52 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
ब्रह्मा नारायणाख्यो ऽसौ कल्पादौ भगवान्यथा
ससर्ज सर्वभूतानि तद् आचक्ष्व महामुने
maitreya uvāca
brahmā nārāyaṇākhyo 'sau kalpādau bhagavānyathā
sasarja sarvabhūtāni tad ācakṣva mahāmune
- 2
पराशर उवाच
प्रजाः ससर्ज भगवान्ब्रह्मा नारायणात्मकः
प्रजापतिपतिर्देवो यथा तन्मे निशामय
parāśara uvāca
prajāḥ sasarja bhagavānbrahmā nārāyaṇātmakaḥ
prajāpatipatirdevo yathā tanme niśāmaya
- 3
अतीतकल्पावसाने निशासुप्तोत्थितः प्रभुः
सत्त्वोद्रिक्तस्तथा ब्रह्मा शून्यं लोकम् अवैक्षत
atītakalpāvasāne niśāsuptotthitaḥ prabhuḥ
sattvodriktastathā brahmā śūnyaṃ lokam avaikṣata
- 4
नारायणः परो ऽचिन्त्यः परेषाम् अपि स प्रभुः
ब्रह्मस्वरूपी भगवान् अनादिः सर्वसंभवः
nārāyaṇaḥ paro 'cintyaḥ pareṣām api sa prabhuḥ
brahmasvarūpī bhagavān anādiḥ sarvasaṃbhavaḥ
- 5
इमं चोदाहरन्त्य् अत्र श्लोकं नारायणं प्रति
ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवाप्ययम्
imaṃ codāharanty atra ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati
brahmasvarūpiṇaṃ devaṃ jagataḥ prabhavāpyayam
- 6
आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः
अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः
āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ
ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ
- 7
तोयान्तः स महीं ज्ञात्वा जगत्य् एकार्णवे प्रभुः
अनुमानात्तदुद्धारं कर्तुकामः प्रजापतिः
toyāntaḥ sa mahīṃ jñātvā jagaty ekārṇave prabhuḥ
anumānāttaduddhāraṃ kartukāmaḥ prajāpatiḥ
- 8
अकरोत्स तनूम् अन्यां कल्पादिषु यथा पुरा
मत्स्यकूर्मादिकां तद्वद्वाराहं वपुर् आस्थितः
akarotsa tanūm anyāṃ kalpādiṣu yathā purā
matsyakūrmādikāṃ tadvadvārāhaṃ vapur āsthitaḥ
- 9
वेदयज्ञमयं रूपम् अशेषजगतः स्थितौ
स्थितः स्थिरात्मा सर्वात्मा परमात्मा प्रजापतिः
vedayajñamayaṃ rūpam aśeṣajagataḥ sthitau
sthitaḥ sthirātmā sarvātmā paramātmā prajāpatiḥ
- 10
जनलोकगतैः सिद्धैः सनकाद्यैर् अभिष्टुतः
प्रविवेश तदा तोयम् आत्माधारो धराधरः
janalokagataiḥ siddhaiḥ sanakādyair abhiṣṭutaḥ
praviveśa tadā toyam ātmādhāro dharādharaḥ
- 11
निरीक्ष्य तं तदा देवी पातालतलम् आगतम्
तुष्टाव प्रणता भूत्वा भक्तिनम्रा वसुंधरा
nirīkṣya taṃ tadā devī pātālatalam āgatam
tuṣṭāva praṇatā bhūtvā bhaktinamrā vasuṃdharā
- 12
पृथिव्य् उवाच
नमस्ते सर्वभूताय तुभ्यं शङ्खगदाधर
माम् उद्धरास्माद् अद्य त्वं त्वत्तो ऽहं पूर्वम् उत्थिता
pṛthivy uvāca
namaste sarvabhūtāya tubhyaṃ śaṅkhagadādhara
mām uddharāsmād adya tvaṃ tvatto 'haṃ pūrvam utthitā
- 13
त्वयाहम् उद्धृता पूर्वं त्वन्मयाहं जनार्दन
तथान्यानि च भूतानि गगनादीन्य् अशेषतः
tvayāham uddhṛtā pūrvaṃ tvanmayāhaṃ janārdana
tathānyāni ca bhūtāni gaganādīny aśeṣataḥ
- 14
नमस्ते परमात्मात्मन्पुरुषात्मन्नमो ऽस्तु ते
प्रधानव्यक्तभूताय कालभूताय ते नमः
namaste paramātmātmanpuruṣātmannamo 'stu te
pradhānavyaktabhūtāya kālabhūtāya te namaḥ
- 15
त्वं कर्ता सर्वभूतानां त्वं पाता त्वं विनाशकृत्
सर्गादिषु प्रभो ब्रह्मविष्णुरुद्रात्मरूपधृक्
tvaṃ kartā sarvabhūtānāṃ tvaṃ pātā tvaṃ vināśakṛt
sargādiṣu prabho brahmaviṣṇurudrātmarūpadhṛk
- 16
संभक्षयित्वा सकलं जगत्य् एकार्णवीकृते
शेषे त्वम् एव गोविन्द चिन्त्यमानो मनीषिभिः
saṃbhakṣayitvā sakalaṃ jagaty ekārṇavīkṛte
śeṣe tvam eva govinda cintyamāno manīṣibhiḥ
- 17
भवतो यत्परं रूपं तन्न जानाति कश्चन
अवतारेषु यद्रूपं तद् अर्चन्ति दिवौकसः
bhavato yatparaṃ rūpaṃ tanna jānāti kaścana
avatāreṣu yadrūpaṃ tad arcanti divaukasaḥ
- 18
त्वाम् आराध्य परं ब्रह्म याता मुक्तिं मुमुक्षवः
वासुदेवम् अनाराध्य को मोक्षं समवाप्स्यति
tvām ārādhya paraṃ brahma yātā muktiṃ mumukṣavaḥ
vāsudevam anārādhya ko mokṣaṃ samavāpsyati
- 19
यत्किंचिन्मनसा ग्राह्यं यद्ग्राह्यं चक्षुरादिभिः
बुद्ध्या च यत्परिच्छेद्यं तद्रूपम् अखिलं तव
yatkiṃcinmanasā grāhyaṃ yadgrāhyaṃ cakṣurādibhiḥ
buddhyā ca yatparicchedyaṃ tadrūpam akhilaṃ tava
- 20
त्वन्मयाहं त्वदाधारा त्वत्सृष्टा त्वाम् उपाश्रिता
माधवीम् इति लोको ऽयम् अभिधत्ते ततो हि माम्
tvanmayāhaṃ tvadādhārā tvatsṛṣṭā tvām upāśritā
mādhavīm iti loko 'yam abhidhatte tato hi mām
- 21
जयाखिलज्ञानमय जय स्थूलमयाव्यय
जयानन्त जयाव्यक्त जय व्यक्तमय प्रभो
परापरात्मन्विश्वात्मञ्जय यज्ञपते ऽनघ
jayākhilajñānamaya jaya sthūlamayāvyaya
jayānanta jayāvyakta jaya vyaktamaya prabho
parāparātmanviśvātmañjaya yajñapate 'nagha
- 22
त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमोंकारस्त्वमग्नयः
त्वं वेदास्त्वं तदङ्गानि त्वं यज्ञपुरुषो हरे
tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvamoṃkārastvamagnayaḥ
tvaṃ vedāstvaṃ tadaṅgāni tvaṃ yajñapuruṣo hare
- 23
सूर्यादयो ग्रहास्तारा नक्षत्राण्यखिलानि च
मूर्तामूर्तमदृश्यं च दृश्यं च पुरुषोत्तम
sūryādayo grahāstārā nakṣatrāṇyakhilāni ca
mūrtāmūrtamadṛśyaṃ ca dṛśyaṃ ca puruṣottama
- 24
यच्चोक्तं यच्च नैवोक्तं मयात्र परमेश्वर
तत्सर्वं त्वं नमस्तुभ्यं भूयो भूयो नमो नमः
yaccoktaṃ yacca naivoktaṃ mayātra parameśvara
tatsarvaṃ tvaṃ namastubhyaṃ bhūyo bhūyo namo namaḥ
- 25
पराशर उवाच
एवं संस्तूयमानस्तु पृथिव्या पृथिवीधरः
सामस्वरध्वनिः श्रीमाञ्जगर्ज परिघर्घरम्
parāśara uvāca
evaṃ saṃstūyamānastu pṛthivyā pṛthivīdharaḥ
sāmasvaradhvaniḥ śrīmāñjagarja parighargharam
- 26
ततः समुत्क्षिप्य धरां स्वदंष्ट्रया महावराहः स्फुटपद्मलोचनः
रसातलाद् उत्पलपत्रसंनिभः समुत्थितो नील इवाचलो महान्
tataḥ samutkṣipya dharāṃ svadaṃṣṭrayā mahāvarāhaḥ sphuṭapadmalocanaḥ
rasātalād utpalapatrasaṃnibhaḥ samutthito nīla ivācalo mahān
- 27
उत्तिष्ठता तेन मुखानिलाहतं तत्संप्लवाम्भो जनलोकसंश्रयान्
सनन्दनादीन् अपकल्मषान्मुनीन्चकार भूयो ऽपि पवित्रतास्पदम्
uttiṣṭhatā tena mukhānilāhataṃ tatsaṃplavāmbho janalokasaṃśrayān
sanandanādīn apakalmaṣānmunīncakāra bhūyo 'pi pavitratāspadam
- 28
प्रयान्ति तोयानि खुराग्रविक्षते रसातले ऽधः कृतशब्दसंततम्
श्वासानिलार्ताः परितः प्रयान्ति सिद्धा जने ये नियतं वसन्ति
prayānti toyāni khurāgravikṣate rasātale 'dhaḥ kṛtaśabdasaṃtatam
śvāsānilārtāḥ paritaḥ prayānti siddhā jane ye niyataṃ vasanti
- 29
उत्तिष्ठतस्तस्य जलार्द्रकुक्षेर्महावराहस्य महीं विगृह्य
विधुन्वतो वेदमयं शरीरं रोमान्तरस्था मुनयः स्तुवन्ति
uttiṣṭhatastasya jalārdrakukṣermahāvarāhasya mahīṃ vigṛhya
vidhunvato vedamayaṃ śarīraṃ romāntarasthā munayaḥ stuvanti
- 30
लोके जने ये निवसन्ति योगिनः सनन्दनाद्या नतिनम्रकन्धरा
धराधरं धीरतरोद्धतेक्षणम्
loke jane ye nivasanti yoginaḥ sanandanādyā natinamrakandharā
dharādharaṃ dhīrataroddhatekṣaṇam

