49 shlokas
- 1
पराशर उवाच
पृथोः पुत्रौ महावीर्यौ जज्ञाते ऽन्तर्धिवादिनौ
शिखण्डिनी हविर्धानम् अन्तर्धानाद्व्यजायत
parāśara uvāca
pṛthoḥ putrau mahāvīryau jajñāte 'ntardhivādinau
śikhaṇḍinī havirdhānam antardhānādvyajāyata
- 2
हविर्धानात्षड् आग्नेयी धिषणाजनयत्सुतान्
प्राचीनबर्हिषं शुक्रं गयं कृष्णं वृजाजिनौ
havirdhānātṣaḍ āgneyī dhiṣaṇājanayatsutān
prācīnabarhiṣaṃ śukraṃ gayaṃ kṛṣṇaṃ vṛjājinau
- 3
प्राचीनबर्हिर्भगवान्महान् आसीत्प्रजापतिः
हविर्धानिर्महाराजो येन संवर्धिताः प्रजाः
prācīnabarhirbhagavānmahān āsītprajāpatiḥ
havirdhānirmahārājo yena saṃvardhitāḥ prajāḥ
- 4
प्राचीनाग्राः कुशास्तस्य पृथिव्यां विश्रुता मुने
प्राचीनबर्हिर् अभवत्ख्यातो भुवि महाबलः
prācīnāgrāḥ kuśāstasya pṛthivyāṃ viśrutā mune
prācīnabarhir abhavatkhyāto bhuvi mahābalaḥ
- 5
समुद्रतनयायां तु कृतदारो महीपतिः
महतस्तपसः पारे सवर्णायां महीपतेः
samudratanayāyāṃ tu kṛtadāro mahīpatiḥ
mahatastapasaḥ pāre savarṇāyāṃ mahīpateḥ
- 6
सवर्णाधत्त सामुद्री दश प्राचीनबर्हिषः
सर्वे प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगाः
savarṇādhatta sāmudrī daśa prācīnabarhiṣaḥ
sarve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ
- 7
अपृथग्धर्मचरणास्ते ऽतप्यन्त महत्तपः
दश वर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः
apṛthagdharmacaraṇāste 'tapyanta mahattapaḥ
daśa varṣasahasrāṇi samudrasalileśayāḥ
- 8
मैत्रेय उवाच
यदर्थं ते महात्मानस्तपस्तेपुर्महामुने
प्रचेतसः समुद्राम्भस्य् एतद् आख्यातुम् अर्हसि
maitreya uvāca
yadarthaṃ te mahātmānastapastepurmahāmune
pracetasaḥ samudrāmbhasy etad ākhyātum arhasi
- 9
पराशर उवाच
पित्रा प्रचेतसः प्रोक्ताः प्रजार्थम् अमितात्मना
प्रजापतिनियुक्तेन बहुमानपुरःसरम्
parāśara uvāca
pitrā pracetasaḥ proktāḥ prajārtham amitātmanā
prajāpatiniyuktena bahumānapuraḥsaram
- 10
प्राचीनबर्हिर् उवाच
ब्रह्मणा देवदेवेन समादिष्टो ऽस्म्य् अहं सुताः
प्रजाः संवर्धनीयास्ते मया चोक्तं तथेति तत्
prācīnabarhir uvāca
brahmaṇā devadevena samādiṣṭo 'smy ahaṃ sutāḥ
prajāḥ saṃvardhanīyāste mayā coktaṃ tatheti tat
- 11
तन्मम प्रीतये पुत्राः प्रजावृद्धिम् अतन्द्रिताः
कुरुध्वं माननीया च सम्यग् आज्ञा प्रजापतेः
tanmama prītaye putrāḥ prajāvṛddhim atandritāḥ
kurudhvaṃ mānanīyā ca samyag ājñā prajāpateḥ
- 12
पराशर उवाच
ततस्ते तत्पितुः श्रुत्वा वचनं नृपनन्दनाः
तथेत्य् उक्त्वा च तं भूयः पप्रच्छुः पितरं मुने
parāśara uvāca
tataste tatpituḥ śrutvā vacanaṃ nṛpanandanāḥ
tathety uktvā ca taṃ bhūyaḥ papracchuḥ pitaraṃ mune
- 13
प्रचेतस ऊचुः
येन तात प्रजावृद्धौ समर्थाः कर्मणा वयम्
भवेम तत्समस्तं नः कर्म व्याख्यातुम् अर्हसि
pracetasa ūcuḥ
yena tāta prajāvṛddhau samarthāḥ karmaṇā vayam
bhavema tatsamastaṃ naḥ karma vyākhyātum arhasi
- 14
पितोवाच
आराध्य वरदं विष्णुम् इष्टप्राप्तिम् असंशयम्
समेति नान्यथा मर्त्यः किम् अन्यत्कथयामि वः
pitovāca
ārādhya varadaṃ viṣṇum iṣṭaprāptim asaṃśayam
sameti nānyathā martyaḥ kim anyatkathayāmi vaḥ
- 15
तस्मात्प्रजाविवृद्ध्यर्थं सर्वभूतप्रभुं हरिम्
आराधयत गोविन्दं यदि सिद्धिम् अभीप्सथ
tasmātprajāvivṛddhyarthaṃ sarvabhūtaprabhuṃ harim
ārādhayata govindaṃ yadi siddhim abhīpsatha
- 16
धर्मम् अर्थं च कामं च मोक्षं चान्विच्छता सदा
आराधनीयो भगवान् अनादिः पुरुषोत्तमः
dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ cānvicchatā sadā
ārādhanīyo bhagavān anādiḥ puruṣottamaḥ
- 17
यस्मिन्न् आराधिते सर्गं चकारादौ प्रजापतिः
तम् आराध्याच्युतं वृद्धिः प्रजानां वो भविष्यति
yasminn ārādhite sargaṃ cakārādau prajāpatiḥ
tam ārādhyācyutaṃ vṛddhiḥ prajānāṃ vo bhaviṣyati
- 18
पराशर उवाच
इत्य् एवम् उक्तास्ते पित्रा पुत्राः प्रचेतसो दश
मग्नाः पयोधिसलिले तपस्तेपुः समाहिताः
parāśara uvāca
ity evam uktāste pitrā putrāḥ pracetaso daśa
magnāḥ payodhisalile tapastepuḥ samāhitāḥ
- 19
दश वर्षसहस्राणि न्यस्तचित्ता जगत्पतौ
नारायणे मुनिश्रेष्ठ सर्वलोकपरायणे
daśa varṣasahasrāṇi nyastacittā jagatpatau
nārāyaṇe muniśreṣṭha sarvalokaparāyaṇe
- 20
तत्रैव ते स्थिता देवम् एकाग्रमनसो हरिम्
तुष्टुवुर्यः स्तुतः कामान्स्तोतुर् इष्टान्प्रयच्छति
tatraiva te sthitā devam ekāgramanaso harim
tuṣṭuvuryaḥ stutaḥ kāmānstotur iṣṭānprayacchati
- 21
मैत्रेय उवाच
स्तवं प्रचेतसो विष्णोः समुद्राम्भसि संस्थिताः
चक्रुस्तं मे मुनिश्रेष्ठ सुपुण्यं वक्तुम् अर्हसि
maitreya uvāca
stavaṃ pracetaso viṣṇoḥ samudrāmbhasi saṃsthitāḥ
cakrustaṃ me muniśreṣṭha supuṇyaṃ vaktum arhasi
- 22
पराशर उवाच
शृणु मैत्रेय गोविन्दं यथापूर्वं प्रचेतसः
तुष्टुवुस्तन्मयीभूताः समुद्रसलिलेशयाः
parāśara uvāca
śṛṇu maitreya govindaṃ yathāpūrvaṃ pracetasaḥ
tuṣṭuvustanmayībhūtāḥ samudrasalileśayāḥ
- 23
प्रचेतस ऊचुः
नताः स्म सर्ववचसां प्रतिष्ठा यत्र शाश्वती
तम् आद्यन्तम् अशेषस्य जगतः परमं प्रभुम्
pracetasa ūcuḥ
natāḥ sma sarvavacasāṃ pratiṣṭhā yatra śāśvatī
tam ādyantam aśeṣasya jagataḥ paramaṃ prabhum
- 24
ज्योतिर् आद्यम् अनौपम्यम् अण्व् अनन्तम् अपारवत्
योनिभूतम् अशेषस्य स्थावरस्य चरस्य च
jyotir ādyam anaupamyam aṇv anantam apāravat
yonibhūtam aśeṣasya sthāvarasya carasya ca
- 25
यस्याहः प्रथमं रूपम् अरूपस्य ततो निशा
संध्या च परमेशस्य तस्मै कालात्मने नमः
yasyāhaḥ prathamaṃ rūpam arūpasya tato niśā
saṃdhyā ca parameśasya tasmai kālātmane namaḥ
- 26
भुज्यते ऽनुदिनं देवैः पितृभिश्च सुधात्मकः
जीवभूतः समस्तस्य तस्मै सोमात्मने नमः
bhujyate 'nudinaṃ devaiḥ pitṛbhiśca sudhātmakaḥ
jīvabhūtaḥ samastasya tasmai somātmane namaḥ
- 27
यस्तमो हन्ति तीव्रात्मा स्वभाभिर्भासयन्नभः
घर्मशीताम्भसां योनिस्तस्मै सूर्यात्मने नमः
yastamo hanti tīvrātmā svabhābhirbhāsayannabhaḥ
gharmaśītāmbhasāṃ yonistasmai sūryātmane namaḥ
- 28
काठिन्यवान्यो बिभर्ति जगद् एतद् अशेषतः
शब्दादिसंश्रयो व्यापी तस्मै भूम्यात्मने नमः
kāṭhinyavānyo bibharti jagad etad aśeṣataḥ
śabdādisaṃśrayo vyāpī tasmai bhūmyātmane namaḥ
- 29
यद्योनिभूतं जगतो बीजं यत्सर्वदेहिनाम्
तत्तोयरूपम् ईशस्य नमामो हरिमेधसः
yadyonibhūtaṃ jagato bījaṃ yatsarvadehinām
tattoyarūpam īśasya namāmo harimedhasaḥ
- 30
यो मुखं सर्वदेवानां हव्यभुक्कव्यभुक्तथा
पितॄणां च नमस्तस्मै विष्णवे पावकात्मने
yo mukhaṃ sarvadevānāṃ havyabhukkavyabhuktathā
pitṝṇāṃ ca namastasmai viṣṇave pāvakātmane

