86 shlokas
- 1
पराशर उवाच
हिरण्यकशिपुः श्रुत्वा तां कृत्यां वितथीकृताम्
आहूय पुत्रं पप्रच्छ प्रभावस्यास्य कारणम्
parāśara uvāca
hiraṇyakaśipuḥ śrutvā tāṃ kṛtyāṃ vitathīkṛtām
āhūya putraṃ papraccha prabhāvasyāsya kāraṇam
- 2
हिरण्यकशिपुर् उवाच
प्रह्लाद सुप्रभावो ऽसि किम् एतत्ते विचेष्टितम्
एतन्मन्त्रादिजनितम् उताहो सहजं तव
hiraṇyakaśipur uvāca
prahlāda suprabhāvo 'si kim etatte viceṣṭitam
etanmantrādijanitam utāho sahajaṃ tava
- 3
पराशर उवाच
एवं पृष्टस्तदा पित्रा प्रह्लादो ऽसुरबालकः
प्रणिपत्य पितुः पादाविदं वचनम् अब्रवीत्
parāśara uvāca
evaṃ pṛṣṭastadā pitrā prahlādo 'surabālakaḥ
praṇipatya pituḥ pādāvidaṃ vacanam abravīt
- 4
न मन्त्रादिकृतस्तात न च नैसर्गिको मम
प्रभाव एष सामान्यो यस्य यस्याच्युतो हृदि
na mantrādikṛtastāta na ca naisargiko mama
prabhāva eṣa sāmānyo yasya yasyācyuto hṛdi
- 5
अन्येषां यो न पापानि चिन्तयत्यात्मनो यथा
तस्य पापागमस्तात हेत्वभावान्न विद्यते
anyeṣāṃ yo na pāpāni cintayatyātmano yathā
tasya pāpāgamastāta hetvabhāvānna vidyate
- 6
कर्मणा मनसा वाचा परपीडां करोति यः
तद्बीजं जन्म फलति प्रभूतं तस्य चाशुभम्
karmaṇā manasā vācā parapīḍāṃ karoti yaḥ
tadbījaṃ janma phalati prabhūtaṃ tasya cāśubham
- 7
सो ऽहं न पापम् इच्छामि न करोमि वदामि वा
चिन्तयन्सर्वभूतस्थम् आत्मन्यपि च केशवम्
so 'haṃ na pāpam icchāmi na karomi vadāmi vā
cintayansarvabhūtastham ātmanyapi ca keśavam
- 8
शारीरं मानसं दुःखं दैवं भूतभवं तथा
सर्वत्र शुभचित्तस्य तस्य मे जायते कुतः
śārīraṃ mānasaṃ duḥkhaṃ daivaṃ bhūtabhavaṃ tathā
sarvatra śubhacittasya tasya me jāyate kutaḥ
- 9
एवं सर्वेषु भूतेषु भक्तिर् अव्यभिचारिणी
कर्तव्या पण्डितैर्ज्ञात्वा सर्वभूतमयं हरिम्
evaṃ sarveṣu bhūteṣu bhaktir avyabhicāriṇī
kartavyā paṇḍitairjñātvā sarvabhūtamayaṃ harim
- 10
पराशर उवाच
इति श्रुत्वा स दैत्येन्द्रः प्रासादशिखरे स्थितः
क्रोधान्धकारितमुखः प्राह दैतेयकिंकरान्
parāśara uvāca
iti śrutvā sa daityendraḥ prāsādaśikhare sthitaḥ
krodhāndhakāritamukhaḥ prāha daiteyakiṃkarān
- 11
दुरात्मा क्षिप्यताम् अस्मात्प्रासादाच्छतयोजनात्
गिरिपृष्ठे पतत्वस्मिञ्शिलाभिन्नाङ्गसंहतिः
durātmā kṣipyatām asmātprāsādācchatayojanāt
giripṛṣṭhe patatvasmiñśilābhinnāṅgasaṃhatiḥ
- 12
ततस्तं चिक्षिपुः सर्वे बालं दैतेयकिंकराः
पपात सो ऽप्यधः क्षिप्तो हृदयेनोद्वहन्हरिम्
tatastaṃ cikṣipuḥ sarve bālaṃ daiteyakiṃkarāḥ
papāta so 'pyadhaḥ kṣipto hṛdayenodvahanharim
- 13
पतमानं जगद्धात्री जगद्धातरि केशवे
भक्तियुक्तं दधारैनम् उपगम्य च मेदिनी
patamānaṃ jagaddhātrī jagaddhātari keśave
bhaktiyuktaṃ dadhārainam upagamya ca medinī
- 14
ततो विलोक्य तं स्वस्थम् अविशीर्णास्थिबन्धनम्
हिरण्यकशिपुः प्राह शम्बरं मायिनां वरम्
tato vilokya taṃ svastham aviśīrṇāsthibandhanam
hiraṇyakaśipuḥ prāha śambaraṃ māyināṃ varam
- 15
नास्माभिः शक्यते हन्तुम् अयं दुर्वृत्तबालकः
मायां वेत्ति भवांस्तस्मान्माययैनं निषूदय
nāsmābhiḥ śakyate hantum ayaṃ durvṛttabālakaḥ
māyāṃ vetti bhavāṃstasmānmāyayainaṃ niṣūdaya
- 16
शम्बर उवाच
सूदयाम्येष दैत्येन्द्र पश्य मायाबलं मम
सहस्रम् अत्र मायानां पश्य कोटिशतं तथा
śambara uvāca
sūdayāmyeṣa daityendra paśya māyābalaṃ mama
sahasram atra māyānāṃ paśya koṭiśataṃ tathā
- 17
पराशर उवाच
ततः समसृजन्मायाः प्रह्लादे शम्बरो ऽसुरः
विनाशम् इच्छन्दुर्बुद्धिः सर्वत्र समदर्शिनि
parāśara uvāca
tataḥ samasṛjanmāyāḥ prahlāde śambaro 'suraḥ
vināśam icchandurbuddhiḥ sarvatra samadarśini
- 18
समाहितमना भूत्वा शम्बरे ऽपि विमत्सरः
मैत्रेय सो ऽपि प्रह्लादः सस्मार मधुसूदनम्
samāhitamanā bhūtvā śambare 'pi vimatsaraḥ
maitreya so 'pi prahlādaḥ sasmāra madhusūdanam
- 19
ततो भगवता तस्य रक्षार्थं चक्रम् उत्तमम्
आजगाम समाज्ञप्तं ज्वालामालि सुदर्शनम्
tato bhagavatā tasya rakṣārthaṃ cakram uttamam
ājagāma samājñaptaṃ jvālāmāli sudarśanam
- 20
तेन मायासहस्रं तच्छम्बरस्याशुगामिना
बालस्य रक्षता देहम् एकैकश्येन सूदितम्
tena māyāsahasraṃ tacchambarasyāśugāminā
bālasya rakṣatā deham ekaikaśyena sūditam
- 21
संशोषकं ततो वायुं दैत्येन्द्र इदम् अब्रवीत्
शीघ्रम् एष ममादेशाद्दुरात्मा नीयतां क्षयम्
saṃśoṣakaṃ tato vāyuṃ daityendra idam abravīt
śīghram eṣa mamādeśāddurātmā nīyatāṃ kṣayam
- 22
तथेत्य् उक्त्वाथ सो ऽप्येनं विवेश पवनो लघुः
शीतो ऽतिरूक्षः शोषाय तद्देहस्यातिदुःसहः
tathety uktvātha so 'pyenaṃ viveśa pavano laghuḥ
śīto 'tirūkṣaḥ śoṣāya taddehasyātiduḥsahaḥ
- 23
तेनाविष्टं तथात्मानं स बुद्ध्वा दैत्यबालकः
हृदयेन महात्मानं दधार धरणीधरम्
tenāviṣṭaṃ tathātmānaṃ sa buddhvā daityabālakaḥ
hṛdayena mahātmānaṃ dadhāra dharaṇīdharam
- 24
हृदयस्थस्ततस्तस्य तं वायुम् अतिशोषणम्
पपौ जनार्दनः क्रुद्धः स ययौ पवनः क्षयम्
hṛdayasthastatastasya taṃ vāyum atiśoṣaṇam
papau janārdanaḥ kruddhaḥ sa yayau pavanaḥ kṣayam
- 25
क्षीणासु सर्वमायासु पवने संक्षयं गते
जगाम सो ऽपि भवनं गुरोर् एव महामतिः
kṣīṇāsu sarvamāyāsu pavane saṃkṣayaṃ gate
jagāma so 'pi bhavanaṃ guror eva mahāmatiḥ
- 26
अहन्यहन्यथाचार्यो नीतिं राज्यफलप्रदाम्
ग्राहयामास तं बालं राज्ञाम् उशनसा कृताम्
ahanyahanyathācāryo nītiṃ rājyaphalapradām
grāhayāmāsa taṃ bālaṃ rājñām uśanasā kṛtām
- 27
गृहीतनीतिशास्त्रं तं विनीतं स यदा गुरुः
मेने तदैनं तत्पित्रे कथयामास शिक्षितम्
gṛhītanītiśāstraṃ taṃ vinītaṃ sa yadā guruḥ
mene tadainaṃ tatpitre kathayāmāsa śikṣitam
- 28
आचार्य उवाच
गृहीतनीतिशास्त्रस्ते पुत्रो दैत्यपते कृतः
प्रह्लादस्तत्त्वतो वेत्ति भार्गवेण यद् ईरितम्
ācārya uvāca
gṛhītanītiśāstraste putro daityapate kṛtaḥ
prahlādastattvato vetti bhārgaveṇa yad īritam
- 29
हिरण्यकशिपुर् उवाच
मित्रेषु वर्तेत कथम् अरिवर्गेषु भूपतिः
प्रह्लाद त्रिषु कालेषु मध्यस्थेषु कथं चरेत्
hiraṇyakaśipur uvāca
mitreṣu varteta katham arivargeṣu bhūpatiḥ
prahlāda triṣu kāleṣu madhyastheṣu kathaṃ caret
- 30
कथं मन्त्रिष्वमात्येषु बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च
चारेषु पौरवर्गेषु शङ्कितेष्वितरेषु च
kathaṃ mantriṣvamātyeṣu bāhyeṣvābhyantareṣu ca
cāreṣu pauravargeṣu śaṅkiteṣvitareṣu ca

