56 shlokas
- 1
पराशर उवाच
प्रियव्रतोत्तानपादौ मनोः स्वायम्भुवस्य तु
द्वौ पुत्रौ सुमहावीर्यौ धर्मज्ञौ कथितौ तव
parāśara uvāca
priyavratottānapādau manoḥ svāyambhuvasya tu
dvau putrau sumahāvīryau dharmajñau kathitau tava
- 2
तयोर् उत्तानपादस्य सुरुच्याम् उत्तमः सुतः
अभीष्टायाम् अभूद्ब्रह्मन्पितुर् अत्यन्तवल्लभः
tayor uttānapādasya surucyām uttamaḥ sutaḥ
abhīṣṭāyām abhūdbrahmanpitur atyantavallabhaḥ
- 3
सुनीतिर्नाम या राज्ञस्तस्याभून्महिषी द्विज
स नातिप्रीतिमांस्तस्यां तस्याश्चाभूद्ध्रुवः सुतः
sunītirnāma yā rājñastasyābhūnmahiṣī dvija
sa nātiprītimāṃstasyāṃ tasyāścābhūddhruvaḥ sutaḥ
- 4
राजासनस्थितस्याङ्कं पितुर्भ्रातरम् आश्रितम्
दृष्ट्वोत्तमं ध्रुवश्चक्रे तम् आरोढुं मनोरथम्
rājāsanasthitasyāṅkaṃ piturbhrātaram āśritam
dṛṣṭvottamaṃ dhruvaścakre tam āroḍhuṃ manoratham
- 5
प्रत्यक्षं भूपतिस्तस्याः सुरुच्या नाभ्यनन्दत
प्रणयेनागतं पुत्रम् उत्सङ्गारोहणोत्सुकम्
pratyakṣaṃ bhūpatistasyāḥ surucyā nābhyanandata
praṇayenāgataṃ putram utsaṅgārohaṇotsukam
- 6
सपत्नी तनयं दृष्ट्वा तम् अङ्कारोहणोत्सुकम्
स्वपुत्रं च तथारूढं सुरुचिर्वाक्यम् अब्रवीत्
sapatnī tanayaṃ dṛṣṭvā tam aṅkārohaṇotsukam
svaputraṃ ca tathārūḍhaṃ surucirvākyam abravīt
- 7
क्रियते किं वृथा वत्स महान् एष मनोरथः
अन्यस्त्रीगर्भजातेन असंभूय ममोदरे
उत्तमोत्तमम् अप्राप्यम् अविवेको ऽभिवाञ्छसि
kriyate kiṃ vṛthā vatsa mahān eṣa manorathaḥ
anyastrīgarbhajātena asaṃbhūya mamodare
uttamottamam aprāpyam aviveko 'bhivāñchasi
- 8
सत्यं सुतस्त्वम् अप्य् अस्य किन्तु न त्वं मया धृतः
satyaṃ sutastvam apy asya kintu na tvaṃ mayā dhṛtaḥ
- 9
एतद्राजासनं सर्वभूभृत्संश्रयकेतनम्
योग्यं ममैव पुत्रस्य किम् आत्मा क्लिश्यते त्वया
etadrājāsanaṃ sarvabhūbhṛtsaṃśrayaketanam
yogyaṃ mamaiva putrasya kim ātmā kliśyate tvayā
- 10
उच्चैर्मनोरथस्ते ऽयं मत्पुत्रस्येव किं वृथा
सुनीत्याम् आत्मनो जन्म किं त्वया नावगम्यते
uccairmanorathaste 'yaṃ matputrasyeva kiṃ vṛthā
sunītyām ātmano janma kiṃ tvayā nāvagamyate
- 11
पराशर उवाच
उत्सृज्य पितरं बालस्तच्छ्रुत्वा मातृभाषितम्
जगाम कुपितो मातुर्निजाया द्विज मन्दिरम्
parāśara uvāca
utsṛjya pitaraṃ bālastacchrutvā mātṛbhāṣitam
jagāma kupito māturnijāyā dvija mandiram
- 12
तं दृष्ट्वा कुपितं पुत्रम् ईषत्प्रस्फुरिताधरम्
सुनीतिर् अङ्कम् आरोप्य मैत्रेयैतद् अभाषत
taṃ dṛṣṭvā kupitaṃ putram īṣatprasphuritādharam
sunītir aṅkam āropya maitreyaitad abhāṣata
- 13
सुनीतिर् उवाच
वत्स कः कोपहेतुस्ते कश्च त्वां नाभिनन्दति
को ऽवजानाति पितरं तव यस्ते ऽपराध्यति
sunītir uvāca
vatsa kaḥ kopahetuste kaśca tvāṃ nābhinandati
ko 'vajānāti pitaraṃ tava yaste 'parādhyati
- 14
पराशर उवाच
इत्य् उक्तः सकलं मात्रे कथयामास तद्यथा
सुरुचिः प्राह भूपालप्रत्यक्षम् अतिगर्विता
parāśara uvāca
ity uktaḥ sakalaṃ mātre kathayāmāsa tadyathā
suruciḥ prāha bhūpālapratyakṣam atigarvitā
- 15
निःश्वस्य सेति कथिते तस्मिन्पुत्रेण दुर्मनाः
श्वासक्षामेक्षणा दीना सुनीतिर्वाक्यम् अब्रवीत्
niḥśvasya seti kathite tasminputreṇa durmanāḥ
śvāsakṣāmekṣaṇā dīnā sunītirvākyam abravīt
- 16
सुनीतिर् उवाच
सुरुचिः सत्यम् आहेदं स्वल्पभाग्यो ऽसि पुत्रक
न हि पुण्यवतां वत्स सपत्नैर् एवम् उच्यते
sunītir uvāca
suruciḥ satyam āhedaṃ svalpabhāgyo 'si putraka
na hi puṇyavatāṃ vatsa sapatnair evam ucyate
- 17
नोद्वेगस्तात कर्तव्यः कृतं यद्भवता पुरा
तत्को ऽपहर्तुं शक्नोति दातुं कश्चाकृतं त्वया
nodvegastāta kartavyaḥ kṛtaṃ yadbhavatā purā
tatko 'pahartuṃ śaknoti dātuṃ kaścākṛtaṃ tvayā
- 18
राजासनं तथा छत्रं वराश्वा वरवारणाः
यस्य पुण्यानि तस्यैव मत्वैतच्छाम्य पुत्रक
rājāsanaṃ tathā chatraṃ varāśvā varavāraṇāḥ
yasya puṇyāni tasyaiva matvaitacchāmya putraka
- 19
अन्यजन्मकृतैः पुण्यैः सुरुच्यां सुरुचिर्नृपः
भार्येति प्रोच्यते चान्या मद्विधा पुण्यवर्जिता
anyajanmakṛtaiḥ puṇyaiḥ surucyāṃ surucirnṛpaḥ
bhāryeti procyate cānyā madvidhā puṇyavarjitā
- 20
पुण्योपचयसम्पन्नस्तस्याः पुत्रस्तथोत्तमः
मम पुत्रस्तथा जातः स्वल्पपुण्यो ध्रुवो भवान्
puṇyopacayasampannastasyāḥ putrastathottamaḥ
mama putrastathā jātaḥ svalpapuṇyo dhruvo bhavān
- 21
तथापि दुःखं न भवान्कर्तुम् अर्हति पुत्रक
यस्य यावत्स तेनैव स्वेन तुष्यति बुद्धिमान्
tathāpi duḥkhaṃ na bhavānkartum arhati putraka
yasya yāvatsa tenaiva svena tuṣyati buddhimān
- 22
यदि चेद्दुःखम् अत्यर्थं सुरुच्या वचनात्तव
तत्पुण्योपचये यत्नं कुरु सर्वफलप्रदे
yadi cedduḥkham atyarthaṃ surucyā vacanāttava
tatpuṇyopacaye yatnaṃ kuru sarvaphalaprade
- 23
सुशीलो भव धर्मात्मा मैत्रः प्राणिहिते रतः
निम्नं यथापः प्रवणाः पात्रम् आयान्ति संपदः
suśīlo bhava dharmātmā maitraḥ prāṇihite rataḥ
nimnaṃ yathāpaḥ pravaṇāḥ pātram āyānti saṃpadaḥ
- 24
ध्रुव उवाच
अम्ब यत्त्वम् इदं प्राह प्रशमाय वचो मम
नैतद्दुर्वचसा भिन्ने हृदये मम तिष्ठति
dhruva uvāca
amba yattvam idaṃ prāha praśamāya vaco mama
naitaddurvacasā bhinne hṛdaye mama tiṣṭhati
- 25
सो ऽहं तथा यतिष्यामि यथा सर्वोत्तमोत्तमम्
स्थानं प्राप्स्याम्य् अशेषाणां जगताम् अभिपूजितम्
so 'haṃ tathā yatiṣyāmi yathā sarvottamottamam
sthānaṃ prāpsyāmy aśeṣāṇāṃ jagatām abhipūjitam
- 26
सुरुचिर्दयिता राज्ञस्तस्या जातो ऽस्मि नोदरात्
प्रभावं पश्य मे ऽम्ब त्वं धृतस्यापि तवोदरे
surucirdayitā rājñastasyā jāto 'smi nodarāt
prabhāvaṃ paśya me 'mba tvaṃ dhṛtasyāpi tavodare
- 27
उत्तमः स मम भ्राता यो गर्भेण धृतस्तया
स राजासनम् आप्नोतु पित्रा दत्तं तथास्तु तत्
uttamaḥ sa mama bhrātā yo garbheṇa dhṛtastayā
sa rājāsanam āpnotu pitrā dattaṃ tathāstu tat
- 28
नान्यदत्तम् अभीप्स्यामि स्थानम् अम्ब स्वकर्मणा
इच्छामि तद् अहं स्थानं यन्न प्राप पिता मम
nānyadattam abhīpsyāmi sthānam amba svakarmaṇā
icchāmi tad ahaṃ sthānaṃ yanna prāpa pitā mama
- 29
पराशर उवाच
निर्जगाम गृहान्मातुर् इत्य् उक्त्वा मातरं ध्रुवः
पुराच्च निर्गम्य ततस्तद्बाह्योपवनं ययौ
parāśara uvāca
nirjagāma gṛhānmātur ity uktvā mātaraṃ dhruvaḥ
purācca nirgamya tatastadbāhyopavanaṃ yayau
- 30
स ददर्श मुनींस्तत्र सप्त पूर्वागतान्ध्रुवः
कृष्णाजिनोत्तरीयेषु विष्टरेषु समास्थितान्
sa dadarśa munīṃstatra sapta pūrvāgatāndhruvaḥ
kṛṣṇājinottarīyeṣu viṣṭareṣu samāsthitān

