28 श्लोक
- 1
किं तद् ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम ।
अधिभूतं च किं प्रोक्तमधिदैवं किमुच्यते ॥
मशीन मसौदाkiṃ tad brahma kimadhyātmaṃ kiṃ karma puruṣottama |
adhibhūtaṃ ca kiṃ proktamadhidaivaṃ kimucyate ||
मशीन मसौदाअर्जुन कहलनि: हे पुरुषोत्तम, ओ ब्रह्म की अछि? अध्यात्म की अछि? कर्म की अछि? अधिभूत केकरा कहल गेल अछि, आ अधिदैव केकरा कहल जाइत अछि?
- 2
अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदन ।
प्रयाणकाले च कथं ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः ॥
मशीन मसौदाadhiyajñaḥ kathaṃ ko'tra dehe'sminmadhusūdana |
prayāṇakāle ca kathaṃ jñeyo'si niyatātmabhiḥ ||
मशीन मसौदाहे मधुसूदन, एहि देह मे अधियज्ञ के अछि आ कोना अछि? आ मृत्युक समय संयमी लोक अहाँ केँ कोना जनैत छथि?
- 3
अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते ।
भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः ॥
मशीन मसौदाakṣaraṃ brahma paramaṃ svabhāvo'dhyātmamucyate |
bhūtabhāvodbhavakaro visargaḥ karmasaṃjñitaḥ ||
मशीन मसौदाश्रीभगवान कहलनि: परम अक्षर ब्रह्म अछि। ओकर अपन स्वभाव अध्यात्म कहल जाइत अछि। प्राणी सभक भाव केँ उत्पन्न करयवला विसर्ग, अर्थात् सृजनक त्याग, कर्म कहल जाइत अछि।
- 4
अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम् ।
अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर ॥
मशीन मसौदाadhibhūtaṃ kṣaro bhāvaḥ puruṣaścādhidaivatam |
adhiyajño'hamevātra dehe dehabhṛtāṃ vara ||
मशीन मसौदाहे देहधारी मे श्रेष्ठ, नश्वर भाव अधिभूत अछि, पुरुष अधिदैव अछि, आ एहि देह मे हम स्वयं अधियज्ञ छी।
- 5
अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम् ।
यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः ॥
मशीन मसौदाantakāle ca māmeva smaranmuktvā kalevaram |
yaḥ prayāti sa madbhāvaṃ yāti nāstyatra saṃśayaḥ ||
मशीन मसौदाजे अन्तकाल मे हमरे स्मरण करैत देह त्यागैत अछि, ओ हमर भाव केँ प्राप्त करैत अछि। एहि मे कोनो संशय नहि।
- 6
यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् ।
तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः ॥
मशीन मसौदाyaṃ yaṃ vāpi smaranbhāvaṃ tyajatyante kalevaram |
taṃ tamevaiti kaunteya sadā tadbhāvabhāvitaḥ ||
मशीन मसौदाहे कौन्तेय, अन्त मे जाहि-जाहि भावक स्मरण करैत मनुष्य देह त्यागैत अछि, ओ ओहि भाव केँ प्राप्त करैत अछि, किएक तँ ओ सदा ओहि भाव सँ भावित रहल अछि।
- 7
तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च ।
मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयः ॥
मशीन मसौदाtasmātsarveṣu kāleṣu māmanusmara yudhya ca |
mayyarpitamanobuddhirmāmevaiṣyasyasaṃśayaḥ ||
मशीन मसौदातेँ सभ समय हमर स्मरण करू आ युद्ध करू। हमरा मे मोन आ बुद्धि अर्पित कयला सँ अहाँ निस्सन्देह हमरे प्राप्त करब।
- 8
अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना ।
परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन् ॥
मशीन मसौदाabhyāsayogayuktena cetasā nānyagāminā |
paramaṃ puruṣaṃ divyaṃ yāti pārthānucintayan ||
मशीन मसौदाहे पार्थ, अभ्यासयोग सँ युक्त आ कतहु नहि भटकयवला चित्त सँ निरन्तर चिन्तन करैत मनुष्य परम दिव्य पुरुष केँ प्राप्त करैत अछि।
- 9
कविं पुराणमनुशासितार-
मणोरणीयंसमनुस्मरेद्यः ।
सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूप-
मादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ॥
मशीन मसौदाkaviṃ purāṇamanuśāsitāra-
maṇoraṇīyaṃsamanusmaredyaḥ |
sarvasya dhātāramacintyarūpa-
mādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt ||
मशीन मसौदाजे सर्वज्ञ, पुरातन, सभक शासक, अणु सँ सेहो सूक्ष्म, सभक धारणकर्ता, अचिन्त्य रूपवला, सूर्य जकाँ प्रकाशमान आ अन्हार सँ परे छथि, हुनक स्मरण करैत,
- 10
प्रयाणकाले मनसाऽचलेन
भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव ।
भ्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य सम्यक्
स तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥
मशीन मसौदाprayāṇakāle manasā'calena
bhaktyā yukto yogabalena caiva |
bhruvormadhye prāṇamāveśya samyak
sa taṃ paraṃ puruṣamupaiti divyam ||
मशीन मसौदाअन्तकाल मे अचल मोन सँ, भक्ति आ योगबल सँ युक्त भऽ, प्राण केँ भौंहक बीच नीक जकाँ स्थापित कऽ, ओ ओहि परम दिव्य पुरुष केँ प्राप्त करैत अछि।
- 11
यदक्षरं वेदविदो वदन्ति
विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः ।
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति
तत्ते पदं सङ्ग्रहेण प्रवक्ष्ये ॥
मशीन मसौदाyadakṣaraṃ vedavido vadanti
viśanti yadyatayo vītarāgāḥ |
yadicchanto brahmacaryaṃ caranti
tatte padaṃ saṅgraheṇa pravakṣye ||
मशीन मसौदावेदज्ञ जकरा अक्षर कहैत छथि, वीतराग यति जाहि मे प्रवेश करैत छथि, आ जकर इच्छा सँ ब्रह्मचर्यक पालन कयल जाइत अछि, ओहि पद केँ हम अहाँ केँ संक्षेप मे कहब।
- 12
सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च ।
मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम् ॥
मशीन मसौदाsarvadvārāṇi saṃyamya mano hṛdi nirudhya ca |
mūrdhnyādhāyātmanaḥ prāṇamāsthito yogadhāraṇām ||
मशीन मसौदासभ द्वार केँ संयमित कऽ, मोन केँ हृदय मे रोकि, अपन प्राण केँ माथ मे स्थापित कऽ, योगधारणा मे स्थित भऽ,
- 13
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन् ।
यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम् ॥
मशीन मसौदाomityekākṣaraṃ brahma vyāharanmāmanusmaran |
yaḥ prayāti tyajandehaṃ sa yāti paramāṃ gatim ||
मशीन मसौदाएकाक्षर ब्रह्म ओम् केर उच्चारण करैत आ हमर स्मरण करैत जे देह त्यागि जाइत अछि, ओ परम गति केँ प्राप्त करैत अछि।
- 14
अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः ।
तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः ॥
मशीन मसौदाananyacetāḥ satataṃ yo māṃ smarati nityaśaḥ |
tasyāhaṃ sulabhaḥ pārtha nityayuktasya yoginaḥ ||
मशीन मसौदाहे पार्थ, जे अनन्य चित्त सँ सदा निरन्तर हमर स्मरण करैत अछि, ओहि नित्य युक्त योगीक लेल हम सहज प्राप्य छी।
- 15
मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम् ।
नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥
मशीन मसौदाmāmupetya punarjanma duḥkhālayamaśāśvatam |
nāpnuvanti mahātmānaḥ saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ ||
मशीन मसौदाहमरा प्राप्त कऽ परम सिद्धि केँ पहुँचल महात्मा लोकनि दुखक घर आ अनित्य पुनर्जन्म केँ फेर नहि पाबैत छथि।
- 16
आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन ।
मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते ॥
मशीन मसौदाābrahmabhuvanāllokāḥ punarāvartino'rjuna |
māmupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate ||
मशीन मसौदाहे अर्जुन, ब्रह्मलोक धरि सभ लोक सँ प्राणी फेर लौटैत अछि, मुदा हे कौन्तेय, हमरा प्राप्त कयला पर पुनर्जन्म नहि होइत अछि।
- 17
सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद् ब्रह्मणो विदुः ।
रात्रिं युगसहस्रान्तां तेऽहोरात्रविदो जनाः ॥
मशीन मसौदाsahasrayugaparyantamaharyad brahmaṇo viduḥ |
rātriṃ yugasahasrāntāṃ te'horātravido janāḥ ||
मशीन मसौदाजे लोक जनैत छथि जे ब्रह्माक एक दिन हजार युगक होइत अछि आ एक राति सेहो हजार युगक, ओ दिन आ रातिक तत्त्व केँ जनैत छथि।
- 18
अव्यक्ताद् व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे ।
रात्र्यागमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके ॥
मशीन मसौदाavyaktād vyaktayaḥ sarvāḥ prabhavantyaharāgame |
rātryāgame pralīyante tatraivāvyaktasaṃjñake ||
मशीन मसौदादिनक आगमन पर अव्यक्त सँ सभ व्यक्त वस्तु प्रकट होइत अछि, आ रातिक आगमन पर ओहि अव्यक्त कहल जायवला मे लीन भऽ जाइत अछि।
- 19
भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते ।
रात्र्यागमेऽवशः पार्थ प्रभवत्यहरागमे ॥
मशीन मसौदाbhūtagrāmaḥ sa evāyaṃ bhūtvā bhūtvā pralīyate |
rātryāgame'vaśaḥ pārtha prabhavatyaharāgame ||
मशीन मसौदाहे पार्थ, वएह प्राणी समूह बेर-बेर उत्पन्न भऽ रातिक आगमन पर विवश भऽ लीन होइत अछि, आ दिनक आगमन पर फेर प्रकट होइत अछि।
- 20
परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः ।
यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति ॥
मशीन मसौदाparastasmāttu bhāvo'nyo'vyakto'vyaktātsanātanaḥ |
yaḥ sa sarveṣu bhūteṣu naśyatsu na vinaśyati ||
मशीन मसौदामुदा एहि अव्यक्त सँ परे एक आओर सनातन अव्यक्त भाव अछि, जे सभ प्राणीक नष्ट भेलो पर नष्ट नहि होइत अछि।
- 21
अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम् ।
यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥
मशीन मसौदाavyakto'kṣara ityuktastamāhuḥ paramāṃ gatim |
yaṃ prāpya na nivartante taddhāma paramaṃ mama ||
मशीन मसौदाओहि अव्यक्त केँ अक्षर कहल गेल अछि आ ओकरे परम गति कहल जाइत अछि। जकरा पाबि लोक फेर नहि लौटैत अछि, ओ हमर परम धाम अछि।
- 22
पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया ।
यस्यान्तःस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम् ॥
मशीन मसौदाpuruṣaḥ sa paraḥ pārtha bhaktyā labhyastvananyayā |
yasyāntaḥsthāni bhūtāni yena sarvamidaṃ tatam ||
मशीन मसौदाहे पार्थ, ओ परम पुरुष, जिनका भीतर सभ प्राणी अछि आ जाहि सँ ई सम्पूर्ण जगत व्याप्त अछि, अनन्य भक्ति सँ प्राप्त होइत छथि।
- 23
यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः ।
प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ ॥
मशीन मसौदाyatra kāle tvanāvṛttimāvṛttiṃ caiva yoginaḥ |
prayātā yānti taṃ kālaṃ vakṣyāmi bharatarṣabha ||
मशीन मसौदाहे भरतश्रेष्ठ, जाहि समय मे देह त्यागि योगी लोकनि नहि लौटैत छथि आ जाहि समय मे लौटैत छथि, ओहि समयक विषय मे हम कहब।
- 24
अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् ।
तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥
मशीन मसौदाagnirjyotirahaḥ śuklaḥ ṣaṇmāsā uttarāyaṇam |
tatra prayātā gacchanti brahma brahmavido janāḥ ||
मशीन मसौदाअग्नि, ज्योति, दिन, शुक्ल पक्ष आ उत्तरायणक छह मास, एहि मार्ग सँ जायवला ब्रह्मज्ञानी लोकनि ब्रह्म केँ प्राप्त करैत छथि।
- 25
धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् ।
तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते ॥
मशीन मसौदाdhūmo rātristathā kṛṣṇaḥ ṣaṇmāsā dakṣiṇāyanam |
tatra cāndramasaṃ jyotiryogī prāpya nivartate ||
मशीन मसौदाधुआँ, राति, कृष्ण पक्ष आ दक्षिणायनक छह मास, एहि मार्ग सँ जायवला योगी चन्द्रमाक ज्योति पाबि कऽ लौटि आबैत छथि।
- 26
शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते ।
एकया यात्यनावृत्तिमन्ययावर्तते पुनः ॥
मशीन मसौदाśuklakṛṣṇe gatī hyete jagataḥ śāśvate mate |
ekayā yātyanāvṛttimanyayāvartate punaḥ ||
मशीन मसौदाजगतक ई दुनू मार्ग, शुक्ल आ कृष्ण, सनातन मानल गेल अछि। एक सँ जायवला नहि लौटैत अछि आ दोसर सँ जायवला फेर लौटैत अछि।
- 27
नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन ।
तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन ॥
मशीन मसौदाnaite sṛtī pārtha jānanyogī muhyati kaścana |
tasmātsarveṣu kāleṣu yogayukto bhavārjuna ||
मशीन मसौदाहे पार्थ, एहि दुनू मार्ग केँ जानयवला कोनो योगी मोहित नहि होइत अछि। तेँ हे अर्जुन, सभ समय योग सँ युक्त रहू।
- 28
वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव
दानेषु यत्पुण्यफलं प्रदिष्टम् ।
अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा
योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम् ॥
मशीन मसौदाvedeṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva
dāneṣu yatpuṇyaphalaṃ pradiṣṭam |
atyeti tatsarvamidaṃ viditvā
yogī paraṃ sthānamupaiti cādyam ||
मशीन मसौदावेद, यज्ञ, तप आ दान मे जे पुण्यफल कहल गेल अछि, योगी एहि सभ केँ जानि ओहि सभ सँ आगाँ बढ़ि जाइत अछि आ परम आदि स्थान केँ प्राप्त करैत अछि।