29 श्लोक
- 1
संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि ।
यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥
मशीन मसौदाsaṃnyāsaṃ karmaṇāṃ kṛṣṇa punaryogaṃ ca śaṃsasi |
yacchreya etayorekaṃ tanme brūhi suniścitam ||
मशीन मसौदाअर्जुन कहलनि: हे कृष्ण, अहाँ कर्मक संन्यासक प्रशंसा करैत छी आ फेर कर्मयोगक सेहो। एहि दुनू मे जे एक निश्चित रूप सँ श्रेष्ठ अछि, से हमरा कहू।
- 2
संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ ।
तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥
मशीन मसौदाsaṃnyāsaḥ karmayogaśca niḥśreyasakarāvubhau |
tayostu karmasaṃnyāsātkarmayogo viśiṣyate ||
मशीन मसौदाश्रीभगवान कहलनि: संन्यास आ कर्मयोग दुनू परम कल्याण दैत अछि, मुदा एहि दुनू मे कर्मक संन्यास सँ कर्मयोग श्रेष्ठ अछि।
- 3
ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति ।
निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥
मशीन मसौदाjñeyaḥ sa nityasaṃnyāsī yo na dveṣṭi na kāṅkṣati |
nirdvandvo hi mahābāho sukhaṃ bandhātpramucyate ||
मशीन मसौदाहे महाबाहु, जे ने द्वेष करैत अछि ने कामना, ओकरा नित्य संन्यासी बुझबाक चाही। द्वन्द्व सँ रहित व्यक्ति सहजहि बन्धन सँ मुक्त भऽ जाइत अछि।
- 4
साङ्ख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः ।
एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ॥
मशीन मसौदाsāṅkhyayogau pṛthagbālāḥ pravadanti na paṇḍitāḥ |
ekamapyāsthitaḥ samyagubhayorvindate phalam ||
मशीन मसौदाअज्ञानी लोक सांख्य आ योग केँ अलग-अलग कहैत अछि, ज्ञानी नहि। एहि मे सँ एको मे नीक जकाँ स्थित व्यक्ति दुनूक फल पाबैत अछि।
- 5
यत्साङ्ख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते ।
एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥
मशीन मसौदाyatsāṅkhyaiḥ prāpyate sthānaṃ tadyogairapi gamyate |
ekaṃ sāṅkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa paśyati ||
मशीन मसौदाजे स्थान सांख्यवला प्राप्त करैत छथि, ओतहि योगवला सेहो पहुँचैत छथि। जे सांख्य आ योग केँ एक देखैत अछि, वएह ठीक देखैत अछि।
- 6
संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः ।
योगयुक्तो मुनिर्ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति ॥
मशीन मसौदाsaṃnyāsastu mahābāho duḥkhamāptumayogataḥ |
yogayukto munirbrahma nacireṇādhigacchati ||
मशीन मसौदामुदा हे महाबाहु, योगक बिना संन्यास प्राप्त करब कठिन अछि। योग सँ युक्त मुनि शीघ्रे ब्रह्म केँ प्राप्त करैत छथि।
- 7
योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः ।
सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥
मशीन मसौदाyogayukto viśuddhātmā vijitātmā jitendriyaḥ |
sarvabhūtātmabhūtātmā kurvannapi na lipyate ||
मशीन मसौदाजे योग सँ युक्त अछि, जकर आत्मा शुद्ध अछि, जे मोन आ इन्द्रिय केँ जीति लेने अछि आ जकर आत्मा सभ प्राणीक आत्मा बनि गेल अछि, ओ कर्म करियो कऽ लिप्त नहि होइत अछि।
- 8
नैव किञ्चित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित् ।
पश्यञ्शृण्वन्स्पृशञ्जिघ्रन्नश्नन्गच्छन्स्वपञ्श्वसन् ॥
मशीन मसौदाnaiva kiñcitkaromīti yukto manyeta tattvavit |
paśyañśaṛṇvanspṛśañjighrannaśnangacchansvapañśvasan ||
मशीन मसौदातत्त्व जानयवला योगी देखैत, सुनैत, छूबैत, सुँघैत, खाइत, चलैत, सुतैत आ साँस लैत ई बुझैत अछि जे हम किछु नहि करैत छी।
- 9
प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥
मशीन मसौदाpralapanvisṛjangṛhṇannunmiṣannimiṣannapi |
indriyāṇīndriyārtheṣu vartanta iti dhārayan ||
मशीन मसौदाबजैत, त्यागैत, ग्रहण करैत, आँखि खोलैत आ मुनैत ओ ई धारणा रखैत अछि जे इन्द्रिय सभ अपन विषय मे बरति रहल अछि।
- 10
ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः ।
लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥
मशीन मसौदाbrahmaṇyādhāya karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā karoti yaḥ |
lipyate na sa pāpena padmapatramivāmbhasā ||
मशीन मसौदाजे आसक्ति त्यागि, कर्म केँ ब्रह्म मे अर्पित कऽ कर्म करैत अछि, ओ पाप सँ ओहिना लिप्त नहि होइत अछि जेना कमलक पात पानि सँ।
- 11
कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैरिन्द्रियैरपि ।
योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वात्मशुद्धये ॥
मशीन मसौदाkāyena manasā buddhyā kevalairindriyairapi |
yoginaḥ karma kurvanti saṅgaṃ tyaktvātmaśuddhaye ||
मशीन मसौदायोगी लोकनि आसक्ति त्यागि आत्मशुद्धिक लेल देह, मोन, बुद्धि आ मात्र इन्द्रिय सँ कर्म करैत छथि।
- 12
युक्तः कर्मफलं त्यक्त्वा शान्तिमाप्नोति नैष्ठिकीम् ।
अयुक्तः कामकारेण फले सक्तो निबध्यते ॥
मशीन मसौदाyuktaḥ karmaphalaṃ tyaktvā śāntimāpnoti naiṣṭhikīm |
ayuktaḥ kāmakāreṇa phale sakto nibadhyate ||
मशीन मसौदायोग सँ युक्त व्यक्ति कर्मफल त्यागि स्थायी शान्ति पाबैत अछि, मुदा जे योग सँ युक्त नहि अछि, ओ कामनाक प्रेरणा सँ फल मे आसक्त भऽ बन्हा जाइत अछि।
- 13
सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी ।
नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन्न कारयन् ॥
मशीन मसौदाsarvakarmāṇi manasā saṃnyasyāste sukhaṃ vaśī |
navadvāre pure dehī naiva kurvanna kārayan ||
मशीन मसौदामोन सँ सभ कर्मक संन्यास कऽ, संयमी देहधारी नौ द्वारवला नगर मे सुख सँ रहैत अछि, ने स्वयं किछु करैत अछि ने करबैत अछि।
- 14
न कर्तृत्वं न कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः ।
न कर्मफलसंयोगं स्वभावस्तु प्रवर्तते ॥
मशीन मसौदाna kartṛtvaṃ na karmāṇi lokasya sṛjati prabhuḥ |
na karmaphalasaṃyogaṃ svabhāvastu pravartate ||
मशीन मसौदाप्रभु लोकक कर्तापन, कर्म आ कर्मफलक संयोग नहि रचैत छथि। ई सभ स्वभाव सँ चलैत अछि।
- 15
नादत्ते कस्यचित्पापं न चैव सुकृतं विभुः ।
अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः ॥
मशीन मसौदाnādatte kasyacitpāpaṃ na caiva sukṛtaṃ vibhuḥ |
ajñānenāvṛtaṃ jñānaṃ tena muhyanti jantavaḥ ||
मशीन मसौदासर्वव्यापी प्रभु ककरो पाप वा पुण्य ग्रहण नहि करैत छथि। ज्ञान अज्ञान सँ झाँपल अछि, तेँ प्राणी मोहित होइत अछि।
- 16
ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः ।
तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम् ॥
मशीन मसौदाjñānena tu tadajñānaṃ yeṣāṃ nāśitamātmanaḥ |
teṣāmādityavajjñānaṃ prakāśayati tatparam ||
मशीन मसौदामुदा जिनक ओ अज्ञान आत्मज्ञान सँ नष्ट भऽ गेल अछि, हुनक ज्ञान सूर्य जकाँ ओहि परम तत्त्व केँ प्रकाशित करैत अछि।
- 17
तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणाः ।
गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः ॥
मशीन मसौदाtadbuddhayastadātmānastanniṣṭhāstatparāyaṇāḥ |
gacchantyapunarāvṛttiṃ jñānanirdhūtakalmaṣāḥ ||
मशीन मसौदाजिनक बुद्धि ओहि मे अछि, जिनक आत्मा ओहि मे अछि, जे ओहि मे निष्ठ छथि आ ओकरे परम आश्रय बुझैत छथि, ओ ज्ञान सँ पाप धो कऽ ओतय जाइत छथि जतय सँ फेर नहि लौटय पड़ैत अछि।
- 18
विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि ।
शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥
मशीन मसौदाvidyāvinayasampanne brāhmaṇe gavi hastini |
śuni caiva śvapāke ca paṇḍitāḥ samadarśinaḥ ||
मशीन मसौदाज्ञानी लोकनि विद्या आ विनय सँ सम्पन्न ब्राह्मण, गाय, हाथी, कुकुर आ कुकुर खायवला मे समान दृष्टि रखैत छथि।
- 19
इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः ।
निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद् ब्रह्मणि ते स्थिताः ॥
मशीन मसौदाihaiva tairjitaḥ sargo yeṣāṃ sāmye sthitaṃ manaḥ |
nirdoṣaṃ hi samaṃ brahma tasmād brahmaṇi te sthitāḥ ||
मशीन मसौदाजिनक मोन समता मे स्थित अछि, ओ एतहि संसार केँ जीति लेलनि। ब्रह्म निर्दोष आ सम अछि, तेँ ओ ब्रह्म मे स्थित छथि।
- 20
न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम् ।
स्थिरबुद्धिरसम्मूढो ब्रह्मविद् ब्रह्मणि स्थितः ॥
मशीन मसौदाna prahṛṣyetpriyaṃ prāpya nodvijetprāpya cāpriyam |
sthirabuddhirasammūḍho brahmavid brahmaṇi sthitaḥ ||
मशीन मसौदास्थिरबुद्धि, मोहरहित, ब्रह्म केँ जानयवला आ ब्रह्म मे स्थित व्यक्ति प्रिय वस्तु पाबि हर्षित नहि होइत अछि आ अप्रिय पाबि उद्विग्न नहि होइत अछि।
- 21
बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम् ।
स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥
मशीन मसौदाbāhyasparśeṣvasaktātmā vindatyātmani yatsukham |
sa brahmayogayuktātmā sukhamakṣayamaśnute ||
मशीन मसौदाबाहरी स्पर्श मे अनासक्त व्यक्ति आत्मा मे जे सुख अछि से पाबैत अछि। ब्रह्मयोग सँ युक्त आत्मावला ओ अक्षय सुखक अनुभव करैत अछि।
- 22
ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते ।
आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥
मशीन मसौदाye hi saṃsparśajā bhogā duḥkhayonaya eva te |
ādyantavantaḥ kaunteya na teṣu ramate budhaḥ ||
मशीन मसौदाहे कौन्तेय, स्पर्श सँ उत्पन्न जे भोग अछि, ओ दुखेक कारण अछि, आदि आ अन्तवला अछि। बुद्धिमान ओहि मे नहि रमैत छथि।
- 23
शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात् ।
कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः ॥
मशीन मसौदाśaknotīhaiva yaḥ soḍhuṃ prākśarīravimokṣaṇāt |
kāmakrodhodbhavaṃ vegaṃ sa yuktaḥ sa sukhī naraḥ ||
मशीन मसौदाजे एतहि, देह छुटबा सँ पहिने, काम आ क्रोध सँ उत्पन्न वेग केँ सहि सकैत अछि, ओ योगी अछि, ओ सुखी मनुष्य अछि।
- 24
योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः ।
स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति ॥
मशीन मसौदाyo'ntaḥsukho'ntarārāmastathāntarjyotireva yaḥ |
sa yogī brahmanirvāṇaṃ brahmabhūto'dhigacchati ||
मशीन मसौदाजे भीतर सुखी अछि, भीतर रमैत अछि आ जकर प्रकाश भीतरे अछि, ओ योगी ब्रह्मरूप भऽ ब्रह्मनिर्वाण प्राप्त करैत अछि।
- 25
लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्मषाः ।
छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः ॥
मशीन मसौदाlabhante brahmanirvāṇamṛṣayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ |
chinnadvaidhā yatātmānaḥ sarvabhūtahite ratāḥ ||
मशीन मसौदाजिनक पाप नष्ट भऽ गेल अछि, जिनक संशय कटि गेल अछि, जे आत्मसंयमी छथि आ सभ प्राणीक हित मे लागल छथि, ओ ऋषि लोकनि ब्रह्मनिर्वाण प्राप्त करैत छथि।
- 26
कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् ।
अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥
मशीन मसौदाkāmakrodhaviyuktānāṃ yatīnāṃ yatacetasām |
abhito brahmanirvāṇaṃ vartate viditātmanām ||
मशीन मसौदाकाम आ क्रोध सँ मुक्त, चित्त केँ वश मे रखयवला, आत्मा केँ जानयवला यति सभक लेल चारू दिस ब्रह्मनिर्वाण विद्यमान अछि।
- 27
स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः ।
प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥
मशीन मसौदाsparśānkṛtvā bahirbāhyāṃścakṣuścaivāntare bhruvoḥ |
prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantaracāriṇau ||
मशीन मसौदाबाहरी स्पर्श केँ बाहरे छोड़ि, दृष्टि केँ भौंहक बीच स्थिर कऽ, नाक मे चलयवला प्राण आ अपान केँ सम कऽ,
- 28
यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः ।
विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ॥
मशीन मसौदाyatendriyamanobuddhirmunirmokṣaparāyaṇaḥ |
vigatecchābhayakrodho yaḥ sadā mukta eva saḥ ||
मशीन मसौदाइन्द्रिय, मोन आ बुद्धि केँ वश मे रखयवला, मोक्ष केँ परम लक्ष्य बुझयवला, आ इच्छा, भय आ क्रोध सँ रहित मुनि सदा मुक्ते अछि।
- 29
भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् ।
सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति ॥
मशीन मसौदाbhoktāraṃ yajñatapasāṃ sarvalokamaheśvaram |
suhṛdaṃ sarvabhūtānāṃ jñātvā māṃ śāntimṛcchati ||
मशीन मसौदाहमरा यज्ञ आ तपक भोक्ता, सभ लोकक महेश्वर आ सभ प्राणीक सुहृद् जानि ओ शान्ति प्राप्त करैत अछि।