42 श्लोक
- 1
इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् ।
विवस्वान्मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥
मशीन मसौदाimaṃ vivasvate yogaṃ proktavānahamavyayam |
vivasvānmanave prāha manurikṣvākave'bravīt ||
मशीन मसौदाश्रीभगवान कहलनि: हम ई अविनाशी योग विवस्वान केँ सिखौने छलहुँ। विवस्वान एकरा मनु केँ कहलनि, आ मनु इक्ष्वाकु केँ।
- 2
एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः ।
स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥
मशीन मसौदाevaṃ paramparāprāptamimaṃ rājarṣayo viduḥ |
sa kāleneha mahatā yogo naṣṭaḥ parantapa ||
मशीन मसौदाहे परन्तप, एहि तरहेँ परम्परा सँ प्राप्त एहि योग केँ राजर्षि सभ जनलनि। मुदा बहुत समय बितला सँ ई योग एहि लोक मे लुप्त भऽ गेल।
- 3
स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः ।
भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ॥
मशीन मसौदाsa evāyaṃ mayā te'dya yogaḥ proktaḥ purātanaḥ |
bhakto'si me sakhā ceti rahasyaṃ hyetaduttamam ||
मशीन मसौदावएह पुरातन योग आइ हम अहाँ केँ कहलहुँ, किएक तँ अहाँ हमर भक्त आ मित्र छी। ई उत्तम रहस्य अछि।
- 4
अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः ।
कथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ॥
मशीन मसौदाaparaṃ bhavato janma paraṃ janma vivasvataḥ |
kathametadvijānīyāṃ tvamādau proktavāniti ||
मशीन मसौदाअर्जुन कहलनि: अहाँक जन्म बाद मे भेल आ विवस्वानक जन्म पहिने। तखन हम कोना बुझी जे अहाँ आरम्भ मे एकरा कहने छलहुँ?
- 5
बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन ।
तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥
मशीन मसौदाbahūni me vyatītāni janmāni tava cārjuna |
tānyahaṃ veda sarvāṇi na tvaṃ vettha parantapa ||
मशीन मसौदाश्रीभगवान कहलनि: हे अर्जुन, हमर आ अहाँक बहुतो जन्म बीति चुकल अछि। हम ओहि सभ केँ जनैत छी, मुदा हे परन्तप, अहाँ नहि जनैत छी।
- 6
अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् ।
प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय सम्भवाम्यात्ममायया ॥
मशीन मसौदाajo'pi sannavyayātmā bhūtānāmīśvaro'pi san |
prakṛtiṃ svāmadhiṣṭhāya sambhavāmyātmamāyayā ||
मशीन मसौदाअजन्मा आ अविनाशी होइतो, आ सभ प्राणीक ईश्वर होइतो, हम अपन प्रकृति केँ अधीन कऽ अपन मायाक शक्ति सँ प्रकट होइत छी।
- 7
यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत ।
अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ॥
मशीन मसौदाyadā yadā hi dharmasya glānirbhavati bhārata |
abhyutthānamadharmasya tadātmānaṃ sṛjāmyaham ||
मशीन मसौदाहे भारत, जखन-जखन धर्मक हानि आ अधर्मक वृद्धि होइत अछि, तखन-तखन हम अपना केँ प्रकट करैत छी।
- 8
परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।
धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे ॥
मशीन मसौदाparitrāṇāya sādhūnāṃ vināśāya ca duṣkṛtām |
dharmasaṃsthāpanārthāya sambhavāmi yuge yuge ||
मशीन मसौदासज्जनक रक्षा, दुष्कर्मीक विनाश आ धर्मक स्थापनाक लेल हम युग-युग मे प्रकट होइत छी।
- 9
जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः ।
त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ॥
मशीन मसौदाjanma karma ca me divyamevaṃ yo vetti tattvataḥ |
tyaktvā dehaṃ punarjanma naiti māmeti so'rjuna ||
मशीन मसौदाहे अर्जुन, जे हमर दिव्य जन्म आ कर्म केँ तत्त्व सँ जनैत अछि, ओ देह त्यागि फेर जन्म नहि लैत अछि, ओ हमरा प्राप्त होइत अछि।
- 10
वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः ।
बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः ॥
मशीन मसौदाvītarāgabhayakrodhā manmayā māmupāśritāḥ |
bahavo jñānatapasā pūtā madbhāvamāgatāḥ ||
मशीन मसौदाराग, भय आ क्रोध सँ मुक्त, हमरा मे लीन, हमर शरण मे आयल बहुतो लोक ज्ञानरूपी तप सँ पवित्र भऽ हमर भाव केँ प्राप्त कयलनि।
- 11
ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् ।
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥
मशीन मसौदाye yathā māṃ prapadyante tāṃstathaiva bhajāmyaham |
mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ ||
मशीन मसौदाजे जाहि प्रकार हमर शरण लैत अछि, हम ओकरा ओहि प्रकार भजैत छी। हे पार्थ, मनुष्य सभ प्रकार सँ हमरे मार्गक अनुसरण करैत अछि।
- 12
काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः ।
क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा ॥
मशीन मसौदाkāṅkṣantaḥ karmaṇāṃ siddhiṃ yajanta iha devatāḥ |
kṣipraṃ hi mānuṣe loke siddhirbhavati karmajā ||
मशीन मसौदाकर्मक सिद्धि चाहयवला लोक एतय देवता सभक पूजा करैत अछि, किएक तँ मनुष्यलोक मे कर्म सँ उत्पन्न सिद्धि शीघ्र भेटैत अछि।
- 13
चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः ।
तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ॥
मशीन मसौदाcāturvarṇyaṃ mayā sṛṣṭaṃ guṇakarmavibhāgaśaḥ |
tasya kartāramapi māṃ viddhyakartāramavyayam ||
मशीन मसौदागुण आ कर्मक विभागक अनुसार चारू वर्ण हमहीं रचलहुँ। ओकर कर्ता होइतो हमरा अकर्ता आ अविनाशी बुझू।
- 14
न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा ।
इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥
मशीन मसौदाna māṃ karmāṇi limpanti na me karmaphale spṛhā |
iti māṃ yo'bhijānāti karmabhirna sa badhyate ||
मशीन मसौदाकर्म हमरा लिप्त नहि करैत अछि, आ ने कर्मफल मे हमर लालसा अछि। जे हमरा एहि रूप मे जनैत अछि, ओ कर्म सँ नहि बन्हाइत अछि।
- 15
एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः ।
कुरु कर्मैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥
मशीन मसौदाevaṃ jñātvā kṛtaṃ karma pūrvairapi mumukṣubhiḥ |
kuru karmaiva tasmāttvaṃ pūrvaiḥ pūrvataraṃ kṛtam ||
मशीन मसौदाएहन जानि कऽ प्राचीन मुमुक्षु लोकनि सेहो कर्म कयलनि। तेँ अहाँ सेहो वएह कर्म करू जे पूर्वज लोकनि प्राचीन काल मे कयलनि।
- 16
किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।
तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥
मशीन मसौदाkiṃ karma kimakarmeti kavayo'pyatra mohitāḥ |
tatte karma pravakṣyāmi yajjñātvā mokṣyase'śubhāt ||
मशीन मसौदाकर्म की अछि आ अकर्म की, एहि विषय मे विद्वान सेहो मोहित भऽ जाइत छथि। हम अहाँ केँ ओ कर्म बताएब जकरा जानि अहाँ अशुभ सँ मुक्त भऽ जायब।
- 17
कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः ।
अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥
मशीन मसौदाkarmaṇo hyapi boddhavyaṃ boddhavyaṃ ca vikarmaṇaḥ |
akarmaṇaśca boddhavyaṃ gahanā karmaṇo gatiḥ ||
मशीन मसौदाकर्म केँ बुझबाक चाही, विकर्म केँ बुझबाक चाही, आ अकर्म केँ सेहो बुझबाक चाही, किएक तँ कर्मक गति गहन अछि।
- 18
कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः ।
स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥
मशीन मसौदाkarmaṇyakarma yaḥ paśyedakarmaṇi ca karma yaḥ |
sa buddhimānmanuṣyeṣu sa yuktaḥ kṛtsnakarmakṛt ||
मशीन मसौदाजे कर्म मे अकर्म देखैत अछि आ अकर्म मे कर्म, ओ मनुष्य मे बुद्धिमान अछि, योगी अछि आ सम्पूर्ण कर्म करयवला अछि।
- 19
यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः ।
ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः ॥
मशीन मसौदाyasya sarve samārambhāḥ kāmasaṅkalpavarjitāḥ |
jñānāgnidagdhakarmāṇaṃ tamāhuḥ paṇḍitaṃ budhāḥ ||
मशीन मसौदाजकर सभ आरम्भ कामना आ संकल्प सँ रहित अछि, आ जकर कर्म ज्ञानरूपी आगि मे जरि गेल अछि, ओकरा ज्ञानी लोकनि पण्डित कहैत छथि।
- 20
त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः ।
कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥
मशीन मसौदाtyaktvā karmaphalāsaṅgaṃ nityatṛpto nirāśrayaḥ |
karmaṇyabhipravṛtto'pi naiva kiñcitkaroti saḥ ||
मशीन मसौदाकर्मफलक आसक्ति त्यागि, सदा तृप्त आ कोनो आश्रय पर निर्भर नहि रहयवला व्यक्ति कर्म मे पूर्णतः लागियो कऽ किछु नहि करैत अछि।
- 21
निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः ।
शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥
मशीन मसौदाnirāśīryatacittātmā tyaktasarvaparigrahaḥ |
śārīraṃ kevalaṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam ||
मशीन मसौदाआशारहित, चित्त आ आत्मा केँ वश मे रखयवला, सभ परिग्रह त्यागयवला व्यक्ति मात्र देहक कर्म करैत पाप केँ प्राप्त नहि होइत अछि।
- 22
यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः ।
समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ॥
मशीन मसौदाyadṛcchālābhasantuṣṭo dvandvātīto vimatsaraḥ |
samaḥ siddhāvasiddhau ca kṛtvāpi na nibadhyate ||
मशीन मसौदाअपने आप जे भेटय ताहि सँ सन्तुष्ट, द्वन्द्व सँ परे, ईर्ष्या सँ रहित, आ सफलता-असफलता मे समान रहयवला व्यक्ति कर्म करियो कऽ नहि बन्हाइत अछि।
- 23
गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः ।
यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥
मशीन मसौदाgatasaṅgasya muktasya jñānāvasthitacetasaḥ |
yajñāyācarataḥ karma samagraṃ pravilīyate ||
मशीन मसौदाजकर आसक्ति छूटि गेल अछि, जे मुक्त अछि, जकर चित्त ज्ञान मे स्थित अछि आ जे यज्ञक लेल कर्म करैत अछि, ओकर सम्पूर्ण कर्म विलीन भऽ जाइत अछि।
- 24
ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् ।
ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥
मशीन मसौदाbrahmārpaṇaṃ brahma havirbrahmāgnau brahmaṇā hutam |
brahmaiva tena gantavyaṃ brahmakarmasamādhinā ||
मशीन मसौदाअर्पण ब्रह्म अछि, हवि ब्रह्म अछि, ब्रह्मरूपी अग्नि मे ब्रह्म द्वारा आहुति देल जाइत अछि। जे कर्म मे ब्रह्म केँ देखैत अछि, ओ ब्रह्मे केँ प्राप्त करैत अछि।
- 25
दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते ।
ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥
मशीन मसौदाdaivamevāpare yajñaṃ yoginaḥ paryupāsate |
brahmāgnāvapare yajñaṃ yajñenaivopajuhvati ||
मशीन मसौदाकिछु योगी देवता सभक पूजारूपी यज्ञ करैत छथि, आ आन लोकनि ब्रह्मरूपी अग्नि मे यज्ञ द्वारा यज्ञेक आहुति दैत छथि।
- 26
श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति ।
शब्दादीन्विषयानन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ॥
मशीन मसौदाśrotrādīnīndriyāṇyanye saṃyamāgniṣu juhvati |
śabdādīnviṣayānanya indriyāgniṣu juhvati ||
मशीन मसौदाकिछु लोक श्रवण आदि इन्द्रिय सभ केँ संयमरूपी अग्नि मे आहुति दैत छथि, आ आन लोकनि शब्द आदि विषय सभ केँ इन्द्रियरूपी अग्नि मे।
- 27
सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे ।
आत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥
मशीन मसौदाsarvāṇīndriyakarmāṇi prāṇakarmāṇi cāpare |
ātmasaṃyamayogāgnau juhvati jñānadīpite ||
मशीन मसौदाआन लोकनि सभ इन्द्रियक कर्म आ प्राणक कर्म केँ ज्ञान सँ प्रज्वलित आत्मसंयमरूपी योगक अग्नि मे आहुति दैत छथि।
- 28
द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे ।
स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः ॥
मशीन मसौदाdravyayajñāstapoyajñā yogayajñāstathāpare |
svādhyāyajñānayajñāśca yatayaḥ saṃśitavratāḥ ||
मशीन मसौदाकिछु लोक द्रव्ययज्ञ, किछु तपोयज्ञ आ किछु योगयज्ञ करैत छथि, आ आन दृढ़ व्रतवला यत्नशील लोक स्वाध्याय आ ज्ञानयज्ञ करैत छथि।
- 29
अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथापरे ।
प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥
मशीन मसौदाapāne juhvati prāṇaṃ prāṇe'pānaṃ tathāpare |
prāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ ||
मशीन मसौदाआन लोकनि अपान मे प्राणक आ प्राण मे अपानक आहुति दैत छथि, आ प्राण आ अपानक गति केँ रोकि प्राणायाम मे लागल रहैत छथि।
- 30
अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति ।
सर्वेऽप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः ॥
मशीन मसौदाapare niyatāhārāḥ prāṇānprāṇeṣu juhvati |
sarve'pyete yajñavido yajñakṣapitakalmaṣāḥ ||
मशीन मसौदाआन लोकनि आहार नियमित कऽ प्राण केँ प्राण मे आहुति दैत छथि। ई सभ यज्ञ केँ जानयवला छथि आ यज्ञ सँ हुनक पाप नष्ट भऽ गेल अछि।