72 श्लोक
- 1
तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।
विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥
मशीन मसौदाtaṃ tathā kṛpayāviṣṭamaśrupūrṇākulekṣaṇam |
viṣīdantamidaṃ vākyamuvāca madhusūdanaḥ ||
मशीन मसौदासञ्जय कहलनि: करुणा सँ घेरल, नोर सँ भरल आ व्याकुल आँखिवला, विषाद मे डुबैत ओहि अर्जुन सँ मधुसूदन ई वचन कहलनि।
- 2
कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन ॥
मशीन मसौदाkutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam |
anāryajuṣṭamasvargyamakīrtikaramarjuna ||
मशीन मसौदाश्रीभगवान कहलनि: हे अर्जुन, एहन संकटक घड़ी मे ई मनक दुर्बलता अहाँ मे कतय सँ आयल? ई श्रेष्ठ लोकक आचरण नहि थिक, ई ने स्वर्ग दिस लऽ जाइत अछि ने कीर्ति दिस, मात्र अपयश दिस।
- 3
क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते ।
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप ॥
मशीन मसौदाklaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate |
kṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha parantapa ||
मशीन मसौदाहे पार्थ, कायरता केँ स्वीकार नहि करू, ई अहाँ केँ शोभा नहि दैत अछि। हे परन्तप, हृदयक एहि तुच्छ दुर्बलता केँ त्यागि उठू।
- 4
कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।
इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥
मशीन मसौदाkathaṃ bhīṣmamahaṃ saṅkhye droṇaṃ ca madhusūdana |
iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana ||
मशीन मसौदाअर्जुन कहलनि: हे मधुसूदन, हम युद्ध मे भीष्म आ द्रोणक विरुद्ध बाण सँ कोना लड़ब, जखन कि हे शत्रुसूदन, दुनू हमर पूजाक योग्य छथि?
- 5
गुरूनहत्वा हि महानुभावान्
श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके ।
हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव
भुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् ॥
मशीन मसौदाgurūnahatvā hi mahānubhāvān
śreyo bhoktuṃ bhaikṣyamapīha loke |
hatvārthakāmāṃstu gurūnihaiva
bhuñjīya bhogān rudhirapradigdhān ||
मशीन मसौदाएहि महात्मा गुरुजन केँ मारबा सँ नीक अछि जे एहि संसार मे भिक्षा माँगि कऽ जीवी। अपन स्वार्थ चाहयवला एहि गुरुजन केँ मारि कऽ जे किछु भोग हम एतय भोगब, से सभ रक्त सँ सनल होयत।
- 6
न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो
यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः ।
यानेव हत्वा न जिजीविषामस्-
तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥
मशीन मसौदाna caitadvidmaḥ kataranno garīyo
yadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ |
yāneva hatvā na jijīviṣāmas-
te'vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ ||
मशीन मसौदाहम सभ ईहो नहि जनैत छी जे हमरा लेल की नीक अछि, हम जीती वा ओ हमरा जीतथि। धृतराष्ट्रक पुत्र सभ सोझाँ ठाढ़ छथि, जिनका मारि कऽ हम जीबय नहि चाहब।
- 7
कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः
पृच्छामि त्वां धर्मसम्मूढचेताः ।
यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे
शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥
मशीन मसौदाkārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ
pṛcchāmi tvāṃ dharmasammūḍhacetāḥ |
yacchreyaḥ syānniścitaṃ brūhi tanme
śiṣyaste'haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam ||
मशीन मसौदाकायरताक दोष सँ हमर स्वभाव आहत भऽ गेल अछि आ धर्मक विषय मे हमर मोन भ्रमित अछि। हम अहाँ सँ पुछैत छी, निश्चित रूप सँ कहू जे हमरा लेल वास्तविक कल्याण की अछि। हम अहाँक शिष्य छी, अहाँक शरण मे आयल छी, हमरा शिक्षा दिअ।
- 8
न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद्
यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् ।
अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं
राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥
मशीन मसौदाna hi prapaśyāmi mamāpanudyād
yacchokamucchoṣaṇamindriyāṇām |
avāpya bhūmāvasapatnamṛddhaṃ
rājyaṃ surāṇāmapi cādhipatyam ||
मशीन मसौदापृथ्वी पर निष्कण्टक समृद्ध राज्य वा देवता सभक स्वामित्व भेटलो पर हमरा एहन कोनो उपाय नहि देखाइत अछि जे इन्द्रिय सभ केँ सुखा देमयवला हमर एहि शोक केँ दूर कऽ सकय।
- 9
एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तप ।
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥
मशीन मसौदाevamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ parantapa |
na yotsya iti govindamuktvā tūṣṇīṃ babhūva ha ||
मशीन मसौदासञ्जय कहलनि: हृषीकेश सँ एना कहि कऽ परन्तप गुडाकेश गोविन्द सँ कहलनि जे हम युद्ध नहि करब, आ चुप भऽ गेलाह।
- 10
तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥
मशीन मसौदाtamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata |
senayorubhayormadhye viṣīdantamidaṃ vacaḥ ||
मशीन मसौदाहे भारत, तखन दुनू सेनाक बीच विषाद मे डूबल ओहि अर्जुन सँ हृषीकेश जेना मुसकाइत ई वचन कहलनि।
- 11
अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥
मशीन मसौदाaśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase |
gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ ||
मशीन मसौदाश्रीभगवान कहलनि: अहाँ ओहि लोकक लेल शोक करैत छी जिनका लेल शोक नहि करबाक चाही, आ तैयो ज्ञानी जकाँ बात करैत छी। सच्चा विद्वान ने मरल लोकक लेल शोक करैत छथि ने जीवितक लेल।
- 12
न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।
न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥
मशीन मसौदाna tvevāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ |
na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param ||
मशीन मसौदाएहन कोनो समय नहि छल जखन हम नहि छलहुँ, वा अहाँ नहि छलहुँ, वा ई राजा सभ नहि छलाह। आ ने आगाँ कहियो हम सभ नहि रहब।
- 13
देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥
मशीन मसौदाdehino'sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā |
tathā dehāntaraprāptirdhīrastatra na muhyati ||
मशीन मसौदाजेना देहधारी आत्मा एहि देह मे बाल्यावस्था, युवावस्था आ वृद्धावस्था पार करैत अछि, तहिना ओ दोसर देह केँ प्राप्त करैत अछि। धीर पुरुष एहि सँ मोहित नहि होइत छथि।
- 14
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।
आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥
मशीन मसौदाmātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ |
āgamāpāyino'nityāstāṃstitikṣasva bhārata ||
मशीन मसौदाहे कौन्तेय, इन्द्रियक अपन विषय सँ स्पर्श सर्दी आ गर्मी, सुख आ दुख दैत अछि। ई सभ आबैत-जाइत अछि आ टिकैत नहि अछि, हे भारत, एकरा धैर्य सँ सहू।
- 15
यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।
समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥
मशीन मसौदाyaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha |
samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so'mṛtatvāya kalpate ||
मशीन मसौदाहे पुरुषश्रेष्ठ, जे धीर पुरुष केँ ई विचलित नहि करैत अछि, जे दुख आ सुख मे समान रहैत छथि, ओ अमृतत्वक योग्य भऽ जाइत छथि।
- 16
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥
मशीन मसौदाnāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ |
ubhayorapi dṛṣṭo'ntastvanayostattvadarśibhiḥ ||
मशीन मसौदाअसत् केर कोनो अस्तित्व नहि होइत अछि आ सत् केर कहियो अभाव नहि होइत अछि। तत्त्वदर्शी लोकनि दुनूक अन्तिम स्वरूप देखि लेने छथि।
- 17
अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥
मशीन मसौदाavināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam |
vināśamavyayasyāsya na kaścitkartumarhati ||
मशीन मसौदाजाहि सँ ई सम्पूर्ण जगत व्याप्त अछि, ओकरा अविनाशी बुझू। ओहि अव्यय केर विनाश केओ नहि कऽ सकैत अछि।
- 18
अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥
मशीन मसौदाantavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ |
anāśino'prameyasya tasmādyudhyasva bhārata ||
मशीन मसौदानित्य, अविनाशी आ अप्रमेय देहधारी आत्माक ई देह सभ नश्वर कहल गेल अछि। तेँ हे भारत, युद्ध करू।
- 19
य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् ।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥
मशीन मसौदाya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam |
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||
मशीन मसौदाजे एकरा मारयवला बुझैत अछि आ जे एकरा मारल गेल बुझैत अछि, दुनू नहि बुझैत अछि। ई ने मारैत अछि, ने मारल जाइत अछि।
- 20
न जायते म्रियते वा कदाचिन्
नायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो
न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥
मशीन मसौदाna jāyate mriyate vā kadācin
nāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ |
ajo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇo
na hanyate hanyamāne śarīre ||
मशीन मसौदाई ने कहियो जनमैत अछि, ने मरैत अछि। ई होइत रहि कऽ फेर नहि रहत, से बात नहि। ई अजन्मा, नित्य, शाश्वत आ पुरातन अछि, देहक मारल गेलो पर ई नहि मारल जाइत अछि।
- 21
वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् ।
कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥
मशीन मसौदाvedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam |
kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam ||
मशीन मसौदाहे पार्थ, जे एकरा अविनाशी, नित्य, अजन्मा आ अव्यय जनैत अछि, ओ व्यक्ति केकरा कोना मारत, वा केकरा कोना मरबाओत?
- 22
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय
नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि ।
तथा शरीराणि विहाय जीर्णा-
न्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥
मशीन मसौदाvāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya
navāni gṛhṇāti naro'parāṇi |
tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇā-
nyanyāni saṃyāti navāni dehī ||
मशीन मसौदाजेना मनुष्य पुरान वस्त्र त्यागि दोसर नव वस्त्र धारण करैत अछि, तहिना देहधारी आत्मा पुरान देह त्यागि दोसर नव देह मे प्रवेश करैत अछि।
- 23
नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥
मशीन मसौदाnainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ |
na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ ||
मशीन मसौदाएकरा शस्त्र नहि काटैत अछि, आगि नहि जरबैत अछि, पानि नहि भिजबैत अछि आ हवा नहि सुखबैत अछि।
- 24
अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च ।
नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥
मशीन मसौदाacchedyo'yamadāhyo'yamakledyo'śoṣya eva ca |
nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuracalo'yaṃ sanātanaḥ ||
मशीन मसौदाई काटल नहि जा सकैत अछि, जराओल नहि जा सकैत अछि, भिजाओल वा सुखाओल नहि जा सकैत अछि। ई नित्य, सर्वव्यापी, स्थिर, अचल आ सनातन अछि।
- 25
अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।
तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥
मशीन मसौदाavyakto'yamacintyo'yamavikāryo'yamucyate |
tasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi ||
मशीन मसौदाएकरा अव्यक्त, अचिन्त्य आ अविकारी कहल जाइत अछि। एकरा एहन जानि अहाँ केँ शोक नहि करबाक चाही।
- 26
अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।
तथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि ॥
मशीन मसौदाatha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam |
tathāpi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi ||
मशीन मसौदाआ जँ अहाँ एकरा सदा जनमयवला आ सदा मरयवला सेहो मानैत छी, तैयो हे महाबाहु, अहाँ केँ एना शोक नहि करबाक चाही।
- 27
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।
तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥
मशीन मसौदाjātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca |
tasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi ||
मशीन मसौदाकिएक तँ जे जनमल अछि ओकर मृत्यु निश्चित अछि, आ जे मरल अछि ओकर जन्म निश्चित अछि। तेँ जे टारल नहि जा सकैत अछि, ताहि पर अहाँ केँ शोक नहि करबाक चाही।
- 28
अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।
अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥
मशीन मसौदाavyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata |
avyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā ||
मशीन मसौदाहे भारत, प्राणी आरम्भ मे अव्यक्त रहैत अछि, मध्य मे व्यक्त, आ अन्त मे फेर अव्यक्त। एहि मे विलाप करबाक की बात?
- 29
आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन-
माश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः ।
आश्चर्यवच्चैनमन्यः शृणोति
श्रुत्वाप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥
मशीन मसौदाāścaryavatpaśyati kaścidena-
māścaryavadvadati tathaiva cānyaḥ |
āścaryavaccainamanyaḥ śaṛṇoti
śrutvāpyenaṃ veda na caiva kaścit ||
मशीन मसौदाकेओ एकरा आश्चर्य जकाँ देखैत अछि, केओ एकरा आश्चर्य जकाँ कहैत अछि, केओ एकरा आश्चर्य जकाँ सुनैत अछि, आ सुनियो कऽ केओ एकरा वास्तव मे नहि जनैत अछि।
- 30
देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥
मशीन मसौदाdehī nityamavadhyo'yaṃ dehe sarvasya bhārata |
tasmātsarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi ||
मशीन मसौदाहे भारत, सभक देह मे रहयवला ई देहधारी आत्मा सदा अवध्य अछि। तेँ अहाँ केँ कोनो प्राणीक लेल शोक नहि करबाक चाही।