संस्कृत

Adhyaya 17

श्रद्धात्रयविभागयोगः

The Three Kinds of Faith

28 श्लोक

28 श्लोक

  1. 1

    ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताः ।

    तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः ॥

    ye śāstravidhimutsṛjya yajante śraddhayānvitāḥ |

    teṣāṃ niṣṭhā tu kā kṛṣṇa sattvamāho rajastamaḥ ||

    मशीन मसौदा

    अर्जुन कहलनि: हे कृष्ण, जे शास्त्रक विधि केँ छोड़ि कऽ श्रद्धा सँ युक्त भऽ पूजन करैत छथि, हुनकर निष्ठा केहन अछि? सत्त्व, रजस् वा तमस्?

    मशीन मसौदा
  2. 2

    त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा ।

    सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां श‍ृणु ॥

    trividhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāvajā |

    sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṃ śa‍ṛṇu ||

    मशीन मसौदा

    श्रीभगवान कहलनि: देहधारी सभक स्वभाव सँ उत्पन्न श्रद्धा तीन प्रकारक होइत अछि: सात्त्विक, राजसी आ तामसी। ओकरा सुनह।

    मशीन मसौदा
  3. 3

    सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत ।

    श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥

    sattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārata |

    śraddhāmayo'yaṃ puruṣo yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ ||

    मशीन मसौदा

    हे भारत, सभक श्रद्धा ओकर अन्तःकरणक अनुरूप होइत अछि। मनुष्य श्रद्धामय अछि; जकर जेहन श्रद्धा, ओ तेहने अछि।

    मशीन मसौदा
  4. 4

    यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः ।

    प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः ॥

    yajante sāttvikā devānyakṣarakṣāṃsi rājasāḥ |

    pretānbhūtagaṇāṃścānye yajante tāmasā janāḥ ||

    मशीन मसौदा

    सात्त्विक लोक देवता सभक पूजा करैत अछि, राजसी लोक यक्ष आ राक्षस सभक, आ आन तामसी लोक प्रेत आ भूतगण सभक पूजा करैत अछि।

    मशीन मसौदा
  5. 5

    अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः ।

    दम्भाहङ्कारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः ॥

    aśāstravihitaṃ ghoraṃ tapyante ye tapo janāḥ |

    dambhāhaṅkārasaṃyuktāḥ kāmarāgabalānvitāḥ ||

    मशीन मसौदा

    जे लोक शास्त्र मे नहि कहल घोर तप करैत अछि, दम्भ आ अहंकार सँ युक्त, काम आ रागक बल सँ प्रेरित,

    मशीन मसौदा
  6. 6

    कर्षयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः ।

    मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ॥

    karṣayantaḥ śarīrasthaṃ bhūtagrāmamacetasaḥ |

    māṃ caivāntaḥśarīrasthaṃ tānviddhyāsuraniścayān ||

    मशीन मसौदा

    शरीर मे स्थित भूत समुदाय केँ आ शरीरक भीतर रहयवला हमरो केँ अविवेक सँ कष्ट दैत अछि, ओकरा आसुरी निश्चयवला जानह।

    मशीन मसौदा
  7. 7

    आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः ।

    यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं श‍ृणु ॥

    āhārastvapi sarvasya trividho bhavati priyaḥ |

    yajñastapastathā dānaṃ teṣāṃ bhedamimaṃ śa‍ṛṇu ||

    मशीन मसौदा

    सभ केँ प्रिय आहार सेहो तीन प्रकारक होइत अछि, आ ओहिना यज्ञ, तप आ दान सेहो। ओकर ई भेद सुनह।

    मशीन मसौदा
  8. 8

    आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः ।

    रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः ॥

    āyuḥsattvabalārogyasukhaprītivivardhanāḥ |

    rasyāḥ snigdhāḥ sthirā hṛdyā āhārāḥ sāttvikapriyāḥ ||

    मशीन मसौदा

    आयु, सत्त्व, बल, आरोग्य, सुख आ प्रीति बढ़बयवला, रसयुक्त, स्निग्ध, स्थिर रहयवला आ मोन केँ प्रिय लागयवला आहार सात्त्विक लोक केँ प्रिय होइत अछि।

    मशीन मसौदा
  9. 9

    कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः ।

    आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः ॥

    kaṭvamlalavaṇātyuṣṇatīkṣṇarūkṣavidāhinaḥ |

    āhārā rājasasyeṣṭā duḥkhaśokāmayapradāḥ ||

    मशीन मसौदा

    कड़ुआ, खट्टा, नोनगर, बहुत गरम, तीख, रूख आ जलन देबयवला आहार राजसी लोक केँ प्रिय होइत अछि, जे दुख, शोक आ रोग दैत अछि।

    मशीन मसौदा
  10. 10

    यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत् ।

    उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम् ॥

    yātayāmaṃ gatarasaṃ pūti paryuṣitaṃ ca yat |

    ucchiṣṭamapi cāmedhyaṃ bhojanaṃ tāmasapriyam ||

    मशीन मसौदा

    बासी, नीरस, सड़ल, रातिक राखल, जूठ आ अपवित्र आहार तामसी लोक केँ प्रिय होइत अछि।

    मशीन मसौदा
  11. 11

    अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते ।

    यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः ॥

    aphalākāṅkṣibhiryajño vidhidṛṣṭo ya ijyate |

    yaṣṭavyameveti manaḥ samādhāya sa sāttvikaḥ ||

    मशीन मसौदा

    जे यज्ञ फलक इच्छा नहि रखयवला लोक द्वारा विधिपूर्वक, ई करबे करबाक अछि एहि भाव मे मोन केँ स्थिर कऽ कयल जाइत अछि, से सात्त्विक अछि।

    मशीन मसौदा
  12. 12

    अभिसन्धाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत् ।

    इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥

    abhisandhāya tu phalaṃ dambhārthamapi caiva yat |

    ijyate bharataśreṣṭha taṃ yajñaṃ viddhi rājasam ||

    मशीन मसौदा

    मुदा हे भरतश्रेष्ठ, जे यज्ञ फलक उद्देश्य सँ वा दम्भक लेल कयल जाइत अछि, ओकरा राजसी जानह।

    मशीन मसौदा
  13. 13

    विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम् ।

    श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते ॥

    vidhihīnamasṛṣṭānnaṃ mantrahīnamadakṣiṇam |

    śraddhāvirahitaṃ yajñaṃ tāmasaṃ paricakṣate ||

    मशीन मसौदा

    विधिहीन, अन्नदान रहित, मन्त्रहीन, दक्षिणारहित आ श्रद्धारहित यज्ञ केँ तामस कहल जाइत अछि।

    मशीन मसौदा
  14. 14

    देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम् ।

    ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ॥

    devadvijaguruprājñapūjanaṃ śaucamārjavam |

    brahmacaryamahiṃsā ca śārīraṃ tapa ucyate ||

    मशीन मसौदा

    देवता, द्विज, गुरु आ ज्ञानी सभक पूजा, पवित्रता, सरलता, ब्रह्मचर्य आ अहिंसा, ई शारीरिक तप कहल जाइत अछि।

    मशीन मसौदा
  15. 15

    अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् ।

    स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते ॥

    anudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ priyahitaṃ ca yat |

    svādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅmayaṃ tapa ucyate ||

    मशीन मसौदा

    जे वाणी उद्वेग नहि उत्पन्न करैत अछि, जे सत्य, प्रिय आ हितकर अछि, आ संगहि स्वाध्यायक अभ्यास, ई वाणीक तप कहल जाइत अछि।

    मशीन मसौदा
  16. 16

    मनः प्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः ।

    भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते ॥

    manaḥ prasādaḥ saumyatvaṃ maunamātmavinigrahaḥ |

    bhāvasaṃśuddhirityetattapo mānasamucyate ||

    मशीन मसौदा

    मोनक प्रसन्नता, सौम्यता, मौन, आत्मसंयम आ भावक शुद्धि, ई मोनक तप कहल जाइत अछि।

    मशीन मसौदा
  17. 17

    श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं नरैः ।

    अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते ॥

    śraddhayā parayā taptaṃ tapastattrividhaṃ naraiḥ |

    aphalākāṅkṣibhiryuktaiḥ sāttvikaṃ paricakṣate ||

    मशीन मसौदा

    फलक इच्छा नहि रखयवला युक्त मनुष्य द्वारा परम श्रद्धा सँ कयल गेल ई तीन प्रकारक तप सात्त्विक कहल जाइत अछि।

    मशीन मसौदा
  18. 18

    सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् ।

    क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम् ॥

    satkāramānapūjārthaṃ tapo dambhena caiva yat |

    kriyate tadiha proktaṃ rājasaṃ calamadhruvam ||

    मशीन मसौदा

    जे तप सत्कार, मान आ पूजाक लेल वा दम्भ सँ कयल जाइत अछि, ओ एतय राजस कहल जाइत अछि; ओ चंचल आ अस्थिर होइत अछि।

    मशीन मसौदा
  19. 19

    मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः ।

    परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम् ॥

    mūḍhagrāheṇātmano yatpīḍayā kriyate tapaḥ |

    parasyotsādanārthaṃ vā tattāmasamudāhṛtam ||

    मशीन मसौदा

    जे तप मूढ़ आग्रह सँ, अपना केँ पीड़ा दऽ कऽ, वा दोसरक विनाशक लेल कयल जाइत अछि, ओ तामस कहल जाइत अछि।

    मशीन मसौदा
  20. 20

    दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे ।

    देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥

    dātavyamiti yaddānaṃ dīyate'nupakāriṇe |

    deśe kāle ca pātre ca taddānaṃ sāttvikaṃ smṛtam ||

    मशीन मसौदा

    देबाक चाही एहि भाव सँ, बदला नहि देबयवला केँ, उचित देश, काल आ पात्र देखि कऽ जे दान देल जाइत अछि, ओ सात्त्विक मानल गेल अछि।

    मशीन मसौदा
  21. 21

    यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः ।

    दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम् ॥

    yattu pratyupakārārthaṃ phalamuddiśya vā punaḥ |

    dīyate ca parikliṣṭaṃ taddānaṃ rājasaṃ smṛtam ||

    मशीन मसौदा

    मुदा जे दान बदलाक आशा सँ, वा फलक उद्देश्य सँ, वा कष्ट सँ देल जाइत अछि, ओ राजस मानल गेल अछि।

    मशीन मसौदा
  22. 22

    अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयते ।

    असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम् ॥

    adeśakāle yaddānamapātrebhyaśca dīyate |

    asatkṛtamavajñātaṃ tattāmasamudāhṛtam ||

    मशीन मसौदा

    जे दान अनुचित देश आ काल मे, अयोग्य पात्र केँ, बिना सत्कार आ तिरस्कार सँ देल जाइत अछि, ओ तामस कहल गेल अछि।

    मशीन मसौदा
  23. 23

    ॐतत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः ।

    ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा ॥

    oṃtatsaditi nirdeśo brahmaṇastrividhaḥ smṛtaḥ |

    brāhmaṇāstena vedāśca yajñāśca vihitāḥ purā ||

    मशीन मसौदा

    ॐ तत् सत्, ई ब्रह्मक तीन प्रकारक नाम कहल गेल अछि। एहि सँ आरम्भ मे ब्राह्मण, वेद आ यज्ञक विधान भेल।

    मशीन मसौदा
  24. 24

    तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः ।

    प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम् ॥

    tasmādomityudāhṛtya yajñadānatapaḥkriyāḥ |

    pravartante vidhānoktāḥ satataṃ brahmavādinām ||

    मशीन मसौदा

    तेँ ब्रह्मवादी लोकक शास्त्रविहित यज्ञ, दान आ तपक क्रिया सदिखन ॐ उच्चारण कऽ आरम्भ होइत अछि।

    मशीन मसौदा
  25. 25

    तदित्यनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः ।

    दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥

    tadityanabhisandhāya phalaṃ yajñatapaḥkriyāḥ |

    dānakriyāśca vividhāḥ kriyante mokṣakāṅkṣibhiḥ ||

    मशीन मसौदा

    तत् कहि कऽ, फलक इच्छा नहि राखि, मोक्ष चाहयवला लोक अनेक प्रकारक यज्ञ, तप आ दानक क्रिया करैत छथि।

    मशीन मसौदा
  26. 26

    सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते ।

    प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते ॥

    sadbhāve sādhubhāve ca sadityetatprayujyate |

    praśaste karmaṇi tathā sacchabdaḥ pārtha yujyate ||

    मशीन मसौदा

    हे पार्थ, सत् शब्द सद्भाव आ साधुभावक अर्थ मे प्रयुक्त होइत अछि, आ ओहिना प्रशंसनीय कर्मक लेल सेहो सत् शब्दक प्रयोग होइत अछि।

    मशीन मसौदा
  27. 27

    यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते ।

    कर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते ॥

    yajñe tapasi dāne ca sthitiḥ saditi cocyate |

    karma caiva tadarthīyaṃ sadityevābhidhīyate ||

    मशीन मसौदा

    यज्ञ, तप आ दान मे जे स्थिति अछि, ओकरो सत् कहल जाइत अछि, आ ओहि उद्देश्य सँ कयल गेल कर्म सेहो सत् कहल जाइत अछि।

    मशीन मसौदा
  28. 28

    अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् ।

    असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह ॥

    aśraddhayā hutaṃ dattaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat |

    asadityucyate pārtha na ca tatpretya no iha ||

    मशीन मसौदा

    हे पार्थ, बिना श्रद्धाक जे हवन कयल जाय, जे दान देल जाय, जे तप कयल जाय आ जे कर्म कयल जाय, ओ असत् कहल जाइत अछि; ओ ने मरलाक बाद काजक अछि आ ने एतय।

    मशीन मसौदा