156 shlokas
- 1
पराशर उवाच
तपश्चरत्सु पृथिवीं प्रचेतःसु महीरुहाः
अरक्ष्यमाणाम् आवव्रुर्बभूवाथ प्रजाक्षयः
parāśara uvāca
tapaścaratsu pṛthivīṃ pracetaḥsu mahīruhāḥ
arakṣyamāṇām āvavrurbabhūvātha prajākṣayaḥ
- 2
नाशकन्मारुतो वातुं वृतं खम् अभवद्द्रुमैः
दशवर्षसहस्राणि न शेकुश्चेष्टितुं प्रजाः
nāśakanmāruto vātuṃ vṛtaṃ kham abhavaddrumaiḥ
daśavarṣasahasrāṇi na śekuśceṣṭituṃ prajāḥ
- 3
तान्दृष्ट्वा जलनिष्क्रान्ताः सर्वे क्रुद्धाः प्रचेतसः
मुखेभ्यो वायुम् अग्निं च ते ऽसृजञ्जातमन्यवः
tāndṛṣṭvā jalaniṣkrāntāḥ sarve kruddhāḥ pracetasaḥ
mukhebhyo vāyum agniṃ ca te 'sṛjañjātamanyavaḥ
- 4
उन्मूलान् अथ तान्वृक्षान्कृत्वा वायुर् अशोषयत्
तान् अग्निर् अदहद्घोरस्तत्राभूद्द्रुमसंक्षयः
unmūlān atha tānvṛkṣānkṛtvā vāyur aśoṣayat
tān agnir adahadghorastatrābhūddrumasaṃkṣayaḥ
- 5
द्रुमक्षयम् अथो दृष्ट्वा किंचिच्छिष्टेषु शाखिषु
उपगम्याब्रवीद् एतान्राजा सोमः प्रजापतीन्
drumakṣayam atho dṛṣṭvā kiṃcicchiṣṭeṣu śākhiṣu
upagamyābravīd etānrājā somaḥ prajāpatīn
- 6
कोपं यच्छत राजानः शृणुध्वं च वचो मम
संधानं वः करिष्यामि सह क्षितिरुहैर् अहम्
kopaṃ yacchata rājānaḥ śṛṇudhvaṃ ca vaco mama
saṃdhānaṃ vaḥ kariṣyāmi saha kṣitiruhair aham
- 7
रत्नभूता च कन्येयं वार्क्षेयी वरवर्णिनी
भविष्यं जानता पूर्वं मया गोभिर्विवर्धिता
ratnabhūtā ca kanyeyaṃ vārkṣeyī varavarṇinī
bhaviṣyaṃ jānatā pūrvaṃ mayā gobhirvivardhitā
- 8
मारिषा नाम नाम्नैषा वृक्षाणाम् इति निर्मिता
भार्या वो ऽस्तु महाभागा ध्रुवं वंशविवर्धिनी
māriṣā nāma nāmnaiṣā vṛkṣāṇām iti nirmitā
bhāryā vo 'stu mahābhāgā dhruvaṃ vaṃśavivardhinī
- 9
युष्माकं तेजसो ऽर्धेन मम चार्धेन तेजसः
अस्याम् उत्पत्स्यते विद्वान्दक्षो नाम प्रजापतिः
yuṣmākaṃ tejaso 'rdhena mama cārdhena tejasaḥ
asyām utpatsyate vidvāndakṣo nāma prajāpatiḥ
- 10
मम चांशेन संयुक्तो युष्मत्तेजोमयेन वै
अग्निनाग्निसमो भूयः प्रजाः संवर्धयिष्यति
mama cāṃśena saṃyukto yuṣmattejomayena vai
agnināgnisamo bhūyaḥ prajāḥ saṃvardhayiṣyati
- 11
कण्डुर्नाम मुनिः पूर्वम् आसीद्वेदविदां वरः
सुरम्ये गोमतीतीरे स तेपे परमं तपः
kaṇḍurnāma muniḥ pūrvam āsīdvedavidāṃ varaḥ
suramye gomatītīre sa tepe paramaṃ tapaḥ
- 12
तत्क्षोभाय सुरेन्द्रेण प्रम्लोचाख्या वराप्सराः
प्रयुक्ता क्षोभयामास तम् ऋषिं सा शुचिस्मिता
tatkṣobhāya surendreṇa pramlocākhyā varāpsarāḥ
prayuktā kṣobhayāmāsa tam ṛṣiṃ sā śucismitā
- 13
क्षोभितः स तया सार्धं वर्षाणाम् अधिकं शतम्
अतिष्ठन्मन्दरद्रोण्यां विषयासक्तमानसः
kṣobhitaḥ sa tayā sārdhaṃ varṣāṇām adhikaṃ śatam
atiṣṭhanmandaradroṇyāṃ viṣayāsaktamānasaḥ
- 14
सा तं प्राह महाभाग गन्तुम् इच्छाम्य् अहं दिवम्
प्रसादसुमुखो ब्रह्मन्न् अनुज्ञां दातुम् अर्हसि
sā taṃ prāha mahābhāga gantum icchāmy ahaṃ divam
prasādasumukho brahmann anujñāṃ dātum arhasi
- 15
तयैवम् उक्तः स मुनिस्तस्याम् आसक्तमानसः
दिनानि कतिचिद्भद्रे स्थीयताम् इत्य् अभाषत
tayaivam uktaḥ sa munistasyām āsaktamānasaḥ
dināni katicidbhadre sthīyatām ity abhāṣata
- 16
एवम् उक्ता ततस्तेन साग्रं वर्षशतं पुनः
बुभुजे विषयांस्तन्वी तेन सार्धं महात्मना
evam uktā tatastena sāgraṃ varṣaśataṃ punaḥ
bubhuje viṣayāṃstanvī tena sārdhaṃ mahātmanā
- 17
अनुज्ञां देहि भगवन्व्रजामि त्रिदशालयम्
उक्तस्तयेति स मुनिः स्थीयताम् इत्य् अभाषत
anujñāṃ dehi bhagavanvrajāmi tridaśālayam
uktastayeti sa muniḥ sthīyatām ity abhāṣata
- 18
पुनर्गते वर्षशते साधिके सा शुभानना
यामीत्य् आह दिवं ब्रह्मन्प्रणयस्मितशोभनम्
punargate varṣaśate sādhike sā śubhānanā
yāmīty āha divaṃ brahmanpraṇayasmitaśobhanam
- 19
उक्तस्तयैवं स मुनिर् उपगुह्यायतेक्षणाम्
प्राहास्यतां क्षणं सुभ्रु चिरकालं गमिष्यसि
uktastayaivaṃ sa munir upaguhyāyatekṣaṇām
prāhāsyatāṃ kṣaṇaṃ subhru cirakālaṃ gamiṣyasi
- 20
तच्छापभीता सुश्रोणी सह तेनर्षिणा पुनः
शतद्वयं किंचिद् ऊनं वर्षाणाम् अन्वतिष्ठत
tacchāpabhītā suśroṇī saha tenarṣiṇā punaḥ
śatadvayaṃ kiṃcid ūnaṃ varṣāṇām anvatiṣṭhata
- 21
गमनाय महाभागो देवराजनिवेशनम्
प्रोक्तः प्रोक्तस्तया तन्व्या स्थीयताम् इत्य् अभाषत
gamanāya mahābhāgo devarājaniveśanam
proktaḥ proktastayā tanvyā sthīyatām ity abhāṣata
- 22
तं सा शापभयाद्भीता दाक्षिण्येन च दक्षिणा
प्रोक्ता प्रणयभङ्गार्तिवेदिनी न जहौ मुनिम्
taṃ sā śāpabhayādbhītā dākṣiṇyena ca dakṣiṇā
proktā praṇayabhaṅgārtivedinī na jahau munim
- 23
तया च रमतस्तस्य परमर्षेर् अहर्निशम्
नवं नवम् अभूत्प्रेम मन्मथाविष्टचेतसः
tayā ca ramatastasya paramarṣer aharniśam
navaṃ navam abhūtprema manmathāviṣṭacetasaḥ
- 24
एकदा तु त्वरायुक्तो निश्चक्रामोटजान्मुनिः
निष्क्रामन्तं च कुत्रेति गम्यते प्राह सा शुभा
ekadā tu tvarāyukto niścakrāmoṭajānmuniḥ
niṣkrāmantaṃ ca kutreti gamyate prāha sā śubhā
- 25
इत्य् उक्तः स तया प्राह परिवृत्तम् अहः शुभे
संध्योपास्तिं करिष्यामि क्रियालोपो ऽन्यथा भवेत्
ity uktaḥ sa tayā prāha parivṛttam ahaḥ śubhe
saṃdhyopāstiṃ kariṣyāmi kriyālopo 'nyathā bhavet
- 26
ततः प्रहस्य मुदिता तं सा प्राह महामुनिम्
किम् अद्य सर्वधर्मज्ञ परिवृत्तम् अहस्तव
tataḥ prahasya muditā taṃ sā prāha mahāmunim
kim adya sarvadharmajña parivṛttam ahastava
- 27
बहूनां विप्र वर्षाणां परिणामम् अहस्तव
गतम् एतन्न कुरुते विस्मयं कस्य कथ्यताम्
bahūnāṃ vipra varṣāṇāṃ pariṇāmam ahastava
gatam etanna kurute vismayaṃ kasya kathyatām
- 28
मुनिर् उवाच
प्रातस्त्वम् आगता भद्रे नदीतीरम् इदं शुभम्
मया दृष्टा च तन्वङ्गि प्रविष्टा च ममाश्रमम्
munir uvāca
prātastvam āgatā bhadre nadītīram idaṃ śubham
mayā dṛṣṭā ca tanvaṅgi praviṣṭā ca mamāśramam
- 29
इयं च वर्तते संध्या परिणामम् अहर्गतम्
अवहासः किमर्थो ऽयं सद्भावः कथ्यतां मम
iyaṃ ca vartate saṃdhyā pariṇāmam ahargatam
avahāsaḥ kimartho 'yaṃ sadbhāvaḥ kathyatāṃ mama
- 30
प्रम्लोचोवाच
प्रत्यूषस्यागता ब्रह्मन्सत्यम् एतन्न तन्मृषा
किन्त्व् अद्य तस्य कालस्य गतान्य् अब्दशतानि ते
pramlocovāca
pratyūṣasyāgatā brahmansatyam etanna tanmṛṣā
kintv adya tasya kālasya gatāny abdaśatāni te

