27 श्लोक
- 1
परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।
यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥
मशीन मसौदाparaṃ bhūyaḥ pravakṣyāmi jñānānāṃ jñānamuttamam |
yajjñātvā munayaḥ sarve parāṃ siddhimito gatāḥ ||
मशीन मसौदाश्रीभगवान कहलनि: हम फेर ओ परम ज्ञान कहब, जे सभ ज्ञान मे उत्तम अछि, जकरा जानि कऽ सभ मुनि एतय सँ परम सिद्धि केँ प्राप्त भेलाह।
- 2
इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।
सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥
मशीन मसौदाidaṃ jñānamupāśritya mama sādharmyamāgatāḥ |
sarge'pi nopajāyante pralaye na vyathanti ca ||
मशीन मसौदाएहि ज्ञानक आश्रय लऽ कऽ ओ हमर समान धर्म केँ प्राप्त भेलाह। ओ सृष्टिक समय मे सेहो जन्म नहि लैत छथि आ प्रलयक समय मे व्यथित नहि होइत छथि।
- 3
मम योनिर्महद् ब्रह्म तस्मिन्गर्भं दधाम्यहम् ।
सम्भवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥
मशीन मसौदाmama yonirmahad brahma tasmingarbhaṃ dadhāmyaham |
sambhavaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati bhārata ||
मशीन मसौदाहे भारत, महत् ब्रह्म हमर योनि अछि; ओहि मे हम बीज रखैत छी। ओहि सँ सभ प्राणीक उत्पत्ति होइत अछि।
- 4
सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः सम्भवन्ति याः ।
तासां ब्रह्म महद्योनिरहं बीजप्रदः पिता ॥
मशीन मसौदाsarvayoniṣu kaunteya mūrtayaḥ sambhavanti yāḥ |
tāsāṃ brahma mahadyonirahaṃ bījapradaḥ pitā ||
मशीन मसौदाहे कौन्तेय, सभ योनि मे जे कोनो मूर्ति उत्पन्न होइत अछि, ओकर योनि महत् ब्रह्म अछि आ हम बीज देबयवला पिता छी।
- 5
सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।
निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥
मशीन मसौदाsattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisambhavāḥ |
nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam ||
मशीन मसौदाहे महाबाहु, सत्त्व, रजस् आ तमस्, प्रकृति सँ उत्पन्न ई गुण, अविनाशी देही केँ देह मे बान्हैत अछि।
- 6
तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम् ।
सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥
मशीन मसौदाtatra sattvaṃ nirmalatvātprakāśakamanāmayam |
sukhasaṅgena badhnāti jñānasaṅgena cānagha ||
मशीन मसौदाहे निष्पाप, एहि मे सत्त्व निर्मल होयबाक कारणे प्रकाशक आ निर्विकार अछि। ओ सुखक आसक्ति आ ज्ञानक आसक्ति सँ बान्हैत अछि।
- 7
रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् ।
तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥
मशीन मसौदाrajo rāgātmakaṃ viddhi tṛṣṇāsaṅgasamudbhavam |
tannibadhnāti kaunteya karmasaṅgena dehinam ||
मशीन मसौदाहे कौन्तेय, रजस् केँ रागस्वरूप आ तृष्णा आ आसक्ति सँ उत्पन्न जानह। ओ देही केँ कर्मक आसक्ति सँ बान्हैत अछि।
- 8
तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् ।
प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥
मशीन मसौदाtamastvajñānajaṃ viddhi mohanaṃ sarvadehinām |
pramādālasyanidrābhistannibadhnāti bhārata ||
मशीन मसौदाहे भारत, तमस् केँ अज्ञान सँ उत्पन्न आ सभ देहधारी केँ मोहित करयवला जानह। ओ प्रमाद, आलस्य आ निद्रा सँ बान्हैत अछि।
- 9
सत्त्वं सुखे सञ्जयति रजः कर्मणि भारत ।
ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे सञ्जयत्युत ॥
मशीन मसौदाsattvaṃ sukhe sañjayati rajaḥ karmaṇi bhārata |
jñānamāvṛtya tu tamaḥ pramāde sañjayatyuta ||
मशीन मसौदाहे भारत, सत्त्व सुख मे लगबैत अछि, रजस् कर्म मे, आ तमस् ज्ञान केँ ढाँपि कऽ प्रमाद मे लगबैत अछि।
- 10
रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत ।
रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥
मशीन मसौदाrajastamaścābhibhūya sattvaṃ bhavati bhārata |
rajaḥ sattvaṃ tamaścaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā ||
मशीन मसौदाहे भारत, रजस् आ तमस् केँ दबा कऽ सत्त्व बढ़ैत अछि; सत्त्व आ तमस् केँ दबा कऽ रजस्; आ ओहिना सत्त्व आ रजस् केँ दबा कऽ तमस्।
- 11
सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्प्रकाश उपजायते ।
ज्ञानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत ॥
मशीन मसौदाsarvadvāreṣu dehe'sminprakāśa upajāyate |
jñānaṃ yadā tadā vidyādvivṛddhaṃ sattvamityuta ||
मशीन मसौदाजखन एहि शरीरक सभ द्वार मे ज्ञानक प्रकाश उत्पन्न होइत अछि, तखन जानबाक चाही जे सत्त्व बढ़ल अछि।
- 12
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा ।
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥
मशीन मसौदाlobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā |
rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha ||
मशीन मसौदाहे भरतश्रेष्ठ, लोभ, प्रवृत्ति, कर्मक आरम्भ, अशान्ति आ लालसा, ई सभ रजस् बढ़ला पर उत्पन्न होइत अछि।
- 13
अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च ।
तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥
मशीन मसौदाaprakāśo'pravṛttiśca pramādo moha eva ca |
tamasyetāni jāyante vivṛddhe kurunandana ||
मशीन मसौदाहे कुरुनन्दन, अप्रकाश, अप्रवृत्ति, प्रमाद आ मोह, ई सभ तमस् बढ़ला पर उत्पन्न होइत अछि।
- 14
यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् ।
तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥
मशीन मसौदाyadā sattve pravṛddhe tu pralayaṃ yāti dehabhṛt |
tadottamavidāṃ lokānamalānpratipadyate ||
मशीन मसौदाजँ देहधारी सत्त्वक वृद्धिक समय मृत्यु केँ प्राप्त होइत अछि, तँ ओ उत्तम ज्ञानी सभक निर्मल लोक केँ प्राप्त करैत अछि।
- 15
रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते ।
तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥
मशीन मसौदाrajasi pralayaṃ gatvā karmasaṅgiṣu jāyate |
tathā pralīnastamasi mūḍhayoniṣu jāyate ||
मशीन मसौदारजस् मे मृत्यु भेला पर ओ कर्म मे आसक्त लोक सभक बीच जन्म लैत अछि; तमस् मे मरला पर ओ मूढ़ योनि सभ मे जन्म लैत अछि।
- 16
कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम् ।
रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥
मशीन मसौदाkarmaṇaḥ sukṛtasyāhuḥ sāttvikaṃ nirmalaṃ phalam |
rajasastu phalaṃ duḥkhamajñānaṃ tamasaḥ phalam ||
मशीन मसौदासुकृत कर्मक फल सात्त्विक आ निर्मल कहल गेल अछि; रजस्क फल दुख अछि, आ तमस्क फल अज्ञान।
- 17
सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च ।
प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥
मशीन मसौदाsattvātsañjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca |
pramādamohau tamaso bhavato'jñānameva ca ||
मशीन मसौदासत्त्व सँ ज्ञान उत्पन्न होइत अछि आ रजस् सँ लोभ। तमस् सँ प्रमाद आ मोह उत्पन्न होइत अछि, आ अज्ञान सेहो।
- 18
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥
मशीन मसौदाūrdhvaṃ gacchanti sattvasthā madhye tiṣṭhanti rājasāḥ |
jaghanyaguṇavṛttisthā adho gacchanti tāmasāḥ ||
मशीन मसौदासत्त्व मे स्थित लोक ऊपर जाइत अछि; राजस लोक मध्य मे रहैत अछि; आ निकृष्ट गुणक वृत्ति मे स्थित तामस लोक नीचाँ जाइत अछि।
- 19
नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टानुपश्यति ।
गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥
मशीन मसौदाnānyaṃ guṇebhyaḥ kartāraṃ yadā draṣṭānupaśyati |
guṇebhyaśca paraṃ vetti madbhāvaṃ so'dhigacchati ||
मशीन मसौदाजखन द्रष्टा गुण सभक अतिरिक्त कोनो आन कर्ता नहि देखैत अछि, आ गुण सभ सँ परे केँ जनैत अछि, तखन ओ हमर भाव केँ प्राप्त करैत अछि।
- 20
गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् ।
जन्ममृत्युजरादुःखैर्विमुक्तोऽमृतमश्नुते ॥
मशीन मसौदाguṇānetānatītya trīndehī dehasamudbhavān |
janmamṛtyujarāduḥkhairvimukto'mṛtamaśnute ||
मशीन मसौदादेहक उत्पत्तिक कारण एहि तीनू गुण केँ पार कऽ देही जन्म, मृत्यु, जरा आ दुख सँ मुक्त भऽ अमृत केँ प्राप्त करैत अछि।
- 21
कैर्लिङ्गैस्त्रीन्गुणानेतानतीतो भवति प्रभो ।
किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥
मशीन मसौदाkairliṅgaistrīnguṇānetānatīto bhavati prabho |
kimācāraḥ kathaṃ caitāṃstrīnguṇānativartate ||
मशीन मसौदाअर्जुन कहलनि: हे प्रभु, जे एहि तीनू गुण सँ परे भऽ गेल अछि ओ कोन लक्षण सँ जानल जाइत अछि? ओकर आचरण केहन होइत अछि, आ ओ एहि तीनू गुण केँ कोना पार करैत अछि?
- 22
प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव ।
न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥
मशीन मसौदाprakāśaṃ ca pravṛttiṃ ca mohameva ca pāṇḍava |
na dveṣṭi sampravṛttāni na nivṛttāni kāṅkṣati ||
मशीन मसौदाश्रीभगवान कहलनि: हे पाण्डव, जे प्रकाश, प्रवृत्ति आ मोहक उत्पन्न भेला पर ओकरा सँ द्वेष नहि करैत अछि, आ ओकर निवृत्त भेला पर ओकर आकांक्षा नहि करैत अछि,
- 23
उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते ।
गुणा वर्तन्त इत्येवं योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥
मशीन मसौदाudāsīnavadāsīno guṇairyo na vicālyate |
guṇā vartanta ityevaṃ yo'vatiṣṭhati neṅgate ||
मशीन मसौदाजे उदासीन जकाँ बैसल रहैत अछि, गुण सभ सँ विचलित नहि होइत अछि, गुण सभे बरतैत अछि ई जानि कऽ स्थिर रहैत अछि आ डगमगाइत नहि अछि,
- 24
समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥
मशीन मसौदाsamaduḥkhasukhaḥ svasthaḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ |
tulyapriyāpriyo dhīrastulyanindātmasaṃstutiḥ ||
मशीन मसौदाजे दुख आ सुख मे सम अछि, अपना मे स्थित अछि, जकरा लेल माटिक ढेला, पाथर आ सोना समान अछि, जे प्रिय आ अप्रिय मे एकरस अछि, धीर अछि, आ अपन निन्दा आ स्तुति मे सम अछि,
- 25
मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः ।
सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥
मशीन मसौदाmānāpamānayostulyastulyo mitrāripakṣayoḥ |
sarvārambhaparityāgī guṇātītaḥ sa ucyate ||
मशीन मसौदाजे मान आ अपमान मे सम अछि, मित्र आ शत्रुक पक्ष मे सम अछि, आ जे सभ आरम्भक त्याग कऽ चुकल अछि, ओ गुणातीत कहल जाइत अछि।
- 26
मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते ।
स गुणान्समतीत्यैतान्ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥
मशीन मसौदाmāṃ ca yo'vyabhicāreṇa bhaktiyogena sevate |
sa guṇānsamatītyaitānbrahmabhūyāya kalpate ||
मशीन मसौदाआ जे अव्यभिचारी भक्तियोग सँ हमर सेवा करैत अछि, ओ एहि गुण सभ केँ पार कऽ ब्रह्मभावक योग्य होइत अछि।
- 27
ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहममृतस्याव्ययस्य च ।
शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥
मशीन मसौदाbrahmaṇo hi pratiṣṭhāhamamṛtasyāvyayasya ca |
śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca ||
मशीन मसौदाकिएक तँ हम ब्रह्मक, अमृत आ अविनाशीक, सनातन धर्मक आ ऐकान्तिक सुखक प्रतिष्ठा छी।