संस्कृत

Adhyaya 10

विभूतियोगः

The Divine Manifestations

42 श्लोक

42 श्लोक

  1. 1

    भूय एव महाबाहो श‍ृणु मे परमं वचः ।

    यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥

    bhūya eva mahābāho śa‍ṛṇu me paramaṃ vacaḥ |

    yatte'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā ||

    मशीन मसौदा

    श्रीभगवान कहलनि: हे महाबाहु, हमर परम वचन फेर सँ सुनह। तोँ एहि मे आनन्द पबैत छह, तेँ तोहर हितक इच्छा सँ हम ई तोरा कहब।

    मशीन मसौदा
  2. 2

    न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः ।

    अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥

    na me viduḥ suragaṇāḥ prabhavaṃ na maharṣayaḥ |

    ahamādirhi devānāṃ maharṣīṇāṃ ca sarvaśaḥ ||

    मशीन मसौदा

    ने देवगण हमर उत्पत्ति जनैत छथि आ ने महर्षि, किएक तँ हम सभ प्रकार सँ देवता आ महर्षि सभक आदि छी।

    मशीन मसौदा
  3. 3

    यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् ।

    असम्मूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

    yo māmajamanādiṃ ca vetti lokamaheśvaram |

    asammūḍhaḥ sa martyeṣu sarvapāpaiḥ pramucyate ||

    मशीन मसौदा

    जे हमरा अजन्मा, अनादि आ लोक सभक महान ईश्वर जनैत अछि, से मनुष्य सभक बीच मोह सँ रहित रहैत अछि आ सभ पाप सँ मुक्त भऽ जाइत अछि।

    मशीन मसौदा
  4. 4

    बुद्धिर्ज्ञानमसम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः ।

    सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च ॥

    buddhirjñānamasammohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ |

    sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo'bhāvo bhayaṃ cābhayameva ca ||

    मशीन मसौदा

    बुद्धि, ज्ञान, मोहक अभाव, क्षमा, सत्य, इन्द्रियनिग्रह आ मनक शान्ति, सुख आ दुख, होयब आ नहि होयब, भय आ अभय सेहो,

    मशीन मसौदा
  5. 5

    अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः ।

    भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥

    ahiṃsā samatā tuṣṭistapo dānaṃ yaśo'yaśaḥ |

    bhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta eva pṛthagvidhāḥ ||

    मशीन मसौदा

    अहिंसा, समता, सन्तोष, तप, दान, यश आ अपयश: प्राणी सभक ई भिन्न-भिन्न भाव हमरे सँ उत्पन्न होइत अछि।

    मशीन मसौदा
  6. 6

    महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा ।

    मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ॥

    maharṣayaḥ sapta pūrve catvāro manavastathā |

    madbhāvā mānasā jātā yeṣāṃ loka imāḥ prajāḥ ||

    मशीन मसौदा

    प्राचीन सात महर्षि आ ओहिना चारि मनु हमर भाव सँ युक्त आ हमर मन सँ उत्पन्न भेलाह, जिनका सँ संसारक ई सभ प्रजा आयल अछि।

    मशीन मसौदा
  7. 7

    एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः ।

    सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥

    etāṃ vibhūtiṃ yogaṃ ca mama yo vetti tattvataḥ |

    so'vikampena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ ||

    मशीन मसौदा

    जे हमर एहि विभूति आ योगशक्ति केँ तत्त्व सँ जनैत अछि, से अविचल योग सँ युक्त भऽ जाइत अछि; एहि मे कोनो सन्देह नहि।

    मशीन मसौदा
  8. 8

    अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते ।

    इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥

    ahaṃ sarvasya prabhavo mattaḥ sarvaṃ pravartate |

    iti matvā bhajante māṃ budhā bhāvasamanvitāḥ ||

    मशीन मसौदा

    हम सभक उत्पत्तिक कारण छी; हमरे सँ सभ किछु प्रवृत्त होइत अछि। ई जानि कऽ ज्ञानी लोक भाव सँ भरल हमर भजन करैत छथि।

    मशीन मसौदा
  9. 9

    मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम् ।

    कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥

    maccittā madgataprāṇā bodhayantaḥ parasparam |

    kathayantaśca māṃ nityaṃ tuṣyanti ca ramanti ca ||

    मशीन मसौदा

    हमरा मे चित्त लगौने, हमरा मे प्राण अर्पित केने, एक-दोसर केँ बुझबैत आ सदिखन हमरे चर्चा करैत ओ सन्तुष्ट रहैत छथि आ आनन्दित होइत छथि।

    मशीन मसौदा
  10. 10

    तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् ।

    ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ॥

    teṣāṃ satatayuktānāṃ bhajatāṃ prītipūrvakam |

    dadāmi buddhiyogaṃ taṃ yena māmupayānti te ||

    मशीन मसौदा

    जे सदिखन हमरा सँ जुड़ल रहि कऽ प्रेमपूर्वक हमर भजन करैत छथि, हुनका हम ओ बुद्धियोग दैत छी जाहि सँ ओ हमरा लग पहुँचैत छथि।

    मशीन मसौदा
  11. 11

    तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः ।

    नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ॥

    teṣāmevānukampārthamahamajñānajaṃ tamaḥ |

    nāśayāmyātmabhāvastho jñānadīpena bhāsvatā ||

    मशीन मसौदा

    हुनका सभ पर अनुग्रह करबाक लेल हम हुनके अन्तःकरण मे रहि कऽ अज्ञान सँ उत्पन्न अन्हार केँ ज्ञानक उज्ज्वल दीप सँ नष्ट करैत छी।

    मशीन मसौदा
  12. 12

    परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् ।

    पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ॥

    paraṃ brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaṃ bhavān |

    puruṣaṃ śāśvataṃ divyamādidevamajaṃ vibhum ||

    मशीन मसौदा

    अर्जुन कहलनि: अहाँ परम ब्रह्म, परम धाम आ परम पवित्र छी; अहाँ सनातन दिव्य पुरुष, आदिदेव, अजन्मा आ सर्वव्यापी छी।

    मशीन मसौदा
  13. 13

    आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा ।

    असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥

    āhustvāmṛṣayaḥ sarve devarṣirnāradastathā |

    asito devalo vyāsaḥ svayaṃ caiva bravīṣi me ||

    मशीन मसौदा

    सभ ऋषि अहाँक विषय मे ई कहैत छथि, देवर्षि नारद, असित, देवल आ व्यास सेहो, आ आब अहाँ स्वयं हमरा ई कहि रहल छी।

    मशीन मसौदा
  14. 14

    सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव ।

    न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ॥

    sarvametadṛtaṃ manye yanmāṃ vadasi keśava |

    na hi te bhagavanvyaktiṃ vidurdevā na dānavāḥ ||

    मशीन मसौदा

    हे केशव, अहाँ जे किछु हमरा कहैत छी, ओ सभ हम सत्य मानैत छी। हे भगवान, अहाँक प्राकट्य केँ ने देवता जनैत छथि आ ने दानव।

    मशीन मसौदा
  15. 15

    स्वयमेवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम ।

    भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥

    svayamevātmanātmānaṃ vettha tvaṃ puruṣottama |

    bhūtabhāvana bhūteśa devadeva jagatpate ||

    मशीन मसौदा

    हे पुरुषोत्तम, हे भूतभावन, हे भूतेश, हे देवदेव, हे जगत्पति, अहाँ स्वयं अपना सँ अपना केँ जनैत छी।

    मशीन मसौदा
  16. 16

    वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।

    याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥

    vaktumarhasyaśeṣeṇa divyā hyātmavibhūtayaḥ |

    yābhirvibhūtibhirlokānimāṃstvaṃ vyāpya tiṣṭhasi ||

    मशीन मसौदा

    अहाँ अपन ओ दिव्य विभूति सभ पूर्ण रूप सँ कहबाक योग्य छी, जाहि विभूति सभ सँ अहाँ एहि लोक सभ मे व्याप्त भऽ कऽ स्थित छी।

    मशीन मसौदा
  17. 17

    कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन् ।

    केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥

    kathaṃ vidyāmahaṃ yogiṃstvāṃ sadā paricintayan |

    keṣu keṣu ca bhāveṣu cintyo'si bhagavanmayā ||

    मशीन मसौदा

    हे योगी, हम सदिखन अहाँक चिन्तन करैत अहाँ केँ कोना जानी? हे भगवान, कोन-कोन भाव मे हम अहाँक चिन्तन करी?

    मशीन मसौदा
  18. 18

    विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन ।

    भूयः कथय तृप्तिर्हि श‍ृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥

    vistareṇātmano yogaṃ vibhūtiṃ ca janārdana |

    bhūyaḥ kathaya tṛptirhi śa‍ṛṇvato nāsti me'mṛtam ||

    मशीन मसौदा

    हे जनार्दन, अपन योगशक्ति आ विभूति केँ फेर विस्तार सँ कहू, किएक तँ एहि अमृत केँ सुनैत हमरा तृप्ति नहि होइत अछि।

    मशीन मसौदा
  19. 19

    हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।

    प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ॥

    hanta te kathayiṣyāmi divyā hyātmavibhūtayaḥ |

    prādhānyataḥ kuruśreṣṭha nāstyanto vistarasya me ||

    मशीन मसौदा

    श्रीभगवान कहलनि: बड़ नीक, हे कुरुश्रेष्ठ, हम तोरा अपन दिव्य विभूति सभ कहब, मुदा केवल प्रधान-प्रधान, किएक तँ हमर विस्तारक कोनो अन्त नहि।

    मशीन मसौदा
  20. 20

    अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः ।

    अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥

    ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ |

    ahamādiśca madhyaṃ ca bhūtānāmanta eva ca ||

    मशीन मसौदा

    हे गुडाकेश, हम सभ प्राणीक हृदय मे स्थित आत्मा छी। हम प्राणी सभक आदि, मध्य आ अन्त सेहो छी।

    मशीन मसौदा
  21. 21

    आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान् ।

    मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥

    ādityānāmahaṃ viṣṇurjyotiṣāṃ raviraṃśumān |

    marīcirmarutāmasmi nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī ||

    मशीन मसौदा

    आदित्य सभ मे हम विष्णु छी, ज्योति सभ मे किरणयुक्त सूर्य। मरुत सभ मे हम मरीचि छी, आ नक्षत्र सभ मे चन्द्रमा।

    मशीन मसौदा
  22. 22

    वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः ।

    इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ॥

    vedānāṃ sāmavedo'smi devānāmasmi vāsavaḥ |

    indriyāṇāṃ manaścāsmi bhūtānāmasmi cetanā ||

    मशीन मसौदा

    वेद सभ मे हम सामवेद छी, देवता सभ मे वासव। इन्द्रिय सभ मे हम मोन (मन) छी, आ प्राणी सभ मे चेतना।

    मशीन मसौदा
  23. 23

    रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् ।

    वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ॥

    rudrāṇāṃ śaṅkaraścāsmi vitteśo yakṣarakṣasām |

    vasūnāṃ pāvakaścāsmi meruḥ śikhariṇāmaham ||

    मशीन मसौदा

    रुद्र सभ मे हम शंकर छी, यक्ष आ राक्षस सभ मे धनक स्वामी कुबेर। वसु सभ मे हम अग्नि छी, आ पर्वत सभ मे मेरु।

    मशीन मसौदा
  24. 24

    पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् ।

    सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥

    purodhasāṃ ca mukhyaṃ māṃ viddhi pārtha bṛhaspatim |

    senānīnāmahaṃ skandaḥ sarasāmasmi sāgaraḥ ||

    मशीन मसौदा

    हे पार्थ, पुरोहित सभ मे प्रमुख बृहस्पति हमरा जानह। सेनापति सभ मे हम स्कन्द छी, आ जलाशय सभ मे समुद्र।

    मशीन मसौदा
  25. 25

    महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् ।

    यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः ॥

    maharṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ girāmasmyekamakṣaram |

    yajñānāṃ japayajño'smi sthāvarāṇāṃ himālayaḥ ||

    मशीन मसौदा

    महर्षि सभ मे हम भृगु छी, वाणी सभ मे एक अक्षर। यज्ञ सभ मे हम जपयज्ञ छी, आ अचल वस्तु सभ मे हिमालय।

    मशीन मसौदा
  26. 26

    अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः ।

    गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥

    aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ |

    gandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo muniḥ ||

    मशीन मसौदा

    सभ गाछ मे हम अश्वत्थ छी, आ देवर्षि सभ मे नारद। गन्धर्व सभ मे हम चित्ररथ छी, आ सिद्ध सभ मे कपिल मुनि।

    मशीन मसौदा
  27. 27

    उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् ।

    ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥

    uccaiḥśravasamaśvānāṃ viddhi māmamṛtodbhavam |

    airāvataṃ gajendrāṇāṃ narāṇāṃ ca narādhipam ||

    मशीन मसौदा

    घोड़ा सभ मे अमृत सँ उत्पन्न उच्चैःश्रवा हमरा जानह, श्रेष्ठ हाथी सभ मे ऐरावत, आ मनुष्य सभ मे राजा।

    मशीन मसौदा
  28. 28

    आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् ।

    प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥

    āyudhānāmahaṃ vajraṃ dhenūnāmasmi kāmadhuk |

    prajanaścāsmi kandarpaḥ sarpāṇāmasmi vāsukiḥ ||

    मशीन मसौदा

    अस्त्र सभ मे हम वज्र छी, गाय सभ मे कामधेनु। सन्तान उत्पन्न करयवला कन्दर्प हम छी, आ सर्प सभ मे वासुकि।

    मशीन मसौदा
  29. 29

    अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् ।

    पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ॥

    anantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmaham |

    pitṝṇāmaryamā cāsmi yamaḥ saṃyamatāmaham ||

    मशीन मसौदा

    नाग सभ मे हम अनन्त छी, जलचर सभ मे वरुण। पितर सभ मे हम अर्यमा छी, आ नियमन करयवला सभ मे यम।

    मशीन मसौदा
  30. 30

    प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम् ।

    मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम् ॥

    prahlādaścāsmi daityānāṃ kālaḥ kalayatāmaham |

    mṛgāṇāṃ ca mṛgendro'haṃ vainateyaśca pakṣiṇām ||

    मशीन मसौदा

    दैत्य सभ मे हम प्रह्लाद छी, गणना करयवला सभ मे काल। पशु सभ मे हम सिंह छी, आ पक्षी सभ मे विनताक पुत्र गरुड़।

    मशीन मसौदा