95 shlokas
- 1
पराशर उवाच
ध्रुवाच्छिष्टिं च भव्यं च भव्याच्छंभुर्व्यजायत
शिष्टेर् आधत्त सुच्छाया पञ्च पुत्रान् अकल्मषान्
parāśara uvāca
dhruvācchiṣṭiṃ ca bhavyaṃ ca bhavyācchaṃbhurvyajāyata
śiṣṭer ādhatta succhāyā pañca putrān akalmaṣān
- 2
रिपुं रिपुञ्जयं विप्रं वृकलं वृकतेजसम्
रिपोर् आधत्त बृहती चाक्षुषं सर्वतेजसम्
ripuṃ ripuñjayaṃ vipraṃ vṛkalaṃ vṛkatejasam
ripor ādhatta bṛhatī cākṣuṣaṃ sarvatejasam
- 3
अजीजनत्पुष्करिण्यां वारुण्यां चाक्षुषो मनुम्
प्रजापतेर् आत्मजायां वीरणस्य महात्मनः
ajījanatpuṣkariṇyāṃ vāruṇyāṃ cākṣuṣo manum
prajāpater ātmajāyāṃ vīraṇasya mahātmanaḥ
- 4
मनोर् अजायन्त दश नड्वलायां महौजसः
कन्यायां तपतां श्रेष्ठ वैराजस्य प्रजापतेः
manor ajāyanta daśa naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ
kanyāyāṃ tapatāṃ śreṣṭha vairājasya prajāpateḥ
- 5
कुरुः पुरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाञ्छुचिः
अग्निष्टुद् अतिरात्रश्च सुद्युम्नश्चेति ते नव
अभिमन्युश्च दशमो नड्वलायां महौजसः
kuruḥ puruḥ śatadyumnastapasvī satyavāñchuciḥ
agniṣṭud atirātraśca sudyumnaśceti te nava
abhimanyuśca daśamo naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ
- 6
कुरोर् अजनयत्पुत्रान्षड् आग्नेयी महाप्रभान्
अङ्गं सुमनसं ख्यातिं क्रतुम् अङ्गिरसं शिबिम्
kuror ajanayatputrānṣaḍ āgneyī mahāprabhān
aṅgaṃ sumanasaṃ khyātiṃ kratum aṅgirasaṃ śibim
- 7
अङ्गात्सुनीथापत्यं वै वेनम् एकम् अजायत
प्रजार्थम् ऋषयस्तस्य ममन्थुर्दक्षिणं करम्
aṅgātsunīthāpatyaṃ vai venam ekam ajāyata
prajārtham ṛṣayastasya mamanthurdakṣiṇaṃ karam
- 8
वेनस्य पाणौ मथिते संबभूव महामुने
वैन्यो नाम महीपालो यः पृथुः परिकीर्त्यते
venasya pāṇau mathite saṃbabhūva mahāmune
vainyo nāma mahīpālo yaḥ pṛthuḥ parikīrtyate
- 9
येन दुग्धा मही पूर्वं प्रजानां हितकारणात्
yena dugdhā mahī pūrvaṃ prajānāṃ hitakāraṇāt
- 10
मैत्रेय उवाच
किमर्थं मथितः पाणिर्वेनस्य परमर्षिभिः
यत्र जज्ञे महावीर्यः स पृथुर्मुनिसत्तम
maitreya uvāca
kimarthaṃ mathitaḥ pāṇirvenasya paramarṣibhiḥ
yatra jajñe mahāvīryaḥ sa pṛthurmunisattama
- 11
पराशर उवाच
सुनीथा नाम या कन्या मृत्योः प्रथमजाभवत्
अङ्गस्य भार्या सा दत्ता तस्यां वेनो व्यजायत
parāśara uvāca
sunīthā nāma yā kanyā mṛtyoḥ prathamajābhavat
aṅgasya bhāryā sā dattā tasyāṃ veno vyajāyata
- 12
स मातामहदोषेण तेन मृत्योः सुतात्मजः
निसर्गाद् एव मैत्रेय दुष्टभावो व्यजायत
sa mātāmahadoṣeṇa tena mṛtyoḥ sutātmajaḥ
nisargād eva maitreya duṣṭabhāvo vyajāyata
- 13
अभिषिक्तो यदा राज्ये स वेनः परमर्षिभिः
घोषयामास स तदा पृथिव्यां पृथिवीपतिः
abhiṣikto yadā rājye sa venaḥ paramarṣibhiḥ
ghoṣayāmāsa sa tadā pṛthivyāṃ pṛthivīpatiḥ
- 14
न यष्टव्यं न होतव्यं न दातव्यं कथंचन
भोक्ता यज्ञस्य कस्त्व् अन्यो ह्य् अहं यज्ञपतिः प्रभुः
na yaṣṭavyaṃ na hotavyaṃ na dātavyaṃ kathaṃcana
bhoktā yajñasya kastv anyo hy ahaṃ yajñapatiḥ prabhuḥ
- 15
ततस्तम् ऋषयः पूर्वं सम्पूज्य पृथिवीपतिम्
ऊचुः सामकलं सम्यङ्मैत्रेय समुपस्थिताः
tatastam ṛṣayaḥ pūrvaṃ sampūjya pṛthivīpatim
ūcuḥ sāmakalaṃ samyaṅmaitreya samupasthitāḥ
- 16
ऋषय ऊचुः
भो भो राजञ्छृणुष्व त्वं यद्वदामस्तव प्रभो
राज्यदेहोपकाराय प्रजानां च हितं परम्
ṛṣaya ūcuḥ
bho bho rājañchṛṇuṣva tvaṃ yadvadāmastava prabho
rājyadehopakārāya prajānāṃ ca hitaṃ param
- 17
दीर्घसत्रेण देवेशं सर्वयज्ञेश्वरं हरिम्
पूजयिष्याम भद्रं ते तत्रांशस्ते भविष्यति
dīrghasatreṇa deveśaṃ sarvayajñeśvaraṃ harim
pūjayiṣyāma bhadraṃ te tatrāṃśaste bhaviṣyati
- 18
यज्ञेन यज्ञपुरुषो विष्णुः संप्रीणितो नृप
अस्माभिर्भवतः कामान्सर्वान् एव प्रदास्यति
yajñena yajñapuruṣo viṣṇuḥ saṃprīṇito nṛpa
asmābhirbhavataḥ kāmānsarvān eva pradāsyati
- 19
यज्ञैर्यज्ञेश्वरो येषां राष्ट्रे सम्पूज्यते हरिः
तेषां सर्वेप्सितावाप्तिं ददाति नृप भूभृताम्
yajñairyajñeśvaro yeṣāṃ rāṣṭre sampūjyate hariḥ
teṣāṃ sarvepsitāvāptiṃ dadāti nṛpa bhūbhṛtām
- 20
वेन उवाच
मत्तः को ऽभ्यधिको ऽन्यो ऽस्ति कश्चाराध्यो ममापरः
को ऽयं हरिर् इति ख्यातो यो वै यज्ञेश्वरो मतः
vena uvāca
mattaḥ ko 'bhyadhiko 'nyo 'sti kaścārādhyo mamāparaḥ
ko 'yaṃ harir iti khyāto yo vai yajñeśvaro mataḥ
- 21
ब्रह्मा जनार्दनः शंभुर् इन्द्रो वायुर्यमो रविः
हुतभुग्वरुणो धाता पूषा भूमिर्निशाकरः
brahmā janārdanaḥ śaṃbhur indro vāyuryamo raviḥ
hutabhugvaruṇo dhātā pūṣā bhūmirniśākaraḥ
- 22
एते चान्ये च ये देवाः शापानुग्रहकारिणः
नृपस्यैते शरीरस्थाः सर्वदेवमयो नृपः
ete cānye ca ye devāḥ śāpānugrahakāriṇaḥ
nṛpasyaite śarīrasthāḥ sarvadevamayo nṛpaḥ
- 23
एतज्ज्ञात्वा मयाज्ञप्तं यद्यथा क्रियतां तथा
न दातव्यं न होतव्यं न यष्टव्यं च भो द्विजाः
etajjñātvā mayājñaptaṃ yadyathā kriyatāṃ tathā
na dātavyaṃ na hotavyaṃ na yaṣṭavyaṃ ca bho dvijāḥ
- 24
भर्तृशुश्रूषणं धर्मो यथा स्त्रीणां परो मतः
ममाज्ञापालनं धर्मो भवतां च तथा द्विजाः
bhartṛśuśrūṣaṇaṃ dharmo yathā strīṇāṃ paro mataḥ
mamājñāpālanaṃ dharmo bhavatāṃ ca tathā dvijāḥ
- 25
ऋषय ऊचुः
देह्य् अनुज्ञां महाराज मा धर्मो यातु संक्षयम्
हविषां परिणामो ऽयं यद् एतद् अखिलं जगत्
ṛṣaya ūcuḥ
dehy anujñāṃ mahārāja mā dharmo yātu saṃkṣayam
haviṣāṃ pariṇāmo 'yaṃ yad etad akhilaṃ jagat
- 26
पराशर उवाच
इति विज्ञाप्यमानो ऽपि स वेनः परमर्षिभिः
पापो ददाति नानुज्ञां तदा प्रोक्तः पुनः पुनः
parāśara uvāca
iti vijñāpyamāno 'pi sa venaḥ paramarṣibhiḥ
pāpo dadāti nānujñāṃ tadā proktaḥ punaḥ punaḥ
- 27
ततस्ते मुनयः सर्वे कोपामर्षसमन्विताः
हन्यतां हन्यतां पाप इत्य् ऊचुस्ते परस्परम्
tataste munayaḥ sarve kopāmarṣasamanvitāḥ
hanyatāṃ hanyatāṃ pāpa ity ūcuste parasparam
- 28
यो यज्ञपुरुषं विष्णुम् अनादिनिधनं प्रभुम्
विनिन्दत्य् अधमाचारो न स योग्यो भुवः पतिः
yo yajñapuruṣaṃ viṣṇum anādinidhanaṃ prabhum
vinindaty adhamācāro na sa yogyo bhuvaḥ patiḥ
- 29
इत्य् उक्त्वा मन्त्रपूतैस्तैः कुशैर्मुनिगणा नृपम्
निजघ्नुर्निहतं पूर्वं भगवन्निन्दनादिना
ity uktvā mantrapūtaistaiḥ kuśairmunigaṇā nṛpam
nijaghnurnihataṃ pūrvaṃ bhagavannindanādinā
- 30
ततश्च मुनयो रेणुं ददृशुः सर्वतो द्विज
किम् एतद् इति चासन्नं पप्रच्छुस्ते जनं तदा
tataśca munayo reṇuṃ dadṛśuḥ sarvato dvija
kim etad iti cāsannaṃ papracchuste janaṃ tadā

