44 shlokas
- 1
पराशर उवाच
ततो ऽभिध्यायतस्तस्य जज्ञिरे मानसाः प्रजाः
तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः करणैः सह
क्षेत्रज्ञाः समवर्तन्त गात्रेभ्यस्तस्य धीमतः
parāśara uvāca
tato 'bhidhyāyatastasya jajñire mānasāḥ prajāḥ
taccharīrasamutpannaiḥ kāryaistaiḥ karaṇaiḥ saha
kṣetrajñāḥ samavartanta gātrebhyastasya dhīmataḥ
- 2
ते सर्वे समवर्तन्त ये मया प्राग् उदाहृताः
देवाद्याः स्थावरान्ताश्च त्रैगुण्यविषये स्थिताः
te sarve samavartanta ye mayā prāg udāhṛtāḥ
devādyāḥ sthāvarāntāśca traiguṇyaviṣaye sthitāḥ
- 3
एवं भूतानि सृष्टानि चराणि स्थावराणि च
evaṃ bhūtāni sṛṣṭāni carāṇi sthāvarāṇi ca
- 4
यदास्य ताः प्रजाः सर्वा न व्यवर्धन्त धीमतः
तदान्यान्मानसान्पुत्रान्सदृशान् आत्मनो ऽसृजत्
yadāsya tāḥ prajāḥ sarvā na vyavardhanta dhīmataḥ
tadānyānmānasānputrānsadṛśān ātmano 'sṛjat
- 5
भृगुं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् अङ्गिरसं तथा
मरीचिं दक्षम् अत्रिं च वसिष्ठं चैव मानसान्
bhṛguṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratum aṅgirasaṃ tathā
marīciṃ dakṣam atriṃ ca vasiṣṭhaṃ caiva mānasān
- 6
नव ब्रह्माण इत्य् एते पुराणे निश्चयं गताः
nava brahmāṇa ity ete purāṇe niścayaṃ gatāḥ
- 7
सनन्दनादयो ये च पूर्वं सृष्टास्तु वेधसा
न ते लोकेष्व् असज्जन्त निरपेक्षाः प्रजासु ते
sanandanādayo ye ca pūrvaṃ sṛṣṭāstu vedhasā
na te lokeṣv asajjanta nirapekṣāḥ prajāsu te
- 8
सर्वे ते ऽभ्यागतज्ञाना वीतरागा विमत्सराः
तेष्व् एवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ महात्मनः
ब्रह्मणो ऽभून्महान्क्रोधस्त्रैलोक्यदहनक्षमः
sarve te 'bhyāgatajñānā vītarāgā vimatsarāḥ
teṣv evaṃ nirapekṣeṣu lokasṛṣṭau mahātmanaḥ
brahmaṇo 'bhūnmahānkrodhastrailokyadahanakṣamaḥ
- 9
तस्य क्रोधसमुद्भूतं ज्वालामालाविदीपितम्
ब्रह्मणो ऽभूत्तदा सर्वं त्रैलोक्यम् अखिलं मुने
tasya krodhasamudbhūtaṃ jvālāmālāvidīpitam
brahmaṇo 'bhūttadā sarvaṃ trailokyam akhilaṃ mune
- 10
भ्रूकुटीकुटिलात्तस्य ललाटात्क्रोधदीपितात्
समुत्पन्नस्तदा रुद्रो मध्याह्नार्कसमप्रभः
अर्धनारीनरवपुः प्रचण्डो ऽतिशरीरवान्
bhrūkuṭīkuṭilāttasya lalāṭātkrodhadīpitāt
samutpannastadā rudro madhyāhnārkasamaprabhaḥ
ardhanārīnaravapuḥ pracaṇḍo 'tiśarīravān
- 11
विभजात्मानम् इत्य् उक्त्वा तं ब्रह्मान्तर्दधे ततः
vibhajātmānam ity uktvā taṃ brahmāntardadhe tataḥ
- 12
तथोक्तो ऽसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाकरोत्
बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा च सः
tathokto 'sau dvidhā strītvaṃ puruṣatvaṃ tathākarot
bibheda puruṣatvaṃ ca daśadhā caikadhā ca saḥ
- 13
सौम्यासौम्यैस्तथा शान्तैः स्त्रीत्वं च स प्रभुः
बिभेद बहुधा देवः स्वरूपैर् असितैः सितैः
saumyāsaumyaistathā śāntaiḥ strītvaṃ ca sa prabhuḥ
bibheda bahudhā devaḥ svarūpair asitaiḥ sitaiḥ
- 14
ततो ब्रह्मात्मसम्भूतं पूर्वं स्वायम्भुवं प्रभुः
आत्मानम् एव कृतवान्प्राजापत्ये मनुं द्विज
tato brahmātmasambhūtaṃ pūrvaṃ svāyambhuvaṃ prabhuḥ
ātmānam eva kṛtavānprājāpatye manuṃ dvija
- 15
शतरूपां च तां नारीं तपोनिर्धूतकल्मषाम्
स्वायम्भुवो मनुर्देवः पत्नीत्वे जगृहे विभुः
śatarūpāṃ ca tāṃ nārīṃ taponirdhūtakalmaṣām
svāyambhuvo manurdevaḥ patnītve jagṛhe vibhuḥ
- 16
तस्माच्च पुरुषाद्देवी शतरूपा व्यजायत
प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रसूत्याकूतिसंज्ञितम्
कन्याद्वयं च धर्मज्ञ रूपौदार्यगुणान्वितम्
tasmācca puruṣāddevī śatarūpā vyajāyata
priyavratottānapādau prasūtyākūtisaṃjñitam
kanyādvayaṃ ca dharmajña rūpaudāryaguṇānvitam
- 17
ददौ प्रसूतिं दक्षाय आकूतिं रुचये पुरा
प्रजापतिः स जग्राह तयोर्जज्ञे सदक्षिणः
पुत्रो यज्ञो महाभाग दम्पत्योर्मिथुनं ततः
dadau prasūtiṃ dakṣāya ākūtiṃ rucaye purā
prajāpatiḥ sa jagrāha tayorjajñe sadakṣiṇaḥ
putro yajño mahābhāga dampatyormithunaṃ tataḥ
- 18
यज्ञस्य दक्षिणायां तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे
यामा इति समाख्याता देवाः स्वायम्भुवे मनौ
yajñasya dakṣiṇāyāṃ tu putrā dvādaśa jajñire
yāmā iti samākhyātā devāḥ svāyambhuve manau
- 19
प्रसूत्यां च तथा दक्षश्चतस्रो विंशतिं तथा
ससर्ज कन्यास्तासां तु सम्यङ्नामानि मे शृणु
prasūtyāṃ ca tathā dakṣaścatasro viṃśatiṃ tathā
sasarja kanyāstāsāṃ tu samyaṅnāmāni me śṛṇu
- 20
श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा
बुद्धिर्लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदशी
śraddhā lakṣmīrdhṛtistuṣṭiḥ puṣṭirmedhā kriyā tathā
buddhirlajjā vapuḥ śāntiḥ siddhiḥ kīrtistrayodaśī
- 21
पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः
ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः
patnyarthaṃ pratijagrāha dharmo dākṣāyaṇīḥ prabhuḥ
tābhyaḥ śiṣṭā yavīyasya ekādaśa sulocanāḥ
- 22
ख्यातिः सत्य् अथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा
सन्नतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा
khyātiḥ saty atha saṃbhūtiḥ smṛtiḥ prītiḥ kṣamā tathā
sannatiścānasūyā ca ūrjā svāhā svadhā tathā
- 23
भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवाङ्गिरा मुनिः
पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुश्चर्षिवरस्तथा
bhṛgurbhavo marīciśca tathā caivāṅgirā muniḥ
pulastyaḥ pulahaścaiva kratuścarṣivarastathā
- 24
अत्रिर्वसिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम्
ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो मुनिसत्तम
atrirvasiṣṭho vahniśca pitaraśca yathākramam
khyātyādyā jagṛhuḥ kanyā munayo munisattama
- 25
श्रद्धा कामं चला दर्पं नियमं धृतिर् आत्मजम्
संतोषं च तथा तुष्टिर्लोभं पुष्टिर् असूयत
śraddhā kāmaṃ calā darpaṃ niyamaṃ dhṛtir ātmajam
saṃtoṣaṃ ca tathā tuṣṭirlobhaṃ puṣṭir asūyata
- 26
मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं नयं विनयम् एव च
बोधं बुद्धिस्तथा लज्जा विनयं वपुर् आत्मजम्
व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिर् असूयत
medhā śrutaṃ kriyā daṇḍaṃ nayaṃ vinayam eva ca
bodhaṃ buddhistathā lajjā vinayaṃ vapur ātmajam
vyavasāyaṃ prajajñe vai kṣemaṃ śāntir asūyata
- 27
सुखं सिद्धिर्यशः कीर्तिर् इत्य् एते धर्मसूनवः
कामाद्रतिः सुतं हर्षं धर्मपौत्रम् असूयत
sukhaṃ siddhiryaśaḥ kīrtir ity ete dharmasūnavaḥ
kāmādratiḥ sutaṃ harṣaṃ dharmapautram asūyata
- 28
हिंसा भार्या त्वधर्मस्य तयोर्जज्ञे तथानृतम्
कन्या च निकृतिस्ताभ्यां भयं नरकम् एव च
hiṃsā bhāryā tvadharmasya tayorjajñe tathānṛtam
kanyā ca nikṛtistābhyāṃ bhayaṃ narakam eva ca
- 29
माया च वेदना चैव मिथुनं त्व् इदम् एतयोः
तयोर्जज्ञे ऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम्
māyā ca vedanā caiva mithunaṃ tv idam etayoḥ
tayorjajñe 'tha vai māyā mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam
- 30
वेदना स्वसुतं चापि दुःखं जज्ञे ऽथ रौरवात्
मृत्योर्व्याधिजराशोकतृष्णाक्रोधाश्च जज्ञिरे
vedanā svasutaṃ cāpi duḥkhaṃ jajñe 'tha rauravāt
mṛtyorvyādhijarāśokatṛṣṇākrodhāśca jajñire

