా ఉంటుంది? ఈ మూడు గుణాలనూ అతను ఎలా దాటుతాడు?
- 22
प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव ।
न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిprakāśaṃ ca pravṛttiṃ ca mohameva ca pāṇḍava |
na dveṣṭi sampravṛttāni na nivṛttāni kāṅkṣati ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిశ్రీభగవానుడు ఇలా అన్నాడు: పాండవా, ప్రకాశమూ ప్రవృత్తీ మోహమూ కలిగినప్పుడు ద్వేషించనివాడు, అవి నివృత్తమైనప్పుడు కోరనివాడు,
- 23
उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते ।
गुणा वर्तन्त इत्येवं योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిudāsīnavadāsīno guṇairyo na vicālyate |
guṇā vartanta ityevaṃ yo'vatiṣṭhati neṅgate ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఉదాసీనుడిలా కూర్చుని గుణాలచేత కదిలించబడనివాడు, గుణాలే ప్రవర్తిస్తున్నాయని తెలుసుకుని స్థిరంగా నిలిచి చలించనివాడు,
- 24
समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిsamaduḥkhasukhaḥ svasthaḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ |
tulyapriyāpriyo dhīrastulyanindātmasaṃstutiḥ ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిసుఖదుఃఖాలలో సముడు, స్వస్థుడు, మట్టిగడ్డ రాయి బంగారం సమానంగా చూసేవాడు, ప్రియాప్రియాలలో సముడు, ధీరుడు, తనపై నిందాస్తుతులను సమానంగా భావించేవాడు,
- 25
मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः ।
सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిmānāpamānayostulyastulyo mitrāripakṣayoḥ |
sarvārambhaparityāgī guṇātītaḥ sa ucyate ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిమానావమానాలలో సముడు, మిత్ర శత్రు పక్షాల పట్ల సముడు, స్వార్థపూరిత ప్రయత్నాలన్నిటినీ విడిచినవాడు గుణాతీతుడు అని చెప్పబడతాడు.
- 26
मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते ।
स गुणान्समतीत्यैतान्ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిmāṃ ca yo'vyabhicāreṇa bhaktiyogena sevate |
sa guṇānsamatītyaitānbrahmabhūyāya kalpate ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఎవడు చలించని భక్తియోగంతో నన్ను సేవిస్తాడో, వాడు ఈ గుణాలను దాటి బ్రహ్మభావానికి అర్హుడవుతాడు.
- 27
ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहममृतस्याव्ययस्य च ।
शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥
యంత్ర చిత్తుప్రతిbrahmaṇo hi pratiṣṭhāhamamṛtasyāvyayasya ca |
śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca ||
యంత్ర చిత్తుప్రతిఎందుకంటే అమృతమూ అవ్యయమూ అయిన బ్రహ్మానికీ, శాశ్వత ధర్మానికీ, ఏకాంతిక సుఖానికీ ప్రతిష్ఠ నేనే.