47 श्लोक
- 1
अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः ।
स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥
मशीन मसौदाanāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ |
sa saṃnyāsī ca yogī ca na niragnirna cākriyaḥ ||
मशीन मसौदाश्रीभगवान कहलनि: जे कर्मफलक आश्रय नहि लऽ करणीय कर्म करैत अछि, ओ संन्यासी अछि आ योगी अछि, ओ नहि जे मात्र अग्नि त्यागि दैत अछि वा मात्र कर्म छोड़ि दैत अछि।
- 2
यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव ।
न ह्यसंन्यस्तसङ्कल्पो योगी भवति कश्चन ॥
मशीन मसौदाyaṃ saṃnyāsamiti prāhuryogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava |
na hyasaṃnyastasaṅkalpo yogī bhavati kaścana ||
मशीन मसौदाहे पाण्डव, जकरा संन्यास कहल जाइत अछि, ओकरा योग बुझू, किएक तँ संकल्पक संन्यास कयने बिना केओ योगी नहि होइत अछि।
- 3
आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते ।
योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥
मशीन मसौदाārurukṣormuneryogaṃ karma kāraṇamucyate |
yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇamucyate ||
मशीन मसौदायोग पर चढ़य चाहयवला मुनिक लेल कर्म साधन कहल गेल अछि, आ योग पर चढ़ि चुकल व्यक्तिक लेल शम, अर्थात् शान्ति, साधन कहल गेल अछि।
- 4
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते ।
सर्वसङ्कल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥
मशीन मसौदाyadā hi nendriyārtheṣu na karmasvanuṣajjate |
sarvasaṅkalpasaṃnyāsī yogārūḍhastadocyate ||
मशीन मसौदाजखन ओ इन्द्रियक विषय मे आ कर्म मे आसक्त नहि होइत अछि आ सभ संकल्प त्यागि दैत अछि, तखन ओकरा योगारूढ़ कहल जाइत अछि।
- 5
उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत् ।
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥
मशीन मसौदाuddharedātmanātmānaṃ nātmānamavasādayet |
ātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ ||
मशीन मसौदाअपने द्वारा अपन उद्धार करबाक चाही, अपना केँ नीचाँ नहि गिरेबाक चाही। अपने अपन मित्र अछि आ अपने अपन शत्रु।
- 6
बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः ।
अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ॥
मशीन मसौदाbandhurātmātmanastasya yenātmaivātmanā jitaḥ |
anātmanastu śatrutve vartetātmaiva śatruvat ||
मशीन मसौदाजे अपने केँ जीति लेने अछि, ओकर आत्मा ओकर मित्र अछि। मुदा जे अपने केँ नहि जितलक, ओकर आत्मा शत्रु जकाँ शत्रुता मे बरतैत अछि।
- 7
जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः ।
शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥
मशीन मसौदाjitātmanaḥ praśāntasya paramātmā samāhitaḥ |
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāpamānayoḥ ||
मशीन मसौदाजे अपने केँ जीति लेने अछि आ शान्त अछि, ओकर परमात्मा सर्दी-गर्मी, सुख-दुख आ मान-अपमान मे समाहित रहैत अछि।
- 8
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः ।
युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥
मशीन मसौदाjñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ |
yukta ityucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ ||
मशीन मसौदाजकर आत्मा ज्ञान आ विज्ञान सँ तृप्त अछि, जे अविचल अछि, जे इन्द्रिय केँ जीति लेने अछि, आ जकरा लेल माटिक ढेला, पाथर आ सोना समान अछि, ओ योगी युक्त कहल जाइत अछि।
- 9
सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु ।
साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ॥
मशीन मसौदाsuhṛnmitrāryudāsīnamadhyasthadveṣyabandhuṣu |
sādhuṣvapi ca pāpeṣu samabuddhirviśiṣyate ||
मशीन मसौदाजे शुभचिन्तक, मित्र, शत्रु, उदासीन, मध्यस्थ, द्वेषी आ सम्बन्धी मे, आ साधु आ पापी मे सेहो समान बुद्धि रखैत अछि, ओ विशिष्ट अछि।
- 10
योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः ।
एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ॥
मशीन मसौदाyogī yuñjīta satatamātmānaṃ rahasi sthitaḥ |
ekākī yatacittātmā nirāśīraparigrahaḥ ||
मशीन मसौदायोगी केँ एकान्त मे असगर रहि, चित्त आ देह केँ वश मे कऽ, आशा आ परिग्रह सँ रहित भऽ निरन्तर अपना केँ योग मे लगेबाक चाही।
- 11
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः ।
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ॥
मशीन मसौदाśucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ |
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājinakuśottaram ||
मशीन मसौदापवित्र स्थान मे अपन स्थिर आसन स्थापित कऽ, जे ने बहुत ऊँच हो ने बहुत नीच, आ जाहि पर कुश, मृगछाला आ वस्त्र एक पर एक बिछाओल हो,
- 12
तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः ।
उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये ॥
मशीन मसौदाtatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyaḥ |
upaviśyāsane yuñjyādyogamātmaviśuddhaye ||
मशीन मसौदाओहि आसन पर बैसि, मोन केँ एकाग्र कऽ, चित्त आ इन्द्रियक क्रिया केँ वश मे कऽ, आत्मशुद्धिक लेल योगक अभ्यास करबाक चाही।
- 13
समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥
मशीन मसौदाsamaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ |
samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan ||
मशीन मसौदादेह, माथ आ गरदनि केँ सोझ आ अचल रखैत, स्थिर भऽ, अपन नाकक अग्रभाग पर दृष्टि टिका कऽ, आ चारू दिस नहि देखैत,
- 14
प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः ।
मनः संयम्य मच्चित्तो युक्त आसीत मत्परः ॥
मशीन मसौदाpraśāntātmā vigatabhīrbrahmacārivrate sthitaḥ |
manaḥ saṃyamya maccitto yukta āsīta matparaḥ ||
मशीन मसौदाशान्तचित्त, निर्भय, ब्रह्मचर्यक व्रत मे स्थित, मोन केँ संयमित कऽ, हमरा मे चित्त लगौने, हमरा परायण भऽ युक्त भऽ बैसबाक चाही।
- 15
युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी नियतमानसः ।
शान्तिं निर्वाणपरमां मत्संस्थामधिगच्छति ॥
मशीन मसौदाyuñjannevaṃ sadātmānaṃ yogī niyatamānasaḥ |
śāntiṃ nirvāṇaparamāṃ matsaṃsthāmadhigacchati ||
मशीन मसौदाएहि तरहेँ सदा अपना केँ योग मे लगबैत, मोन केँ वश मे रखयवला योगी हमरा मे स्थित ओहि शान्ति केँ पाबैत अछि जकर परिणाम निर्वाण अछि।
- 16
नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः ।
न चातिस्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥
मशीन मसौदाnātyaśnatastu yogo'sti na caikāntamanaśnataḥ |
na cātisvapnaśīlasya jāgrato naiva cārjuna ||
मशीन मसौदाहे अर्जुन, योग ने बहुत खायवलाक सिद्ध होइत अछि ने एकदम नहि खायवलाक, ने बहुत सुतयवलाक ने सदा जागयवलाक।
- 17
युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु ।
युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥
मशीन मसौदाyuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu |
yuktasvapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā ||
मशीन मसौदाजकर आहार आ विहार उचित अछि, कर्म मे जकर चेष्टा उचित अछि, आ जकर सुतब आ जागब उचित अछि, ओकरा लेल योग दुख केँ नष्ट करयवला होइत अछि।
- 18
यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते ।
निःस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा ॥
मशीन मसौदाyadā viniyataṃ cittamātmanyevāvatiṣṭhate |
niḥspṛhaḥ sarvakāmebhyo yukta ityucyate tadā ||
मशीन मसौदाजखन नीक जकाँ वश मे कयल गेल चित्त आत्मे मे स्थित भऽ जाइत अछि, आ व्यक्ति सभ कामना सँ निःस्पृह भऽ जाइत अछि, तखन ओ युक्त कहल जाइत अछि।
- 19
यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता ।
योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ॥
मशीन मसौदाyathā dīpo nivātastho neṅgate sopamā smṛtā |
yogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ ||
मशीन मसौदाजेना हवा रहित स्थान मे राखल दीप नहि डगमगाइत अछि, ई उपमा ओहि योगीक लेल अछि जकर चित्त वश मे अछि आ जे आत्माक योगक अभ्यास करैत अछि।
- 20
यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया ।
यत्र चैवात्मनात्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥
मशीन मसौदाyatroparamate cittaṃ niruddhaṃ yogasevayā |
yatra caivātmanātmānaṃ paśyannātmani tuṣyati ||
मशीन मसौदाजतय योगक अभ्यास सँ रोकल गेल चित्त शान्त भऽ जाइत अछि, आ जतय ओ आत्मा सँ आत्मा केँ देखि आत्मे मे सन्तुष्ट रहैत अछि,
- 21
सुखमात्यन्तिकं यत्तद् बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् ।
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥
मशीन मसौदाsukhamātyantikaṃ yattad buddhigrāhyamatīndriyam |
vetti yatra na caivāyaṃ sthitaścalati tattvataḥ ||
मशीन मसौदाजतय ओ ओहि परम सुख केँ जनैत अछि जे बुद्धि सँ ग्रहण कयल जाइत अछि आ इन्द्रिय सँ परे अछि, आ जाहि मे स्थित भऽ ओ तत्त्व सँ नहि डिगैत अछि,
- 22
यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः ।
यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ॥
मशीन मसौदाyaṃ labdhvā cāparaṃ lābhaṃ manyate nādhikaṃ tataḥ |
yasminsthito na duḥkhena guruṇāpi vicālyate ||
मशीन मसौदाजकरा पाबि ओ आओर कोनो लाभ केँ ओहि सँ बढ़ि कऽ नहि मानैत अछि, आ जाहि मे स्थित भऽ ओ पैघ सँ पैघ दुख सँ सेहो विचलित नहि होइत अछि,
- 23
तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् ।
स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ॥
मशीन मसौदाtaṃ vidyād duḥkhasaṃyogaviyogaṃ yogasaṃjñitam |
sa niścayena yoktavyo yogo'nirviṇṇacetasā ||
मशीन मसौदाओकरा दुखक संयोग सँ वियोग, अर्थात् योग, जानू। एहि योगक अभ्यास दृढ़ निश्चय आ अखिन्न मोन सँ करबाक चाही।
- 24
सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः ।
मनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः ॥
मशीन मसौदाsaṅkalpaprabhavānkāmāṃstyaktvā sarvānaśeṣataḥ |
manasaivendriyagrāmaṃ viniyamya samantataḥ ||
मशीन मसौदासंकल्प सँ उत्पन्न सभ कामना केँ पूर्णतः त्यागि, मोन सँ इन्द्रिय समूह केँ चारू दिस सँ नियन्त्रित कऽ,
- 25
शनैः शनैरुपरमेद् बुद्ध्या धृतिगृहीतया ।
आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥
मशीन मसौदाśanaiḥ śanairuparamed buddhyā dhṛtigṛhītayā |
ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet ||
मशीन मसौदाधैर्य सँ युक्त बुद्धि सँ धीरे-धीरे शान्त होउ। मोन केँ आत्मा मे स्थिर कऽ आओर किछु नहि सोचू।
- 26
यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् ।
ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥
मशीन मसौदाyato yato niścarati manaścañcalamasthiram |
tatastato niyamyaitadātmanyeva vaśaṃ nayet ||
मशीन मसौदाचञ्चल आ अस्थिर मोन जाहि-जाहि कारण सँ बाहर भटकैत अछि, ओहि-ओहि सँ ओकरा रोकि कऽ आत्मे मे वश मे आनबाक चाही।
- 27
प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् ।
उपैति शान्तरजसं ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥
मशीन मसौदाpraśāntamanasaṃ hyenaṃ yoginaṃ sukhamuttamam |
upaiti śāntarajasaṃ brahmabhūtamakalmaṣam ||
मशीन मसौदाजकर मोन शान्त अछि, जकर रजस् शान्त भऽ गेल अछि, जे निष्पाप अछि आ ब्रह्मरूप भऽ गेल अछि, ओहि योगी केँ उत्तम सुख भेटैत अछि।
- 28
युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी विगतकल्मषः ।
सुखेन ब्रह्मसंस्पर्शमत्यन्तं सुखमश्नुते ॥
मशीन मसौदाyuñjannevaṃ sadātmānaṃ yogī vigatakalmaṣaḥ |
sukhena brahmasaṃsparśamatyantaṃ sukhamaśnute ||
मशीन मसौदाएहि तरहेँ सदा अपना केँ योग मे लगबैत निष्पाप योगी सहजहि ब्रह्मक स्पर्श सँ उत्पन्न अनन्त सुखक अनुभव करैत अछि।
- 29
सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।
ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥
मशीन मसौदाsarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani |
īkṣate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ ||
मशीन मसौदायोग सँ युक्त आत्मावला आ सर्वत्र समदृष्टि रखयवला योगी आत्मा केँ सभ प्राणी मे आ सभ प्राणी केँ आत्मा मे देखैत अछि।
- 30
यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति ।
तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥
मशीन मसौदाyo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati |
tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati ||
मशीन मसौदाजे हमरा सर्वत्र देखैत अछि आ सभ किछु केँ हमरा मे देखैत अछि, ओकरा लेल हम कहियो नहि हेराइत छी आ ओ हमरा लेल कहियो नहि हेराइत अछि।