146 shlokas
- 1
पराशर उवाच
इदं च शृणु मैत्रेय यत्पृष्टो ऽहम् इह त्वया
श्रीसम्बद्धं मयाप्य् एतच्छ्रुतम् आसीन्मरीचितः
parāśara uvāca
idaṃ ca śṛṇu maitreya yatpṛṣṭo 'ham iha tvayā
śrīsambaddhaṃ mayāpy etacchrutam āsīnmarīcitaḥ
- 2
दुर्वासाः शंकरस्यांशश्चचार पृथिवीम् इमाम्
स ददर्श स्रजं दिव्याम् ऋषिर्विद्याधरीकरे
durvāsāḥ śaṃkarasyāṃśaścacāra pṛthivīm imām
sa dadarśa srajaṃ divyām ṛṣirvidyādharīkare
- 3
संतानकानाम् अखिलं यस्या गन्धेन वासितम्
अतिसेव्यम् अभूद्ब्रह्मन्तद्वनं वनचारिणाम्
saṃtānakānām akhilaṃ yasyā gandhena vāsitam
atisevyam abhūdbrahmantadvanaṃ vanacāriṇām
- 4
उन्मत्तव्रतधृग्विप्रः स दृष्ट्वा शोभनां स्रजम्
तां ययाचे वरारोहां विद्याधरवधूं ततः
unmattavratadhṛgvipraḥ sa dṛṣṭvā śobhanāṃ srajam
tāṃ yayāce varārohāṃ vidyādharavadhūṃ tataḥ
- 5
याचिता तेन तन्वङ्गी मालां विद्याधराङ्गना
ददौ तस्मै विशालाक्षी सादरं प्रणिपत्य तम्
yācitā tena tanvaṅgī mālāṃ vidyādharāṅganā
dadau tasmai viśālākṣī sādaraṃ praṇipatya tam
- 6
ताम् आदायात्मनो मूर्ध्नि स्रजम् उन्मत्तरूपधृक्
कृत्वा स विप्रो मैत्रेय परिबभ्राम मेदिनीम्
tām ādāyātmano mūrdhni srajam unmattarūpadhṛk
kṛtvā sa vipro maitreya paribabhrāma medinīm
- 7
स ददर्श समायान्तम् उन्मत्तैरावतस्थितम्
त्रैलोक्याधिपतिं देवं सह देवैः शचीपतिम्
sa dadarśa samāyāntam unmattairāvatasthitam
trailokyādhipatiṃ devaṃ saha devaiḥ śacīpatim
- 8
ताम् आत्मनः स शिरसः स्रजम् उन्मत्तषट्पदाम्
आदायामरराजाय चिक्षेपोन्मत्तवन्मुनिः
tām ātmanaḥ sa śirasaḥ srajam unmattaṣaṭpadām
ādāyāmararājāya cikṣeponmattavanmuniḥ
- 9
गृहीत्वामरराजेन स्रग् ऐरावतमूर्धनि
न्यस्ता रराज कैलासशिखरे जाह्नवी यथा
gṛhītvāmararājena srag airāvatamūrdhani
nyastā rarāja kailāsaśikhare jāhnavī yathā
- 10
मदान्धकारिताक्षो ऽसौ गन्धाकृष्टेन वारणः
करेणाघ्राय चिक्षेप तां स्रजं धरणीतले
madāndhakāritākṣo 'sau gandhākṛṣṭena vāraṇaḥ
kareṇāghrāya cikṣepa tāṃ srajaṃ dharaṇītale
- 11
ततश्चुक्रोध भगवान्दुर्वासा मुनिसत्तमः
मैत्रेय देवराजानं क्रुद्धश्चैतद् उवाच ह
tataścukrodha bhagavāndurvāsā munisattamaḥ
maitreya devarājānaṃ kruddhaścaitad uvāca ha
- 12
दुर्वासा उवाच
ऐश्वर्यमददुष्टात्मन्न् अतिस्तब्धो ऽसि वासव
श्रियो धाम स्रजं यस्त्वं मद्दत्तां नाभिनन्दसि
durvāsā uvāca
aiśvaryamadaduṣṭātmann atistabdho 'si vāsava
śriyo dhāma srajaṃ yastvaṃ maddattāṃ nābhinandasi
- 13
प्रसाद इति नोक्तं ते प्रणिपातपुरःसरम्
हर्षोत्फुल्लकपोलेन न चापि शिरसा धृता
prasāda iti noktaṃ te praṇipātapuraḥsaram
harṣotphullakapolena na cāpi śirasā dhṛtā
- 14
मया दत्ताम् इमां मालां यस्मान्न बहु मन्यसे
त्रैलोक्यश्रीर् अतो मूढ विनाशम् उपयास्यति
mayā dattām imāṃ mālāṃ yasmānna bahu manyase
trailokyaśrīr ato mūḍha vināśam upayāsyati
- 15
मां मन्यते ऽन्यैः सदृशं नूनं शक्र भवान्द्विजैः
अतो ऽवमानम् अस्मासु मानिना भवता कृतम्
māṃ manyate 'nyaiḥ sadṛśaṃ nūnaṃ śakra bhavāndvijaiḥ
ato 'vamānam asmāsu māninā bhavatā kṛtam
- 16
मद्दत्ता भवता यस्मात्क्षिप्ता माला महीतले
तस्मात्प्रणष्टलक्ष्मीकं त्रैलोक्यं ते भविष्यति
maddattā bhavatā yasmātkṣiptā mālā mahītale
tasmātpraṇaṣṭalakṣmīkaṃ trailokyaṃ te bhaviṣyati
- 17
यस्य संजातकोपस्य भयम् एति चराचरम्
तं त्वं माम् अतिगर्वेण देवराजावमन्यसे
yasya saṃjātakopasya bhayam eti carācaram
taṃ tvaṃ mām atigarveṇa devarājāvamanyase
- 18
पराशर उवाच
महेन्द्रो वारणस्कन्धाद् अवतीर्य त्वरान्वितः
प्रसादयामास मुनिं दुर्वाससम् अकल्मषम्
parāśara uvāca
mahendro vāraṇaskandhād avatīrya tvarānvitaḥ
prasādayāmāsa muniṃ durvāsasam akalmaṣam
- 19
प्रसाद्यमानः स तदा प्रणिपातपुरःसरम्
प्रत्युवाच सहस्राक्षं दुर्वासा मुनिसत्तमः
prasādyamānaḥ sa tadā praṇipātapuraḥsaram
pratyuvāca sahasrākṣaṃ durvāsā munisattamaḥ
- 20
दुर्वासा उवाच
नाहं कृपालुहृदयो न च मां भजते क्षमा
अन्ये ते मुनयः शक्र दुर्वाससम् अवेहि माम्
durvāsā uvāca
nāhaṃ kṛpāluhṛdayo na ca māṃ bhajate kṣamā
anye te munayaḥ śakra durvāsasam avehi mām
- 21
गौतमादिभिर् अन्यैस्त्वं गर्वम् आपादितो मुधा
अक्षान्तिसारसर्वस्वं दुर्वाससम् अवेहि माम्
gautamādibhir anyaistvaṃ garvam āpādito mudhā
akṣāntisārasarvasvaṃ durvāsasam avehi mām
- 22
वसिष्ठाद्यैर्दयासारैः स्तोत्रं कुर्वद्भिर् उच्चकैः
गर्वं गतो ऽसि येनैवं माम् अप्य् अद्यावमन्यसे
vasiṣṭhādyairdayāsāraiḥ stotraṃ kurvadbhir uccakaiḥ
garvaṃ gato 'si yenaivaṃ mām apy adyāvamanyase
- 23
ज्वलज्जटाकलापस्य भृकुटीकुटिलं मुखम्
निरीक्ष्य कस्त्रिभुवने मम यो न गतो भयम्
jvalajjaṭākalāpasya bhṛkuṭīkuṭilaṃ mukham
nirīkṣya kastribhuvane mama yo na gato bhayam
- 24
नाहं क्षमिष्ये बहुना किम् उक्तेन शतक्रतो
विडम्बनाम् इमां भूयः करोष्य् अनुनयात्मिकाम्
nāhaṃ kṣamiṣye bahunā kim uktena śatakrato
viḍambanām imāṃ bhūyaḥ karoṣy anunayātmikām
- 25
पराशर उवाच
इत्य् उक्त्वा प्रययौ विप्रो देवराजो ऽपि तं पुनः
आरुह्यैरावतं ब्रह्मन्प्रययाव् अमरावतीम्
parāśara uvāca
ity uktvā prayayau vipro devarājo 'pi taṃ punaḥ
āruhyairāvataṃ brahmanprayayāv amarāvatīm
- 26
ततःप्रभृति निःश्रीकं सशक्रं भुवनत्रयम्
मैत्रेयासीद् अपध्वस्तं संक्षीणौषधिवीरुधम्
tataḥprabhṛti niḥśrīkaṃ saśakraṃ bhuvanatrayam
maitreyāsīd apadhvastaṃ saṃkṣīṇauṣadhivīrudham
- 27
न यज्ञाः सम्प्रवर्तन्ते न तपस्यन्ति तापसाः
न च दानादिधर्मेषु मनश्चक्रे तदा जनः
na yajñāḥ sampravartante na tapasyanti tāpasāḥ
na ca dānādidharmeṣu manaścakre tadā janaḥ
- 28
निःसत्त्वाः सकला लोका लोभाद्युपहतेन्द्रियाः
स्वल्पे ऽपि हि बभूवुस्ते साभिलाषा द्विजोत्तम
niḥsattvāḥ sakalā lokā lobhādyupahatendriyāḥ
svalpe 'pi hi babhūvuste sābhilāṣā dvijottama
- 29
यतः सत्त्वं ततो लक्ष्मीः सत्त्वं भूत्यनुसारि च
निःश्रीकाणां कुतः सत्त्वं विना तेन गुणाः कुतः
yataḥ sattvaṃ tato lakṣmīḥ sattvaṃ bhūtyanusāri ca
niḥśrīkāṇāṃ kutaḥ sattvaṃ vinā tena guṇāḥ kutaḥ
- 30
बलशौर्याद्यभावश्च पुरुषाणां गुणैर्विना
लङ्घनीयः समस्तस्य बलशौर्यविवर्जितः
भवत्य् अपध्वस्तमतिर्लङ्घितः प्रथितः पुमान्
balaśauryādyabhāvaśca puruṣāṇāṃ guṇairvinā
laṅghanīyaḥ samastasya balaśauryavivarjitaḥ
bhavaty apadhvastamatirlaṅghitaḥ prathitaḥ pumān

