19 shlokas
- 1
जीर्णाभ्रको रसेन्द्रो दर्शयति घनानुरूपिणीं छायाम्
कृष्णां रक्तां पीतां सितां तथा संकरैर्मिश्राम्
jīrṇābhrako rasendro darśayati ghanānurūpiṇīṃ chāyām
kṛṣṇāṃ raktāṃ pītāṃ sitāṃ tathā saṃkarairmiśrām
- 2
कृष्णाभ्रकेण बलवदसितरागैर्युज्यते रसेन्द्रस्तु
श्वेतै रक्तैः पीतैर्वह्नेः खलु वर्णतो ज्ञेयः
kṛṣṇābhrakeṇa balavadasitarāgairyujyate rasendrastu
śvetai raktaiḥ pītairvahneḥ khalu varṇato jñeyaḥ
- 3
अथ निजकर्मे वर्णं न जहाति यदा स रज्यते रागैः
क्रमशो हि वक्ष्यमाणैर्निर्णिक्तो रंजनं कुरुते
atha nijakarme varṇaṃ na jahāti yadā sa rajyate rāgaiḥ
kramaśo hi vakṣyamāṇairnirṇikto raṃjanaṃ kurute
- 4
बलमास्तेऽभ्रकसत्वे जारणरागाः प्रतिष्ठितास्तीक्ष्णे
बन्धश्च सारलोहे सारकमथ नागवंगाभ्याम्
balamāste'bhrakasatve jāraṇarāgāḥ pratiṣṭhitāstīkṣṇe
bandhaśca sāralohe sārakamatha nāgavaṃgābhyām
- 5
क्रामति तीक्ष्णेन रसस्तीक्ष्णेन च जीर्यते क्षणाद्ग्रासः
हेम्नो योनिस्तीक्ष्णं रागान्गृह्णाति तीक्ष्णेन
krāmati tīkṣṇena rasastīkṣṇena ca jīryate kṣaṇādgrāsaḥ
hemno yonistīkṣṇaṃ rāgāngṛhṇāti tīkṣṇena
- 6
तदपि च दरदेन हतं कृत्वा माक्षिकेण रविसहितम्
वासितमपि वासनया घनवच्चार्यं च जार्यं च
tadapi ca daradena hataṃ kṛtvā mākṣikeṇa ravisahitam
vāsitamapi vāsanayā ghanavaccāryaṃ ca jāryaṃ ca
- 7
कान्तं वा तीक्ष्णं वा काञ्चीं वा वज्रसस्यकादीनाम्
एकतमं सर्वं वा रसरंजने संकरोऽभीष्टः
kāntaṃ vā tīkṣṇaṃ vā kāñcīṃ vā vajrasasyakādīnām
ekatamaṃ sarvaṃ vā rasaraṃjane saṃkaro'bhīṣṭaḥ
- 8
कुटिले बलमभ्यधिकं रागस्तीक्ष्णे तु पन्नगे स्नेहः
रागस्नेहबलानि तु कमले शंसन्ति धातुविदः
kuṭile balamabhyadhikaṃ rāgastīkṣṇe tu pannage snehaḥ
rāgasnehabalāni tu kamale śaṃsanti dhātuvidaḥ
- 9
सर्वैर् एभिर्लोहैर्माक्षिकनिहतैस्तथा द्रुतैर्गर्भे
विडयोगेन तु जीर्णो रसराजो रागमुपयाति
sarvair ebhirlohairmākṣikanihataistathā drutairgarbhe
viḍayogena tu jīrṇo rasarājo rāgamupayāti
- 10
तालकदरदशिलाभिः स्नेहक्षाराम्ललवणसहिताभिः
समकद्विगुणत्रिगुणान्पुटो वहेद्वंगशस्त्रादीन्
tālakadaradaśilābhiḥ snehakṣārāmlalavaṇasahitābhiḥ
samakadviguṇatriguṇānpuṭo vahedvaṃgaśastrādīn
- 11
रक्तस्नेहनिषेकैः शेषं कुर्याद्रसस्य कृष्टिरियम्
चारणजारणमात्रात्कुरुते रसमिन्द्रगोपनिभम्
raktasnehaniṣekaiḥ śeṣaṃ kuryādrasasya kṛṣṭiriyam
cāraṇajāraṇamātrātkurute rasamindragopanibham
- 12
अथवा केवलम् अमलं कमलं दरदेन वापितं कुरुते
त्रिगुणं हि चीर्णजीर्णं लाक्षारससन्निभं सूतम्
athavā kevalam amalaṃ kamalaṃ daradena vāpitaṃ kurute
triguṇaṃ hi cīrṇajīrṇaṃ lākṣārasasannibhaṃ sūtam
- 13
रक्तगणगलितपशुजलभावितताप्यगन्धकशिलानाम्
एकेन वापितमृतं कमलं रञ्जयति रसराजम्
raktagaṇagalitapaśujalabhāvitatāpyagandhakaśilānām
ekena vāpitamṛtaṃ kamalaṃ rañjayati rasarājam
- 14
बाह्यो गन्धकरागो विलुलितरागे मनःशिलाताले
माक्षिकसत्वरसकौ द्वावेव हि रञ्जने शस्तौ
bāhyo gandhakarāgo vilulitarāge manaḥśilātāle
mākṣikasatvarasakau dvāveva hi rañjane śastau
- 15
क्रमवृत्तौ रविरसकौ संशुद्धौ मूकमूषिकाध्मातौ
त्रिगुणं चीर्णो जीर्णो हेमाभो जायते सूतः
kramavṛttau ravirasakau saṃśuddhau mūkamūṣikādhmātau
triguṇaṃ cīrṇo jīrṇo hemābho jāyate sūtaḥ
- 16
अथ कृष्णाभ्रकचूर्णं पुटितं रक्तं भवेत्तथा सकलम्
त्रिगुणं चीर्णो जीर्णो हेमद्रुतिसन्निभः सूतः
atha kṛṣṇābhrakacūrṇaṃ puṭitaṃ raktaṃ bhavettathā sakalam
triguṇaṃ cīrṇo jīrṇo hemadrutisannibhaḥ sūtaḥ
- 17
त्रिगुणेन माक्षिकेण तु कनकं च मृतं रसकतालयुतम्
पटुसहितं तत्पक्वं हण्डिकया यावदिन्द्रगोपनिभम्
triguṇena mākṣikeṇa tu kanakaṃ ca mṛtaṃ rasakatālayutam
paṭusahitaṃ tatpakvaṃ haṇḍikayā yāvadindragopanibham
- 18
तच्चूर्णं सूतवरे त्रिगुणं चीर्णं हि जीर्णं तु
द्रुतहेमनिभः सूतो रञ्जति लोहानि सर्वाणि
taccūrṇaṃ sūtavare triguṇaṃ cīrṇaṃ hi jīrṇaṃ tu
drutahemanibhaḥ sūto rañjati lohāni sarvāṇi
- 19
पत्रादष्टगुणं सत्वं सत्वादष्टगुणा द्रुतिः
द्रुतेरष्टगुणं बीजं तस्माद्बीजं तु जारयेत्
patrādaṣṭaguṇaṃ satvaṃ satvādaṣṭaguṇā drutiḥ
druteraṣṭaguṇaṃ bījaṃ tasmādbījaṃ tu jārayet

